| YouTube Channel

कपिञ्जल (kapiJjala)

 
शब्दसागरः
English
कपिञ्जल
m.
 (-लः)
1. A bird, the francoline partridge.
2. The Chataka.
Capeller Eng
English
कपि॑ञ्जल
m.
 a kind of partridge.
Yates
English
कपिञ्जल (लः) 1.
m.
 A partridge.
Spoken Sanskrit
English
कपिञ्जल - kapiJjala -
m.
 - francoline partridge
कपिञ्जल - kapiJjala -
m.
 - heathcock
कपिञ्जल - kapiJjala -
m.
 - Jacobin Cuckoo [ Cuculus Melanoleucus - Zoo. ]
कपिञ्जल - kapiJjala -
m.
 - cAtaka bird
कपिञ्जल - kapiJjala -
m.
 - francoline partridge
खरकोण - kharakoNa -
m.
 - francoline partridge
जाङ्गल - jAGgala -
m.
 - francoline partridge
कापिञ्जल - kApiJjala -
adj.
 - coming from the francoline partridge
कपिञ्जल kapiJjala
m.
 heathcock
कपिञ्जल kapiJjala
m.
 Jacobin Cuckoo [ Cuculus Melanoleucus - Zoo. ]
दात्यूह dAtyUha
m.
 Jacobin Cuckoo [ Cuculus Melanoleucus - Zoo. ]
वापीह vApIha
m.
 Jacobin Cuckoo [ Cuculus Melanoleucus - Zoo. ]
वप्पीह vappIha
m.
 Jacobin Cuckoo [ Cuculus Melanoleucus - Zoo. ]
वर्षप्रिय varSapriya
m.
 Jacobin Cuckoo [ Cuculus Melanoleucus - Zoo. ]
बभ्रु babhru
m.
 Jacobin Cuckoo [ Cuculus Melanoleucus - Zoo. ]
Wilson
English
कपिञ्जल
m.
 (-लः)
1 A bird, the francoline partridge.
2 The Chataka.
Apte
English
कपिञ्जलः [kapiñjalḥ], 1 The Chātaka bird
सोमपीथं तु यत्तस्य शिर आसीत्कपिञ्जलः
Bhāg.*
 6.9.5.
The Tittiri bird.
Apte 1890
English
कपिंजलः 1 The Cātaka bird.
2 The Tittiri bird.
Monier Williams Cologne
English
कपि॑ञ्जल
m.
 (etym. doubtful) the francolin partridge, heathcock,
VS.
TS.
ŚBr.
Suśr.
&c.
Cuculus Melanoleucus (= चटक),
L.
N.
 of a Vidyādhara,
Bālar.
of a man,
Kād.
of a sparrow,
Pañcat.
Monier Williams 1872
English
कपिञ्जल कपिञ्जल, अस्, m. (fr. क + पिञ्जल?,
sometimes कपिङ्गल), a bird, the francoline par-
tridge
the Caṭaka
N. of a man
also of a sparrow
(आ), f., N. of a river.
—कपिञ्जलार्म (°ल-अर्°),
अम्, n., N. of a region (?) .
Macdonell
English
कपिञ्जल ka-píñjala,
m.
 francoline partridge
🞄N. of man
N. of a sparrow: -nyāya, in. . 🞄[Page62-3] 🞄after the fashion of the Kapiñjala topic (in 🞄the Pūrvamīmāṃsā) according to which the 🞄plural (kapiñjalān) means only three.
Benfey
English
कपिञ्जल कपिञ्जल,
m.
1. A bird,
the francoline partridge, Bhāg. P. 6, 9,
5.
2. A proper name, Pañc. 163, 20.
Apte Hindi
Hindi
कपिञ्जलः
पुं*
 - क-पिंज्-कलच्
पपीहा
कपिञ्जलः
पुं*
 - क-पिंज्-कलच्
टिटिहरी
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कपिञ्जल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾತಕ ಪಕ್ಷಿ
कपिञ्जल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿತ್ತಿರಿ ಪಕ್ಷಿ
विस्तारः - > "चित्रपक्षस्तु तित्तिरिः स्यात्कपिञ्जलः" - त्रिकाण्ड०
L R Vaidya
English
kapiMjala {% m. %} 1. The Chātaka bird
2. the Tittiri bird.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
कपिञ्जल 1. a) °न्यायेन (Sāy. zu ṚV. 3, 56, 5
Sud. zu Āpast. Gṛhy. 10, 2, 3
Kull. zu M. 8, 105) nach Art der kapiñjala und kapiñjalādhikaraṇanyāyena (Ṣaḍguruś. in Vedārthad. 72, 10) nach Art des Kap.- Abschnittes (in der Pūrvamīmāṃsā) bedeuten so v.a. da schon drei eine Mehrzahl bilden.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gong ma sreg
कपिञ्जल / कपिञ्चल
gong mo
१) कपिञ्जल २) मध्यांगुलि
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
जीवञ्जीव
जीवञ्जीव, कपिञ्जल, चकोर, हारीत, वञ्जुल, कपोत, कारण्डव, कादम्ब, क्रकर
जीवञ्जीवकपिञ्जलचकोरहारीतवञ्जुलकपोताः ।
कारण्डवकादम्बक्रकराद्याः पक्षिजातयो ज्ञेयाः ॥ २५४ ॥
verse 2.1.1.254
page 0031
Vedic Reference
English
Kapiñjala, the name of the ‘francoline partridge’ or ‘hazel-
cock, ’ is found in all the Yajurveda Saṃhitās, ^1 and occasionally
later.^2
1) Taittirīya Saṃhitā, ii. 5, 1, 1
v. 5,
16, 1
Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 14, 1
Kāṭhaka Saṃhitā, xii. 10
Vājasaneyi
Saṃhitā, xxiv. 20. 38.
