| YouTube Channel

कपिलधारा (kapiladhArA)

 
शब्दसागरः
English
कपिलधारा
f.
 (-रा)
1. The Ganges.
2. A holy place, a place of pil-
grimage.
Yates
English
कपिल-धारा (रा) 1.
f.
 The Ganges
a holy place of pilgrimage.
Wilson
English
कपिलधारा
f.
 (-रा)
1 The Ganges.
2 A holy place, a place of pilgrimage.
Monier Williams Cologne
English
कपिल—धारा
f.
N.
 of the Gaṅgā,
L.
N.
 of a Tīrtha,
L.
Apte Hindi
Hindi
कपिलधारा
स्त्री*
 कपिल - धारा -
गंगा की उपाधि
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कपिलधारा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಂಗಾನದಿ
L R Vaidya
English
kapila-DArA {% f. %} an epithet of the Ganges.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कपिलधारा स्त्री कपिलेव शुद्धा धारा यस्याः संज्ञात्वात् “ङापो-रिति” पा० ह्रस्वः । १ गङ्गायां हेमच० । कपिलानां तदीय-दग्धानां धारा संज्ञायां “ङ्यापोरिति” पा० ह्रस्वः । २ कपि-लादीनां दुग्धधारायां ३ तत्कृते काश्या उत्तरसौ मास्थेतीर्थभेदे च उपचारात् तयोरभेदात् । तदाविर्भावादि का-शी० ६२ अ० । “एतस्मिन्नन्तरे प्राप्ता गोलोकात् पञ्च धेनवः ।सुनन्दा सुमनाश्चापि सुशीला सुरभिस्तथा । पञ्चमी कपिलाचापि सर्व्वाघौघविघट्टिनी । वात्सल्यदृष्ट्या गर्भस्य तासामू-धांसि सुस्नुवुः । ववर्षुः पयसां पूरैस्तदूधांसि पयोधराः ।धारासारैरविच्छिन्नस्तावद्यावध्रदोऽभयत् । पयःपयो-धिरिव स द्वितीयः प्रैक्षि पार्श्वदैः । देवेशसमधिष्ठानात्तत्-तीर्थमभवत् परम् । कपिलाहृद इत्याख्यां चक्रे तस्य महे-श्वरः । ततो देवाज्ञया सर्व्वे स्नातास्तत्र दिवौकसः । आ-विरासुस्ततस्तीर्थादथ दिव्यपितामहाः । तान् दृष्ट्वा ते सुराःसर्व्वे तर्पयाञ्चक्रिरे मुदा । अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाःसोमपास्तथा । इत्याद्यादिव्यपितरस्तृप्ताः शम्भुं व्यजिज्ञ-पन् । देवदेव! जगन्नाथ! भक्तानामभयप्रद । अस्मिंस्तीर्थेत्वदभ्यासाज्जाता नस्तृप्तिरक्षया । तस्माच्छम्भो! वरंदेहि प्रसन्नेनान्तरात्मना । इति दिव्यपितॄणां स श्रुत्वा वाक्यंवृषध्वजः । शृण्वतां सर्वदेवानामिदं वचनमब्रवीत् । सर्वः, सर्तपितॄणां वै परं तृप्तिकरं परम् । श्रीदेवदेवौवाच । शृणुविष्णो! महावाहो! शृणु त्वं च पितामह! । एतस्मिन्कापिले तीर्थे कापिलेयपयोभृते । ये पिण्डान् निर्वपिष्यन्तिश्रद्धया श्राद्धदा नराः । तेषां पितॄणां सन्तृप्तिर्भविष्यति ममाज्ञया । अन्यं विशेषं वक्ष्यामि महातृप्तिकरं परम् ।कूहूसोमसमायोगे दत्तं श्राद्धमिहाक्षयम् । संवर्त्तकाले-संप्राप्ते जलराशिजलान्यपि । क्षीयन्ते न क्षयं श्राद्धं यातिसोमकूहूकृतम् । अमासोमसमायोगे श्राद्धं यद्यत्र लभ्यते ।तीर्थेकापिलधारेऽस्मिन् मयया पुव्करेण किम् । गदाधृक्भगशन् यत्र यत्र त्वं चपितामह! । वृपध्वजोऽस्म्यहंयत्रफल्मुस्तत्र न संशयः । दिव्यान्तरीक्षभौमानि यानि तीर्थानिसर्व्वतः । तान्यत्र निवसिष्यन्ति दर्शे सोमदिनान्विते ।