कपाल (kapAla)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कपाल mn.  (-लः-लं)
	 1. The skull,  the cranium. 
	 2. Either half of a
water jar.
	 3. Any flat bone.
	 4. A beggar's bowl.
	 5. Multitude as-
semblage,  collection. 
	 6. A species of leprosy.
	 7. A treaty of peace
on equal terms.
 E.
  कपि to tremble,  and कालन् Unadi affix
 or क
the head,  and पाल what cherishes or protects.

Capeller Eng

English

 कपा॑ल n.
  cup,  jar,  cover or lid,  shell,  potsherd,  skull, 
the cotyla. 

Yates

English

 कपाल (लः-लं) 1.
m.
  n.
  The skull
half a jar
 flat bone
 beggar's
bowl
 multitude
 leprosy.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
  	-	  treaty of peace on equal terms
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
  n.
  	-	  skull-bone
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
  n.
  	-	  skull
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  shell of a tortoise
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  cup
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  assemblage
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  cover
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  cotyla of the leg of an animal
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  jar
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  collection
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  lid
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  any flat bone
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  dish
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  cranium
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  kind of leprosy
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  alms-bowl of a beggar
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  shell of an egg
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  multitude
कपाल 	-	 kapAla 	-	 m.
 n.
  	-	  fragment of brick
कपाल 	-	 kapAla 	-	 n.
  	-	  head
कपाल 	-	 kapAla 	-	 n.
  	-	  cephalon  [ Zool. (skull) ]

 
   कपाल  kapAla m.
  n.
   skull-bone  
   पोडु  poDu m.
   bone forming the upper part of the skull   
   द्विकपाल  dvikapAla adj.
   distributed on 2 potsherds or consisting of 2 skull-bones     
            

 
   कपाल  kapAla m.
 n.
   cotyla of the leg of an animal     
            

Wilson

English

 कपाल
m.
  (-लः-लं)
1 The skull,  the cranium. 
2 Either half of a water jar.
3 Any flat bone.
4 A beggar's bowl.
5 Multitude,  assemblage,  collection. 
6 A species of leprosy.
7 A treaty of peace on equal terms.
E.
  कपि to tremble,  and कालन् Uṇādi affix
 or क the head,  and
पाल what cherishes or protects.

Apte

English

कपालः [kapālḥ] लम् [lam],  लम् [कं शिरो जलं वा पालयति]

The skull,  skull bone
 चूडापीडकपालसंकुलगलन्मन्दाकिनीवारयः Māl 1.2
 रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं कारितः Bh.*
  2.95.

A piece of a broken jar
 potsherd
 कपालेन भिक्षार्थी Ms.*
  8.93.

A multitude,  collection. 

A beggar's bowl
 Ms.*
  6.44.

A cup,  jar in general
 पञ्चकपाल.

A cover or lid.

A treaty of peace on equal terms
 H.*
  4.17
 Kām. 9.2.

लम् The shell of an egg.

The cotyla of the leg of a man,  any flat bone.

A kind of Leprosy. -ली A beggar's bowl [cf.   L.
 caput
 Gr.
  Kephale]. Comp.
   -नलिका A sort of pin or spindle for winding cotton &c.
  -पाणिः,  -भृत्,  -मालिन्,  -शिरस् m.
  epithet of Śiva
 तपसा दिवमारूढाः कपालशिरसा सह Rām.*
  2.54.31. -मालिनी N.
  of Durgā -संधिः a peace on equal terms. कपालसंधिर्विज्ञेयः केवलं समसंधितः H.*
  4.11.

Apte 1890

English

 कपालः,  
लं [कं शिरो जलं वा पालयति] 1 The skull,  skull-bone
 चूडापीडकपालसंकुलगलन्मंदाकिनीवारयः Māl. 1. 2
 रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं कारितः Bh. 2. 95. 
2 A piece of a broken jar,  potsherd
 कपालेन भिक्षार्थी Ms. 8. 93. 
3 A multitude,  collection. 
4 A beggar's bowl
 Ms. 6. 44. 
5 A cup,  jar in general
 पंचकपाल. 
6 A cover or lid. 
7 A treaty of peace on equal terms. 
लं 1 The shell of an egg. 
2 The cotyla of the leg of a man,  any flat bone. 
3 A kind of leprosy. 
ली A beggar's bowl. [cf. L. caput
 Gr. kephale]. 
Comp. 
नालिका a sort of pin or spindle for winding cotton &c. 
पाणिः 
भृत्,  
मालिन्,  
शिरस् m. epithets of Śiva. 
मालिनी N. of Durgā. 
संधिः a peace on equal terms,  H. 4. 100. 

