| YouTube Channel

कपोतः (kapotaH)

 
Apte
English
कपोतः [kapōtḥ], [को वायुः पोत इव यस्य Tv.]
A dove, pigeon.
A bird in general.
A particular position of the hands.
The grey colour of a pigeon.
Comp.
 -अङ्घ्रिः
f.
 a sort of perfume. -अञ्जनम् antimony.-अरिः a hawk, falcon. -आभ
a.
 of the colour of a pigeon. (-भः) a pale of dirty white colour. -चरणा a sort of perfume. -पालिका, -पाली
f.
 an aviary, a pigeon-house, dove-cot. -राजः the king of pigeons.-वर्णी Small cardamoms. -वाणा a kind of perfume.-वृत्तिः
f.
 to be very frugal, gathering very little for maintenance
कपोतवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोणमुपार्जयत्
Mb.
 * 3.26.5.-सारम् antimony. -हस्तः a mode of folding the hands in supplication, fear
&c.
कपोतहस्तकं कृत्वा
Ś.*
 6.
Apte 1890
English
कपोतः [को वायुः पोत इव यस्य Tv.] 1 A dove, pigeon.
2 A bird in general.
3 A particular position of the hands.
4 The grey colour of a pigeon.
Comp.
अंघ्रिः f. a sort of perfume.
अंजनं antimony.
अरिः a hawk, falcon.
आभ a. of the colour of a pigeon. (
भः) a pale or dirty white colour.
चरणा a sort of perfume.
पालिका,
पाली f. an aviary, a pigeon-house, dove-cot.
राजः the king of pigeons.
वर्णी small cardamoms.
वाणा a kind of perfume.
सारं antimony.
हस्तः a mode of folding the hands in supplication, fear &c.
कपोतहस्तकं कृत्वा Ś. 6.
Apte Hindi
Hindi
कपोतः
पुं*
 - को वातः पोत इव यस्य
"पारावत, कबूतर"
कपोतः
पुं*
 - को वातः पोत इव यस्य
पक्षी
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कपोतः, पारावतः, पारवतः, पारापतः, कलरवः, कपोतिका, गृहनाशनः, धूम्रलोचनः, कोकदेवः, क्षणरामी, रक्तदृक्, झिल्लीकण्ठः
noun
स्तबकजीवकः मध्यमाकारकः खगः यः प्रायः गृहस्य आलिन्दे धानकणान् भक्षमाणः दृश्यते।
"प्राचीनकाले कपोतः सन्देशवाहकरूपेण कार्यम् अकरोत।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कपोतः
Root: कपोत
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ बालवत्सः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Turtle-dove of a dusky colour
Shloka(s):
2|3|23|2 ► कपोतो बालवत्सः स्यात् खञ्जरीटस्तु खञ्जनः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|23|2 ⇢ कपोतः (कपोत) (पुं) ⇒ Turtle-dove of a dusky colour ⇒ बालवत्सः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|23|2 ⇢ बालवत्सः (बालवत्स) (पुं) ⇒ Turtle-dove of a dusky colour ⇒ बालवत्सः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
Tamil
Tamil
கபோத: : புறா.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कपोतः
Root: कपोत
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ dove
⇒ frieze
⇒ pigeon
⇒ cornice
⇒ grey colour
⇒ bird in general
⇒ grey ore of antimony
⇒ spotty-necked pigeon
⇒ grey colour of a pigeon
⇒ particular position of the hands
Shloka(s):
2|5|14|2 ► पारावतः कलरवः कपोतोऽथ शशादनः॥ (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|14|2 ⇢ पारावतः (पारावत) (पुं) ⇒ pigeon, remote, monkey, foreign, distant, mountain, turtle-dove, kind of snake, coming from a distance, black-and-white ebony [Diospyros malabarica - Bot.]
➠ 2|5|14|2 ⇢ कलरवः (कलरव) (पुं) ⇒ pigeon, Indian cuckoo, low sweet tone, having a sweet voice, chirping or chattering of birds
➠ 2|5|14|2 ⇢ कपोतः (कपोत) (पुं) ⇒ dove, frieze, pigeon, cornice, grey colour, bird in general, grey ore of antimony, spotty-necked pigeon, grey colour of a pigeon, particular position of the hands
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ कपोतगणः
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कपोतः,
पुं,
 (को वायुः पोतः नौरिवास्य । यद्वा कवृवर्णे + “कवेरोतच् पश्च” । उणां । १ । ६३ ।इति ओतच् + वस्य पश्च ।) गृहकपोतः । पायराइति भाषा । तत्पर्य्यायः । कलरवः २ पारावतः३ । इत्यमरः । २ । ५ । १४ ॥
पारापतः ४ छेद्यः५ रक्तलोचनः ६ । इति रभसः ॥
गृहकुक्कुटः ७ ।यथा, --“मार्जाररक्षिते दुःखं यादृशं गृहकुक्कुटे” ।इति प्रयोगात् इति सारसुन्दरी ॥
(यथा, रामायणे । ५ । ९१ । ४ ।“श्रूयते हि कपोतेन शत्रुः शरणमागतः ।अर्च्चितश्च यथान्यायं स्वैश्च मांसैर्निमन्त्रितः” ॥
)वनकपोतः । घुघु इति भाषा । तत्पर्य्यायः । चित्र-कण्ठः २ । इति मेदिनी ॥
कोकदेवः ३ धूसरः ४धूम्रलोचनः ५ दहनः ६ अग्निसहायः ७ भीषणः८ गृहनाशनः ९ । तन्मांसगुणाः । वीर्य्यबल-वृद्धिकारित्वम् । स्वादुत्वम् । कफपित्तास्रनाशित्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
मधुरत्वम् । शीतत्वम् । कषा-यत्वम् । वातपित्तनाशित्वम् । सार्षपतैलभर्जनेनविरुद्धत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
(अस्य गुणान्तरं यथा, --“पारावतो गुरुः स्निग्धो रक्तपित्तानिलापहः ।संग्राही शीतलस्तज्ज्ञैः कथितो वीर्य्यवर्द्धनः” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
“कपोतो वृंहणो बल्यो वातपित्तविनाशनः ।तर्पणः शुक्रजननो हितो नॄणा रुचिदः” ॥
इति हारीतः ॥
कपोतविशेषस्य गुणाः ॥
यथा, --“गुरुः सलवणः काणकपोतः सर्व्वदोषकृत्” ॥
इति वाभटः ॥
“कषायमधुराः शीता रक्तपित्तनिवर्हणाः ।विपाके मधुराश्चैव कपोता गृहवासिनः ॥
१ ॥
तेभ्यो लघुतराः किञ्चित् कपोता वनवासिनः ।शीताः संग्राहिणश्चैव स्वल्पं मृदुतराश्च ते” ॥
२ ॥
इति चरकः ॥
“सर्व्वदोषहरस्तेषां भेदाशी मलदूषकः ।कषायस्वादुलवणो गुरुः काणकपोतकः” ॥
इति सुश्रुतः ॥
)