| YouTube Channel

कपिला (kapilA)

 
Monier Williams Cologne
English
कपिला (आ),
f.
 a brown cow,
Yājñ.
 i, 205
MBh.
&c.
a fabulous cow celebrated in the Purāṇas,
W.
a kind of leech,
Suśr.
 i, 40, 20
a kind of ant,
Suśr.
 ii, 296, 12
Dalbergia Sissoo,
L.
Aloe Perfoliata,
L.
a sort of perfume,
L.
a kind of medicinal substance,
L.
a kind of brass,
L.
N.
 of a daughter of Dakṣa,
MBh.
of a Kiṃnara woman,
Kāraṇḍ.
of a river,
MBh.
 iii, 14233
VP.
N.
 of the female of the elephant Puṇḍarīka (q.v.),
L.
Apte Hindi
Hindi
कपिला
स्त्री*
 - कम्प्-इलच् पादेशः-टाप्
भूरी गाय
कपिला
स्त्री*
 - कम्प्-इलच् पादेशः-टाप्
एक प्रकार का सुगन्धित द्रव्य
कपिला
स्त्री*
 - कम्प्-इलच् पादेशः-टाप्
एक प्रकार का शहतीर
कपिला
स्त्री*
 - कम्प्-इलच् पादेशः-टाप्
जोंक
कपिला
स्त्री*
 - -
एक नदी का नाम जो कावेरी में मिलती है
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कपिला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಂಡರೀಕದಿಗ್ಗಜನ ಪತ್ನಿ
कपिला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಅಗುರು ಗಿಡ
कपिला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೇಣುಕವೆಂಬ ಪನಸಾರಿ ವಸ್ತು
कपिला
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೋವು /ಹಸು
विस्तारः - > "कपिला रेणुकायां च शिंशपागोविशेषयोः । पुण्डरीककरिण्यां स्त्री वर्णभेदे त्रिलिङ्गकम् । नानले वासुदेवे च मुनिभेदे च कुक्कुरे" । - मेदि०
L R Vaidya
English
kapila {% (I) a. (f. ला) %} 1. Tawny
2. haing tawny hair, M.iii.8.
kapilA {% f. %} 1. A brown cow
2. a kind of timber tree
3. a sort of perfume.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Kapilā,
(1) n. of a kiṃnara maid: Kv 〔6.5〕
(2) n. of a rākṣasī: Māy 〔240.7〕
〔243.8〕.
Indian Epigraphical Glossary
English
kapilā (BL), a kind of cow.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कपिला
noun
एकेन एव वर्णेन युक्ता गौः।
"तस्य समीपे कृष्णवर्णीया कपिला अस्ति।"
Synonyms:
 कपिला
noun
एका पौराणिका महिला।
"कपिला दक्षप्रजापतेः कन्या आसीत्।"
Synonyms:
 कपिला
noun
एका नदी।
"सा कपिला इति नद्यां स्नानार्थे गता।"
Synonyms:
 पित्तलम्, आरकूटः, रीतिः, पतिकावेरम्, द्रव्यदारु, रीती, मिश्रम्, आरः, राजरीतिः, ब्रह्मरीतिः, कपिला, पिङ्गला, क्षिद्रसुवर्णः, सिंहलम्, पिङ्गलकम्, पीतलकम्, लोहितकम्, पिङ्गललोहम्, पीतकम्
noun
धातुविशेषः, पीतवर्णीयः रीतिकायुगुलगुणयुक्तधातुः।
"पाण्डुरोगी तु योत्यर्थं पित्तलानि निषेवते तस्य पित्तमसृङ्मांसं दग्ध्वा रोगाय कल्पते।"
Synonyms:
 कपिला
noun
दक्षस्य कन्या ।
"कपिलायाः उल्लेखः महाभारते अस्ति"
Synonyms:
 कपिला
noun
एकः स्त्रीत्वविशिष्टः गजः ।
"कपिलायाः वर्णनम् कोशे वर्तते"
Synonyms:
 कपिला
noun
किन्नरस्त्रीविशेषः ।
"कपिलायाः वर्णनम् कारण्डव्यूहे वर्तते"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
ब्राह्मी तु राज्ञी कपिला ब्रह्मरीतिर्महेश्वरी ॥ १०४८ ॥
-wordlist-
ब्राह्मी (स्त्री), राज्ञी (स्त्री), कपिला (स्त्री), ब्रह्मरीति (स्त्री), महेश्वरी (स्त्री)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कपिला
Root: कपिला
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ पुण्डरीकस्य हस्तिनी
Meaning(s):
⇒ Wife of Pundarika
Shloka(s):
2|1|9|1 ► करिण्योऽभ्रमुः कपिला पिङ्गलाऽनुपमा क्रमात्। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|9|1 ⇢ कपिला (कपिला) (स्त्री) ⇒ Wife of Pundarika ⇒ पुण्डरीकस्य हस्तिनी
Related word(s):
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ पुण्डरीकः
जातिः ➡ अलौकिकप्राणी
Mahabharata
English
Kapilā^1, daughter of Daksha and wife of Kaśyapa. § 87 (Aṃśāvat.): I, 65, 2520 (enumeration of Daksha's daughters). --§ 105 (do.): I, 65, 2560 (her offspring were the amṛta, the brahmans, the kine, the Gandharvas, and the Apsarases, as recorded in the Purāṇa).