कुरुक्षेत्रे नैमिधे च गङ्गासाभरसङ्गमे । ग्रहणे श्राद्धतोयत्स्यात्तत्तीर्थे वार्षभध्वजे । अस्य तीर्थस्य नामानि यानि दिव्यपितामहाः! । तान्यहं कथयिष्यानि भवतां तृप्तिदान्यलम् ।मधुस्रवेति प्रघग्रमेषा पुष्करिणी मता । घृतकुल्या त-तोज्ञेया ततोऽणी क्षीरनीरधिः । वृषभध्वजतीर्थञ्च तीर्थंपैतामहं ततः । ततो गदाधराख्यं च पितृतीर्थंततः परम् । सतः कापिलधारं वै सुधाखनिरियं पुनः ।ततः शिवगयाख्यं च ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम् । एतानि दशनामानि तीर्थस्यास्य पितामहा । भवतां तृप्तिकारीणि वि-नापि श्राद्धतर्पणैः । सूर्य्येन्दुसङ्गमे यत्र पितॄणां तृप्तिका-रकाः । ब्राह्मणान् मोजयिष्यन्ति तेषां श्राद्धमनन्तकम् ।श्राद्धे पितॄणां संतृप्त्यै दास्यन्ति कपिलां शुभाम् । येऽत्र, तेषां पितृगणोवसेत् क्षीरोदरोधसि । वृषोत्सर्गः कृतोयैस्तु-तीर्थेऽस्मित् वृषभध्वजे । अश्वमेधपुरोडाशैः पितरस्तैस्तुतर्पिताः । गयातोऽष्टगुणं पुण्यं अस्मिंस्तीर्थे पितामहाः ।अमायां सोमयुक्तायां श्राद्धैः कापिलधारिके । येषांगर्भेऽभवत् स्रावोये दन्तजननान्मृताः । तेषां तृप्तिर्भवेन्नूनंतीर्थे कापिलधारिके । अवृत्तमोञ्जीदामानो ये वाऽदारपरिग्रहाः । तेभ्योनिर्वपितं पिण्डमिह ह्यक्षयतां व्रजेत् ।अग्निदाहे मृताये वै नाग्निदाहश्च येषु वै । ते सर्वेतृप्ति-मायान्ति तीर्थे कापिलधारिके । और्द्ध्वदेहिकहीनाये षो-डशभ्राद्धवर्ज्जिताः । ते तृप्तिमधिगच्छन्ति घृतकुल्यां निवापिताः । अपुत्राश्च मृताये वै येषां नास्त्युदकप्रदः । तेऽपि तृप्तिं परां यान्ति मधुस्रवसि तर्पिताः । अपमृत्युमृता-ये वै चौरविद्युज्जलादिभिः । तेषामिह कृतं श्राद्धं जायतेसुगतिप्रदम् । आत्मघातेन निधनं येषामिह विकर्म्मिणाम् ।तेऽपि तृप्तिं लभन्तेऽत्र पिण्डैः शिवगयाकृतैः । पितृगोत्रेमृता ये वै मातृपक्षे च ये मृताः । तेषामत्र कृतःपिण्डो-भवेदक्षयतृप्तिदः । पत्नीवर्गे मृताये वै मित्रवर्गे च येमृताः । ते सर्व्वे तृप्तिमायान्ति तर्पिता वार्षभध्वजे ।ब्रह्मक्षेत्रविशां वंशे शूद्रबंशेऽन्त्यजेषु च । येषां नामगृहीत्वा यद्दीयते ते समुद्धृताः । तिर्य्यग्योनिश्रिताये वैये पिशाचत्वमागताः । तेऽप्यूर्द्धगतिमयान्ति तृप्ताःकापिलधारिके । ये तु मानुषलोकेऽस्मिन् पितरोमर्त्य-योनयः । ते दिव्ययोनयः स्युर्वै मधुस्रवसि तपिताः ।ये दिव्यलोके पितरः पुण्यैर्देवत्वमागताः । ते ब्रह्मलोकेगच्छन्ति तृप्तास्तीर्थे वृषध्वजे । कृते क्षीरमयं तीर्थं त्रे-तायां मधुमत् पुनः । द्वापरे सर्पिषा पूर्ण्णं कलौ जलमयंभयेत् । सीमावहिर्गतमपि ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम् । मध्ये-वाराणसि श्रेष्ठं मम सान्निध्यतो नरैः । काशीख्यितैर्यतोऽ-दर्शि ध्यजोमे वृषलाञ्जनः । वृषध्वजेन नाम्नातः स्थास्य-न्त्यत्र पितामहाः । पितामहेन सहितो गदाधरसमन्वितः ।रविणा पार्षदैः सार्द्धं तिष्टामोऽत्र पितामहाः”! ।कापिलधारिककापिलघारादयोऽप्यत्र ।