Monier Williams Cologne

English

 कपा॑ल mn.  (√ कम्प्,  Uṇ.
  i,  117),  a cup,  jar,  dish (used especially for the Puroḍāśa offering),  TS.
 
 ŚBr.
  
 Suśr.
  &c.
   (cf.   त्रिकपाल,  पञ्च-कपाल,  &c.
  )

 the alms-bowl of a beggar,  Mn.
   vi,  44
 viii,  93
 R.
  &c.
  

 a fragment of brick (on which the oblation is placed),  ŚBr.
   vi,  xii
 KātyŚr.
  
 Suśr.
  &c.
  

 a cover,  lid,  ĀśvGṛ.
  iv,  5,  8
 Bhāṣāp.  &c.
  

 the skull,  cranium,  skull-bone,  AV.
   ix,  8,  22
 x,  2,  8
 ŚBr.
   i
 Yājñ.
  &c.
  

 the shell of an egg,  ŚBr.
   vi,  1,  3
 Kathās.
  &c.
  

 the shell of a tortoise,  ŚBr.
   vii,  5,  1,  2

 the cotyla of the leg of an animal,  any flat bone,  AitBr.
  
 Suśr.

 a kind of leprosy,  Suśr.
  i,  268,  1
 13

 multitude,  assemblage,  collection,  L.
 

 कपा॑ल m.
  a treaty of peace on equal terms,  Kām.
   ix,  2 (cf.   कपाल-संधि below)

 N.
  of an intermediate caste

 N.
  of several men

 कपा॑ल m.
  pl.
  N.
  of a school

 कपा॑ल n.
  N.
  of a Tantra

 कपाल [Gk.,  κωπή ‘handle’
 Lat.
  capere
 Hib.
  gabhaim
 Goth.
  hafyan
 Angl.Sax.  haban,  haefene,  hafoc
 Eng.
  haven,  hawk
 cf.
   Gk. κεϕαλή Lat.
  caput
 Goth.
  haubith
 Angl.Sax.  heafud.]

Monier Williams 1872

English

 कपाल कपाल,  अम्,  n. (said to be fr. rt.
कम्प्),  a cup,  a jar,  a dish,  used especially for the
Puroḍāśa offering (often at the end of a compound, 
the first member of which is a numeral,  e. g. त्रि-
कपाल,  ‘consisting of three cups’)
 the shell of an
egg,  shell of a tortoise
 the cotyla of the leg of a
man or animal,  any flat bone
 a kind of leprosy
(अस्,  अम्),  m. n. the fragment of a vessel,  a pot-
sherd
 a cover or lid
 the skull,  the cranium,  the
skull-bone
 either half of a water-jar
 multitude, 
assemblage,  collection
 a treaty of peace on equal
terms,  = कपाट?
 (अस्),  m.,  N. of an intermediate
caste
 N. of a man
 (अम्,  ई),  n. f. a beggar's bowl
[cf. Gr. κεφαλή
 Lat. caput
 Germ. haupt
 Goth.
haubith,  Them. haubida.]
—कपाल-नालिका,  f. a
sort of pin or spindle for winding cotton,  thread,  &c.
—कपाल-पाणि,  इस्,  इस्,  इ,  having a pot in hand to
receive food (as a beggar).
—कपाल-भाती,  f. a
particular sort of penance,  consisting in alternate
suppression and emission of the breath.
—कपाल-
भृत्,  त्,  m. an epithet of Śiva or Mahā-deva (who
wears skulls).
—कपालमालिन्,  ई,  इनी,  इ,  bearing a
garland of skulls
 epithet of Śiva.
—कपाल-मोचन, 
अम्,  n.,  N. of a Tīrtha.
—कपाल-शिरस् (?),  आस्,  m., 
N. of a Muni
 (a various reading has कलाप-शिरस्।)
—कपाल-सन्धि,  इस्,  m. a treaty of peace on equal
terms (= कपाट-सन्धि?).
—कपाल-स्फोट,  अस्, 
m.,  N. of a Rakṣas (‘splitting the skull’).