Kapilā^2, a river. § 494 (Āṅgirasa): III, 222, 14233 (among the rivers who are mothers of fires).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 335 (among the rivers of Bhāratavarsha).
Kapilā^3 = Durgā (Umā): VI, 796.
Kapilā^4, a brahman woman, wife of Āsuri. § 668b (Pañcaśikhavākya): XII, 218, 7895 (Pañcaśikha sucked K., thence he was named Kāpileya).
पुराणम्
English
कपिला १ / KAPILĀ I. Daughter of Dakṣaprajāpati. kaśyapa married kapilā. (Śloka 12, Chapter 65, Ādi Parva M.B.).
कपिला २ / KAPILĀ II. A holy place of kurukṣetra. If one bathes in a sacred pond there one will get the benefit of making a thousand Godānas (giving away cows as gifts). (Chapter 83, Vana Parva).
कपिला ३ / KAPILĀ III. A river. (Chapter 9, bhīṣma parva).
कपिला ४ / KAPILĀ IV. The mother of pañcaśikha. (Chapter 218, śānti Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कपिला,
स्त्री,
 (कपिलो वर्णोऽस्त्यस्याः अर्श आद्यच् ।टाप च ।) पुण्डरीकनामदिग्गजपत्नी । इत्यमरः ।१ । ३ । ४ ॥
भस्मगर्भा शिंशपा । रेणुकानामगन्धद्रव्यम् । इत्यमरः । २ । ६३--१२० ॥
(यथाह राजवल्लभः ।“रेणुका राजपुत्त्री च नन्दिनी कपिला द्विजा ।भस्मगन्धा पाण्डुपुत्त्री स्मृता कौन्ती हरेणुका” ॥
अस्या गुणादिकं रेणुकाशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
) गो-विशेषः ॥
इति हेमचन्द्रः ॥
सा तु स्वर्णवर्णा । इतिपुराणम् ॥
(यथा, महाभरते ३ । ८४ । ८२ ।“कपिला सहवत्सा वै पर्ब्बते विचरत्युत” ॥
दक्षकन्या । यथा, महाभारते १ । ६५ । १२ ॥
“क्रोधा प्राधा च विश्वा च विनता कपिला मुनिः” ॥
कपिलवर्णयोगात् । अनुदात्तत्वाभावात् वर्णा-दिति न ङीप् ।) गृहकन्या । शिंशपा । राजरीतिःइति राजनिर्घण्टः ॥
नदीविशेषः । यथा, “कज्जला चलशैलात्तु पूर्व्वस्मिन् शुभ्रपर्ब्बतः ।शच्या सह पुरा रेमे यत्र शक्रः सुरेश्वरः ॥
तत्पूर्व्वस्यां महादेवी नदी कपिलसंज्ञिता ।तस्यां स्रात्वा नरो गङ्गास्नानजं फलमाप्नुयात्” ॥
इति कालिकापुराणे ८१ अध्यायः ॥
(तीर्थविशेषः ।यथा, महाभारते ३ । ८३ । ४५ ।“कपिलातीर्थमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।तत्र स्नात्वार्च्चयित्वा च पितॄन् स्वान् दैबतान्यपि ।कपिलानां सहस्रस्य फलं विन्दति मानवः” ॥
कपिलानां पयस्विनीधेनूनाम् इत्यर्थः ॥
पिङ्गल-वर्णा । यथा, विष्णुपुराणे २ यांशे । ४ । ३१ ।“कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाश्चैव पृथक् पृथक्” ॥
कपिला कन्या नोपयन्तव्या यदुक्तं मनुना ३ । ८ ।“नोद्वहेत्कपिलांकन्यां नाधिकाङ्गींन रोगिणीम्” ॥
)