| YouTube Channel

कबन्धः (kabandhaH)

 
Apte
English
कबन्धः [kabandhḥ] न्धम् [ndham], न्धम् A headless trunk (especially when it retains life)
(स्वं) नृत्यत्कबन्धं समरे ददर्श
R.*
 7.51, 12.49
शिवातूर्यनृत्यत्कबन्धे
Ve.*
 1.27. यस्य नेष्यति वपुः कबन्धताम् Śi.
न्धः The belly
a large belly-like vessel
वसोः कबन्धमृषभो बिभर्ति
Av.*
 9.4.3.
A cloud.
A comet.
N.
 of Rāhu.
Water (said to be
n.
 also in this sense)
Śi.*
 16.67.
N.
 of a mighty demon mentioned in the Rāmāyana. [While Rāma and Lakṣmaṇa lived in the Dandkā forest, Kabandha attacked them and was slain by them. It is said that, though at first a heavenly being, he was cursed by Indra to assume the form of a demon and to be in that state till killed by Rāma and Laksmaṇa. He advised Rāma to form friendship with Sugrīva
see
Rām.*
 3.69.27 ff.
वधनिर्धूतशापस्य कबन्धस्योपदेशतः । मुमूर्छ सख्यं रामस्य समानव्यसने हरौ ॥
R.*
 12.57].
Apte Hindi
Hindi
कबन्धः
पुं*
 - कं मुखं बध्नाति-क-बन्ध्-अण्
सिररहित धड़
कबन्धः
पुं*
 - कं मुखं बध्नाति-क-बन्ध्-अण्
पेट
कबन्धः
पुं*
 - कं मुखं बध्नाति-क-बन्ध्-अण्
बादल
कबन्धः
पुं*
 - कं मुखं बध्नाति-क-बन्ध्-अण्
धूमकेतु
कबन्धः
पुं*
 - कं मुखं बध्नाति-क-बन्ध्-अण्
राहु
कबन्धः
पुं*
 - कं मुखं बध्नाति-क-बन्ध्-अण्
जल
कबन्धः
पुं*
 - कं मुखं बध्नाति-क-बन्ध्-अण्
रामायण में वर्णित बलवान राक्षस
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कबन्धः, कबन्धम्
noun
छिन्नशिरः शरीरम्।
"समरभूम्यां सर्वत्र रक्ताप्लुतानि शिरांसि कबन्धाः च वर्तन्ते।"
Synonyms:
 राहुः, तमः, स्वर्भानुः, सैंहिकेयः, विधुन्तुदः, अस्रपिशाचः, ग्रहकल्लोलः, सैंहिकः, उपप्लवः, शीर्षकः, उपरागः, सिंहिकासूनुः, कृष्णवर्णः, कबन्धः, अगुः, असुरः
noun
शास्त्रेषु वर्णितः नवग्रहेषु एकः ग्रहः।
"भवतः पुत्रस्य जन्मपत्रिकायां सप्तमे स्थाने राहुः अस्ति।"
Synonyms:
 अपमूर्धशरीरम्, कबन्धः, अङ्कबन्धः, रुण्डः, रुण्डक
noun
शरीरस्य कण्ठाद् अधोदेशः।
"खड्गस्य एकेन एव प्रहारेण तस्य मूर्धा तथा च अपमूर्धशरीरम् विलग्नम् अभवत्। "
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कबन्धः
पुं,
 (कं सुखं बध्यते रुध्यतेऽस्मात् । क + बन्ध+ घञ् ।) राहुः । रक्षोविशेषः । (यथा, रघुः१२ । ५७ ।“बधनिर्द्धूतशापस्य कबन्धस्योपदेशतः ।मुमूर्च्छसख्यं रामस्य समानव्यसने हरौ” ॥
अस्य विवरणादिकमुच्यते । पुरा किल दनुनामाकश्चिद्दानवः उग्रेण तपसा पितामहं सन्तोषयन्दीर्घमायुः प्राप्तवान् । प्राप्तदीर्घायुरतिगर्व्वः सुर-राजेन सह योद्धुं सुरपुरमगच्छत् । शक्रस्तु रण-भूमिगतः प्रमुक्तेन वज्रेणास्य सक्थिनी शिरश्चशरीरमध्येप्रावेशयत् । न त्वसौ पितामहवरप्रभा-वतया प्राणान् मुमोच । अथ स एवं विकृत-विग्रहोऽनाहारादितया क्लिश्यमानो बहुधा या-चमानः सुरपतिं प्रसादयामास । इन्द्रस्तु प्रसन्नो यो-जनमायतौ बाहू तीक्ष्णदंष्ट्रञ्च वदनमस्मै वक्षसिप्रादात् । तदा प्रभृत्येवासौ वने विचरन् सुदीर्घ-बाहुभ्यां वनजादीन् प्राणिनो गृहीत्वा भक्षयन्विचचार । अथ गच्छति काले दशरथात्मजोरामः ससीतालक्ष्मणः पितृसत्यपालनार्थं वने भ्रम-न्नमुना कबन्धेन सम्प्राप्तः । प्रभूतबलशालिनानेनगृहीतोऽपि रामः स्वखङ्गेनैनं व्यापादयामास ।अथ रामहस्तनाशात् प्राप्तशापमोचनसमयो-ऽयं कबन्धः विकृतरूपं विहाय दिव्यमूर्त्तिधरःस्वर्लोकं ययौ । इति वाल्मीकियरामायणमतम् ।महाभारतमते तु अयं विश्वावसुनामा गन्धर्व्वआसीत् ब्राह्मणशापेन राक्षसयोनिं प्राप्तवान् ।यदुक्तं तत्रैव ३ । २७८ । ४२ ।“तस्याचचक्षे गन्धर्व्वो विश्वावसुरहं नृप ! ।प्राप्तो ब्राह्मणशापेन योनिं राक्षससेविताम्” ॥
)उदरम् । इति मेदिनी ॥
(केन वायुना बध्यतेसंबध्यते वा । धूमकेतुः । प्रवहवायुनोपचीयमान-त्वात् तथात्वंतस्य च लोकसुखनाशकत्वं प्रसिद्धम् ॥
)
कबन्धः,
पुं,
क्ली,
 (केन प्राणवायुना पुनर्बध्यते सम्ब-ध्यते मस्तकहीनस्यापि दैवेन प्राणावेशात् जीव-तो नरस्येव क्रियाकारित्वशक्तित्वात्तथात्वम् । क +बन्ध + घञ् ।) क्रियायुक्तापमूर्द्धकलेवरम् । इत्य-मरः २ । ८ । ११८ ॥
यथा, मार्कण्डेये ८२ । ६३ ।“कबन्धाश्छिन्नशिरसः खङ्गशक्त्यृष्टिपाणयः” ॥
अपि च । “नागानामयुतं तुरङ्गनियुतं सार्द्धंरथानां शतं पत्तीनां दशकोटयो निपतिता एकःकबन्धो रणे । तादृक्कोटिकबन्धनर्त्तनविधौखेलच्चलत् खे शिरस्तेषां कोटिनिपातने रघुपतेःकोदण्डघण्टारवः” ॥
इति प्राचीनाः ॥