| YouTube Channel

कपालः (kapAlaH)

 
Apte
English
कपालः [kapālḥ] लम् [lam], लम् [कं शिरो जलं वा पालयति]
The skull, skull bone
चूडापीडकपालसंकुलगलन्मन्दाकिनीवारयः Māl 1.2
रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं कारितः
Bh.*
 2.95.
A piece of a broken jar
potsherd
कपालेन भिक्षार्थी
Ms.*
 8.93.
A multitude, collection.
A beggar's bowl
Ms.*
 6.44.
A cup, jar in general
पञ्चकपाल.
A cover or lid.
A treaty of peace on equal terms
H.*
 4.17
Kām. 9.2.
लम् The shell of an egg.
The cotyla of the leg of a man, any flat bone.
A kind of Leprosy. -ली A beggar's bowl [cf.
L.
 caput
Gr.
 Kephale].
Comp.
 -नलिका A sort of pin or spindle for winding cotton
&c.
 -पाणिः, -भृत्, -मालिन्, -शिरस्
m.
 epithet of Śiva
तपसा दिवमारूढाः कपालशिरसा सह
Rām.*
 2.54.31. -मालिनी
N.
 of Durgā -संधिः a peace on equal terms. कपालसंधिर्विज्ञेयः केवलं समसंधितः
H.*
 4.11.
Apte 1890
English
कपालः,
लं [कं शिरो जलं वा पालयति] 1 The skull, skull-bone
चूडापीडकपालसंकुलगलन्मंदाकिनीवारयः Māl. 1. 2
रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं कारितः Bh. 2. 95.
2 A piece of a broken jar, potsherd
कपालेन भिक्षार्थी Ms. 8. 93.
3 A multitude, collection.
4 A beggar's bowl
Ms. 6. 44.
5 A cup, jar in general
पंचकपाल.
6 A cover or lid.
7 A treaty of peace on equal terms.
लं 1 The shell of an egg.
2 The cotyla of the leg of a man, any flat bone.
3 A kind of leprosy.
ली A beggar's bowl. [cf. L. caput
Gr. kephale].
Comp.
नालिका a sort of pin or spindle for winding cotton &c.
पाणिः
भृत्,
मालिन्,
शिरस् m. epithets of Śiva.
मालिनी N. of Durgā.
संधिः a peace on equal terms, H. 4. 100.
Hindi
Hindi
(पु) मानव खोपड़ी
Apte Hindi
Hindi
कपालः
पुं*
 - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
खोंपड़ी की हड्डी
कपालः
पुं*
 - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"टूटे बर्तन का खण्ड, ठीकरा"
कपालः
पुं*
 - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"समुदाय, संचय"
कपालः
पुं*
 - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
भिक्षुक का कटोरा
कपालः
पुं*
 - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"प्याला, बर्तन "
कपालः
पुं*
 - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
ढक्कन
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कपालः, कपालम्
noun
पात्रविशेषः यस्मिन् पुरोडाशः पच्यते।
"पण्डितः कपाले पुरोडाशं पचति।"
Synonyms:
 भगालम्, कपालः, कपालम्, कर्परः, खर्परः, नारकपालम्
noun
नरकपालम्।
"भगालस्य धारणत्वात् भगाली इत्यपि शिवस्य अन्यतमं नाम।"
Synonyms:
 पात्रम्, कपालः, कपालकः, कर्परः, कुण्डः, कुण्डी, पात्रक्, पात्रिका
noun
लघुपात्रम्।
"माता पात्रे पिष्टं मर्दयति।"
Synonyms:
 कपालः, कर्परः
noun
शिरसः अस्थि।
"बसयानस्य अपघाते तस्य कपालः क्षतिग्रस्तः अभवत्। / द्वौ शङ्खकौ कपालानि चत्वारि शिरस्तथा।"
Synonyms:
 कपालः
noun
एकः विद्यालयः ।
"कपालस्य उल्लेखः कोषे अस्ति"
Synonyms:
 कपालः
noun
पुरुषनामविशेषः ।
"कपालः इति नामकानां नैकेषां पुरुषाणाम् उल्लेखः कोषे अस्ति"
Synonyms:
 कपालः
noun
एका जातिः ।
"कपालस्य उल्लेखः कोषे अस्ति"
Synonyms:
 कपालः
noun
एकं गुरुकुलम् ।
"कपालस्य वर्णनम् कोशे वर्तते"
Synonyms:
 कपालः
noun
एका जातिः ।
"कपालः इति जातिः पुराणे दृश्यते"
Synonyms:
 कपालः
noun
पुरुषस्य नाम विशेषः ।
"कपालः इति नाम नैकानां पुरुषाणां वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कपालः,
पुं,
क्ली,
 (कं मस्तकं पालयतीति । क + पालि+ अण् । यद्वा कम्पते यः । कपि चलने + “तमिविशिविडिमृणिकुलिकपिपलिपञ्चिभ्यः कालन्” ।उणां १ । ११७ । इति कालन् । कपिनिर्देशाद्नलोपः ।) शिरोऽस्थि । माथार खुलि इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । कर्परः इत्यमरः । २ । ६ । ६८ ॥
(यथाह याज्ञबल्क्यः । ३ । ९० ।“द्वौ शङ्खकौ कपालानि चत्वारि शिरसस्तथा” ॥
)घटादेः खण्डम् । खापरा खोला इत्यादि भाषा ॥
(यथा, भाषापरिच्छेदे । ११ ।“घटादीनां कपालादौ द्रव्येषु गुणकर्म्मणोः ।तेषु जातेश्च सम्बन्धः समवायः प्रकीर्त्तितः” ॥
)समूहः । इति मेदिनी ॥
(मृण्मयकर्परादिभि-क्षापात्रम् । यथा, मनुः । ६ । ४४ ।“कपालं वृक्षमूलानि कुचेलमसहायता ।समता चैव सर्व्वस्मिन्नेतन्मुक्तस्य लक्षणम्” ॥
)पुरोडाशः । यथा शतपथब्राह्मणे ।“कपालानि चोपदधातिपुरोडाशं चाधिश्रयति” ॥
)कुष्ठरोगविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
तस्य लक्ष-णम् । यथा, माधवकरः ॥
“कृष्णारुणकपालाभं यद्रूक्षं परुषं तनु ।कापालं तोदबहुलं तत्कुष्ठं विषमं स्मृतम्” ॥