Macdonell

English

 कपाल kapā́la,  n.
  dish,  mendicantʼs bowl
 🞄plate
 lid
 potsherd
 egg-shell
 skull
 -mālin,  a.
  wearing a garland of skulls (Śiva)
 🞄-sandhi,  m.
  treaty based on equal terms
 🞄-sphoṭa,  m.
  N. of a Rakṣas.

Benfey

English

 कपाल कपाल (probably for *कर्-
पाल
 cf.  कर्पर), 
 I. m.
 ,  f.
  ली,  An
earthen water-pot,  especially of the
religious mendicants,  Man.  6,  44
Bhartṛ. 3,  24
 of beggars in general, 
Daśak. in Chr. 194,  1.
 II. m.
  and n.
 
 1. Either half of a water-jar,  Bhāṣāp.
10.
 2. The skull,  MBh. 14,  273.
 III.
m.
 
 1. A potsherd.
 2. Either half of
an egg,  Kathās. 2,  15.
 3. The glene, 
Suśr. 1,  265,  8.
 4. A kind of leprosy, 
Suśr. 1,  268,  1.

Hindi

माथा

Apte Hindi

Hindi

कपालः
पुं*
  - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
खोंपड़ी की हड्डी

कपालः
पुं*
  - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"टूटे बर्तन का खण्ड,  ठीकरा"

कपालः
पुं*
  - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"समुदाय,  संचय"

कपालः
पुं*
  - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
भिक्षुक का कटोरा

कपालः
पुं*
  - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"प्याला,  बर्तन "

कपालः
पुं*
  - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
ढक्कन

कपालम्
नपुं*
   - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
खोपड़ी की हड्डी

कपालम्
नपुं*
   - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"टूटे बर्तन का खण्ड,  ठीकरा"

कपालम्
नपुं*
   - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"समुदाय,  संचय"

कपालम्
नपुं*
   - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
भिक्षुक का कटोरा

कपालम्
नपुं*
   - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
"प्याला,  बर्तन"

कपालम्
नपुं*
   - कं शिरो जलं वा पालयति-क-पाल्-अण्
ढक्कन

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಲೆಯ ಎಲುಬಿನ ಚಿಪ್ಪು
निष्पत्तिः - > कपि (चलने) - "कालन्" (उ० १-११५)
प्रयोगाः - > "कपालनेत्रान्तरलब्धमार्गैर्ज्योतिःप्ररोहैरुहितैः शिरस्तः"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-४९
कपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲಶದ ಅವಯವ /ಘಟದ ಅರ್ಧಭಾಗ
प्रयोगाः - > "घटादीनां कपालादौ द्रव्येषु गुणकर्मणोः । तेषु जातेश्च सम्बन्धः समवायः प्रकीर्तितः ॥"
उल्लेखाः - > भाषापा०
कपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಿಕ್ಷುಕರ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆ
प्रयोगाः - > "नग्नो मुण्डः कपालेन भिक्षार्थी क्षुत्पिपासितः"
उल्लेखाः - > मनु० ८-९३
कपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೂಹ /ಗುಂಪು
विस्तारः - > "कपालोऽस्त्री शिरोऽस्थ्नि स्यात् घटादेः शकले व्रजे" -मेदि० ।
कपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಅವಯವ /ತತ್ತಿಗಳ ಒಂದು ಭಾಗ
प्रयोगाः - > "कुक्कुटाण्डकपालानि कनकं मधुकं समम्"
उल्लेखाः - > सुश्रुत०
कपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಯಾಗದ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆ
प्रयोगाः - > "कपालानि वोपदधाति पुरोडाशं चादिश्रपयति"
उल्लेखाः - > तै० सं०
कपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುರಿಯುವ ಓಡು
प्रयोगाः - > "कपालभ्रष्टान् सक्तून् कारयित्वा"
उल्लेखाः - > सुश्रुत०

L R Vaidya

English

 kapAla {% m.n. %} 1. The skull,  चूडापीडकपालसंकुलगलन्मंदाकिनीवारयः M.M.i.
a piece of a broken jar,  कपालतरुसंयोगात्संयोगस्तरुकुंभयोः Bh.P.,  M.viii.93
a multitude
a beggar’s bowl,  M.vi.44.

