| YouTube Channel

कपालिका (kapAlikA)

 
शब्दसागरः
English
कपालिका
f.
(-का)
1. The tartar of the teeth.
2. A potsherd.
E.
कपाल
and कन्
aff.
Yates
English
कपालिका (का) 1.
f.
The tartar of
the teeth
a potsherd.
Spoken Sanskrit
English
कपालिका kapAlikA
f.
potsherd
शर्करा zarkarA
f.
potsherd
कर्परांश karparAMza
m.
potsherd
नर्मट narmaTa
m.
potsherd
शकल zakala
m.
n.
potsherd
कर्पर karpara
n.
potsherd
नदाल nadAla
n.
potsherd
पिठरककपाल piTharakakapAla
n.
potsherd
भिन्नभाजन bhinnabhAjana
n.
potsherd
भिन्नभाण्ड bhinnabhANDa
n.
potsherd
द्वादशकपाल dvAdazakapAla
adj.
distributed on 12 potsherds
अर्मकपाल armakapAla
m.
n.
potsherd from a heap of rubbish
कुम्भीभगाल kumbhIbhagAla
n.
potsherd or fragment of a broken jar
कुम्भीकपाल kumbhIkapAla
n.
potsherd or fragment of a broken jar
कुम्भीनदाल kumbhInadAla
n.
potsherd or fragment of a broken jar
द्विकपाल dvikapAla
adj.
distributed on 2 potsherds or consisting of 2 skull-bones
Wilson
English
कपालिका
f.
(-का)
1 The tartar of the teeth.
2 A potsherd.
E.
कपाल and कन्
aff.
Apte
English
कपालिका [kapālikā], 1 A potsherd
मही घटत्वं घटतः कपालिका कपालिका चूर्णरजस्ततोणवः Subhāṣ.
Ms.*
4.76, 8.25.
The tartar of the teeth.
Apte 1890
English
कपालिका 1 A potsherd
Ms. 4. 78, 8. 250.
2 The tartar of the teeth.
Monier Williams Cologne
English
कपालिका
f.
a potsherd,
MBh.
Mn.
&c.
the tartar of the teeth,
Suśr.
i, 205, 9
ii, 128, 13.
Monier Williams 1872
English
कपालिका, f. a potsherd
the tartar of the teeth
[cf. कापालिक।]
Macdonell
English
कपालिका kapāl-ikā,
f.
potsherd.
Apte Hindi
Hindi
कपालिका
स्त्री*
- "कपाल्=कन्-टाप्, इत्वम्"
ठीकरा
L R Vaidya
English
kapAlikA {% f. %} A pot-sherd, M.iv.78, viii.250.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कपालिका,
स्त्री,
(कपाल + कन् + टाप् ।) दन्त-रोगविशेषः तस्य लक्षणम् ।“कपालेष्विव दीर्य्यत्सु दन्तानां सैव शर्करा ।कपालिकेति पठिता सदा दन्तविनाशिनी”
इति माधवकरः
तस्याश्चिकित्सा दन्तरोगशब्देद्रष्टव्या
(घटकपालिका यथा, विष्णुपुराणे २१२ ४१ ।“महीघटत्वं घटतः कपालिकाकपालिकाचूर्णरजस्ततोऽणुः ।जनैः स्वकर्म्मस्तिमितात्मनिश्चयैःआलक्ष्यते ब्रुहि किमत्र वस्तु”
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कपालिका स्त्री कपाल + अल्पार्थे कन् अत इत्त्वम् भग्न-मृण्मयखण्डे (खापरा) कपालिकैव शर्करा० स्वार्थेऽण् ।कापालिक तत्रार्थे
न०
स्वार्थिकत्वेऽपि क्वचित् लिङ्गाति-क्रमनियमात् नाधितिष्ठेत्तुषं जातु केशभस्मकपालि-का” भा० अनु० १० अ० ।“अधितिष्ठेन्न केशांस्तु भस्मास्थिकपालिकाः” “अश्मनी-ऽस्थोनि गोवालांस्तुषान् भस्मकपालिकाः” मनुः “कृष्ण-कपालिकाप्रकाशानि कपालकुष्ठानि” सुश्रुतः “सुश्रुतोक्ते२ दन्तरोगभेदे “दन्तगतास्तु दालनः कृमिदन्तको द-न्तहर्षोभञ्जनकः शर्करा कपालिका श्यावदन्तकोऽनुमीक्ष-श्चेति” विभज्य “दलन्ति दन्तवल्कानि यदाशर्करया सह ।ज्ञेया कपालिका सैव दणनानां विनाशिनी” सुश्रुतेलक्षितः कपालावयवे “कपालिकाभ्यां कपालं कपाला-भ्यां घटआरभ्यते” न्यायकन्दली