2) Satapatha Brāhmaṇa, i. 6, 3, 3
v. 5, 4, 4
xiii. 5, 1, 13
Jaiminīya
Brāhmaṇa, i. 154, 2 (Transactions of the
Connecticut Academy of Arts and Sciences,
15, 181).
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 91.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कपिञ्जलः,
पुं,
 (कपिरिव जवते वेगेन गच्छति यद्वा कम्श्रुतिसुखदं शब्दम् पिञ्जयति कपिवत् पिञ्जलोवा । ईषत्पिङ्गलवर्णो हरितालवर्णो वा । पृषो-दरादित्वात् साधुः ।) चातकपक्षी । तन्मांस-गुणाः । लघुत्वम् । शीतत्वम् । कफरक्तपित्तनाशि-त्वम् । अग्निदातृत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
पक्षि-विशेषः । तत्पर्य्यायः । तेजलः २ ॥
तस्य मांसंशुक्रवृद्धिकरम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
तित्तिरि-पक्षी । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, --“कपिञ्जल इति प्राज्ञैः कथितो गौरतित्तिरः ।कपिञ्जल इति ख्यातो लोके कपिशतित्तिशः” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
“पित्तश्लेष्मविकारेषु सरक्तेषु कपिञ्जलाः ।मन्दवातेषु शस्यन्ते शैत्यमाधुर्य्यलाघवात्” ॥
इति चरकः । तथा सुश्रुतश्च ।“रक्तपित्तहरः शीतो लघुश्चापि कपिञ्जलः ।कफोत्थेषु च रोगेषु मन्दवाते च शस्यते” ॥
ऋषिकुमारभेदः । अयन्तुश्वेतकेतुपुत्त्रस्य पुण्डरी-कस्य बन्धुः । यथा कादम्बर्य्यां महाश्वेतोपाख्याने ।“सखे ! कपिञ्जल ! किं मामन्यथा सम्भावयसि” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कपिञ्जल पुं स्त्री “कपिरिब जवते ईषत् पिङ्गलो वा कमनीयंशब्दं पिञ्जयतीति वा” निरुक्तोक्ता व्युत्पत्तिः पृषो० ।१ पक्षिभेदे चातके राजवल्ल० जलयाचनाय तस्य रम्यशब्द-करणात् तथात्वम् । २ तित्तिरौ त्रिका० । तित्तिरि-रिह श्वेत एव ग्राह्यः । “वर्त्तिकालावबर्तीर कपिञ्जल-कत्रित्तिराः । कलिङ्गाः कुक्कुष्टाद्याश्च विस्किराः समुदा-हङ्गाः । विकीर्य्य भक्ष्ययन्त्येते यस्मात्तस्माद्धि विस्किराः ।कपिञ्जल इति प्राज्ञैः कथितो गौरतित्तिरिः” भावप्र० उक्तेःअर्तएव “वसस्ताय कपिञ्जलानालभेत ग्रीष्माय कलविङ्गान्पर्वाभ्यस्त्रित्तिरीन्” यजु० ४, २० । कपिञ्जलतित्तिरीणांनेदेन निदेशः “कपिञ्जलः कपोत ललूकः शशस्ते निरृ-खै” यजु० २४, ३८ तस्य चारण्यत्वात् तत्तदेवतोद्दे-शेन उत्सर्ग एवात्रालभनम् । “कपिञ्जलादीनुत्सृजतिपर्य्यग्निकृतान्” कात्या० ४०, ६, ९ उक्तेः । कपिञ्जलमास-गुणाश्च भावप्र० उक्ताः कपिञ्जलादीन् विषिकरानुक्त्वा“विषिकराः मधुरा शीताः कषायाः कष्टुपाकिनः ।बल्यावृष्यास्त्रिदोषघ्ना पथ्यास्ते लघवः स्मृताः” ।कपिञ्जलशब्दस्यावर्ण्णान्तत्वेन द्व्यच्त्र्यज्भिन्नत्वेन च अ-र्स्मशब्देन समासे न आद्युदात्तत्वम् । “अर्म्मे चावर्ण्णंद्व्यच्त्र्यच्” पा० सूत्रात्
Capeller
German
कपि॑ञ्जल
m.
 Haselhuhn.
Stchoupak
French
कपिञ्जल-
m.
 francolin
n.
 d'un moineau
d'un homme.