Bopp

Latin

 कपाल m. n. cranium (Gr. ϰεϕαλή,  lat. caput,  goth hau-
bith,  Th. haupida,  nostrum Haupt).

Lanman

English

 kapā́la,  n.
	—1. cup or dish,  102^13
	—2.
cover or lid,  104^16
	—3. cranium. [for
mg,  cf. Lat. testa,  ‘earthen pot, ’ w. French
tête,  ‘head.’]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ka pA la
कपाल

mgo rus
कपाल

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
कपालकर्परौ तुल्यौ पृष्ठस्यास्थ्नि कशेरुका ।
-wordlist-
 
कपाल (पुंक्ली),  कर्पर (पुं),  कशेरुका (स्त्री),  कशेरु (क्ली),  पृष्ठास्थि (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

करोटि
करोटि,  कपाल,  शकल
शिरसोऽस्थि करोटिः स्यात्कपालं शकलं च तत् ॥ ६३३ ॥
verse 3.1.1.633
page 0072

कपाल
कपाल,  घटादिशकल
जालं कपटेऽप्युक्तं कपालमुक्तं घटादिशकलेऽपि ।
verse 5.1.1.804
page 0093

पुराणम्

English

कपाल / KAPĀLA. See under brahmā,  5th para.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कपालः,  पुं,
   क्ली,
   (कं मस्तकं पालयतीति । क + पालि+ अण् । यद्वा कम्पते यः । कपि चलने + “तमिविशिविडिमृणिकुलिकपिपलिपञ्चिभ्यः कालन्” ।उणां १ । ११७ । इति कालन् । कपिनिर्देशाद्नलोपः ।) शिरोऽस्थि । माथार खुलि इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । कर्परः इत्यमरः । २ । ६ । ६८ ॥
(यथाह याज्ञबल्क्यः । ३ । ९० ।“द्वौ शङ्खकौ कपालानि चत्वारि शिरसस्तथा” ॥
)घटादेः खण्डम् । खापरा खोला इत्यादि भाषा ॥
(यथा,  भाषापरिच्छेदे । ११ ।“घटादीनां कपालादौ द्रव्येषु गुणकर्म्मणोः ।तेषु जातेश्च सम्बन्धः समवायः प्रकीर्त्तितः” ॥
)समूहः । इति मेदिनी ॥
 (मृण्मयकर्परादिभि-क्षापात्रम् । यथा,  मनुः । ६ । ४४ ।“कपालं वृक्षमूलानि कुचेलमसहायता ।समता चैव सर्व्वस्मिन्नेतन्मुक्तस्य लक्षणम्” ॥
)पुरोडाशः । यथा शतपथब्राह्मणे ।“कपालानि चोपदधातिपुरोडाशं चाधिश्रयति” ॥
)कुष्ठरोगविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
 तस्य लक्ष-णम् । यथा,  माधवकरः ॥
“कृष्णारुणकपालाभं यद्रूक्षं परुषं तनु ।कापालं तोदबहुलं तत्कुष्ठं विषमं स्मृतम्” ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कपाल अस्त्रीकं जलं शिरोवा पालयति पाल--अण् कप--सौ०आलन् वा । १ घटादेरवयवे “कपालतरुसंयोगात् संयोगस्तरुकुम्भयोः” भाषा० । २ समूहे च मेदि० । ४ शिरोऽस्थ्नि(माथारखुलि) नरशिरः कपालं शुचिप्राण्यङ्गत्वाच्छङ्खव-दित्यनुमानाप्रामाण्यमिति मथुरानाथः “कपालनेत्रान्तर-लब्धमार्गैः” कुमा० । “कपालि वा स्यादथ चन्द्रशेखरम्”“कपालमेवामलशेखरश्रीः” कुमा० । ५ यत्यादेभिक्षापात्रे“कपालं वृक्षमूलानि कुचेलमसहयता । समता चैव सर्व-स्मिन्नेतन्मुक्तस्य लक्षणम्” मनुः । “नग्नो मुण्डः कपालेनभिक्षार्थी क्षुत्पिपासितः” मनुः “कपालपाणिः पृथिवीमटतांचीरमंवृतः” रामा० । ६ अण्डादीमामवयव वा । “द्राक् पर्य्या-प्तकपालसंपुटमिलवद्ब्रह्माण्डभाण्डोदरेत्यादि” वीरच०“कुक्कुटाण्डकपालानि सुमनोमुकुलानि च” । कुक्कुटाण्ड्-कपालानि कतकं मधुक समम्” सुश्रु० । ७ भर्ज्जनपात्रभेदे(खोला) । “कपालम्नष्टाम् संक्तून् कारयित्वा” सुश्रु० ।८ यज्ञियपुरोडाशादिसंस्काराधारे मृस्मयपात्रभेदे ।“अष्टनः कपालाद्धविषि” पा० । अष्टाकपालः पुरोडाशःएवमेकादशकपाल इत्यादि । “कपालानि वोपदधातिपुरोडाशं चाधिश्रपयाति” तैत्ति० १,  ६,  ९,  ३ । “अग्नये-गायत्राय त्रिवृते राथन्तरायाष्टाकपाल,  इन्द्राय त्रैष्टुभायपञ्चदशाय बार्हतायैकादशकपालो,  विश्वेभ्यो देवेभ्योजागतेभ्यः सप्तदशेभ्यो वैरूपेभ्योद्वादशकपालो,  मित्राव-रुणाभ्यामानुष्टुभाभ्यामेकविंशाभ्यां वैराजाभ्यां पयस्यावृहस्पतये,  पाङ्क्ताय त्रिणवाय शाक्वराय चरुः सवित्रऔष्णिहाय त्रयस्त्रिंशाय रैवताय द्वादशकपालःप्राजापत्यश्चरुरदित्यै विष्णपत्न्यै चरुरग्नये वैश्वानरायद्वादशकपालोऽनुमत्या अष्टाकपालः” यजु० २९,  ६० ।कुष्ठरोगभेदे न०
  हेमच० तल्लक्षणम् यथा । “कृष्णारुण-रकपालाभः यद्रूक्षं परुषं तनु । कपालं तोदबहुलंतत्कुष्ठं विषमं स्मृतम्” माधवनि० । सुश्रुते महाकुष्ठा-न्यरुणौडुम्बरर्ष्य जह्वकपाल काकलकपुण्डरीकदद्रुकुष्ठा-नीति विभज्य कृष्णकपालिकाप्रकाशानि कपालकुष्ठा-नीति लक्षितम् ।

Capeller

German

 कपा॑ल n.
  Schale,  Schüssel,  Scherbe,  Schädel.

Burnouf

French

 कपाल कपाल m.
  n.
  crâne,  tête.
		 Partie d'une cruche
à eau,  têt.
		 Assemblage
 réunion
 collection. 
Sorte de lèpre. -- G.
ϰεφαλή
 lat. caput
 germ.  haupt.
कपालनालिका f.
  sorte de fuseau pour retordre le coton,  le
fil,  etc.
कपालभृत् m.
  (भृ) Śiva Mahādeva [qui porte une
guirlande de têtes de morts].
कपालिन् m.
  mms.
	-- कपालिनी f.
  Durgā épouse de Śiva.

Stchoupak

French

 कपाल-
 m.
  nt. coupe,  bol,  écuelle (not. à aumônes) 
 tesson 
crâne,  tête 
 coque d'un œuf 
 -ई- f.
  écuelle à aumônes 
-क- a. en forme d'écuelle 
 m.
  coupe,  bol,  écuelle 
 -इका- f.
 
tesson. 
°चषक- m.
  ou nt. vase fait d'un crâne.
°कण्ठ-माला- f.
  collier de crânes.
°पाणित्व- nt. état de qui tient un crâne à la main (comme fait
Śiva).
°मालिन्- a. qui a une guirlande de crânes.
°मोचन- nt. n.
  d'un Tīrtha.
°शिरस्- m.
  ép. de Śiva (?).
°संधि- m.
  traité de paix à conditions égales (?).
°संपुट- m.
  cavité du crâne,  crâne 
 °संपुट-मित- a. v.
fait en forme de crâne.
°स्फोट- (qui fend le crâne) m.
  n.
  d'un Rakṣas.
कपालावली- f.
  guirlande de crânes.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.