| YouTube Channel

कन्यादानं (kanyAdAnaM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कन्यादानं,
क्ली,
 (कन्याया दानं वराय सम्प्रदानम् ।)वराय कन्यासम्प्रदानम् । तद्दानफलादि यथा ।यम उवाच ।“कन्यां ये तु प्रयच्छन्ति यथाशक्त्या स्वलङ्कृताम् ।ब्रह्मदेयां द्विजश्रेष्ठ ! ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते ॥
कन्यादानन्तु सर्व्वेषां दानानामुत्तमं स्मृतम्” ॥
* ॥
तद्ग्रहणे दशकुलत्यागो यथा, --“महान्त्यपि समृद्धानि गोऽजाविधनधान्यतः ।स्त्रीसम्बन्धे दशेमानि कुलानि परिवर्जयेत् ॥
हीनज्ञातिषु पाषण्डे मुने उद्वेगकारिणाम् ।छद्मामयसदावाच्यचित्रिकुष्ठिकुलानि च ॥
यस्यास्तु न भवेत् भ्राता न च विज्ञायते पिता ।नोपयच्छेत तां प्राज्ञः पुत्त्रिकाधर्म्मशङ्कया” ॥
* ॥
ततोऽष्टप्रकारविवाहानन्तरम् ।“कन्यां ये तु प्रयच्छन्ति यथाशक्त्या स्वलङ्कृताम् ।विवाहकाले संप्राप्ते यथोक्ते सदृशे वरे ।क्रमात् क्रमं कतुशतमनुपूर्व्वं लभन्ति ते ॥
श्रुत्वा कन्याप्रदानन्तु पितरः प्रपितामहाः ।विमुक्ताः सर्व्वपापेभ्यो ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते ॥
ब्राह्मेण तु विवाहेन यस्तु कन्यां प्रयच्छति ।ब्रह्मलोकं व्रजेच्छीध्रं ब्रह्माद्यैः पूजितः सुरैः ॥
दिव्येन तु विवाहेन यस्तु कन्यां प्रयच्छति ।भित्त्वा द्वारन्तु सूर्य्यस्य स्वर्गलोकञ्च गच्छति ॥
गान्धर्ब्बेण विवाहेन यस्तु कन्यां प्रयच्छति ।गन्धर्ब्बलोकमासाद्य क्रीडते देववच्चिरम् ॥
शुल्केन दत्त्वा यः कन्यां तां पश्चात् सम्यगर्च्चयेत् ।स किन्नरैश्च गन्धर्ब्बैः क्राडते कालमक्षयम् ॥
न मन्युं कारयेत्तासां पूज्याश्च सततं गृहे ।ब्रह्मदेया विशेषेण ब्राह्मभोज्या सदा भवेत् ॥
कन्यायां ब्रह्मदेयायामभुञ्जन् सुखमश्नुते ।अथ भुञ्जति यो मोहात् भुक्त्वा स नरकं व्रजेत् ॥
अप्रजायाञ्च कन्यायां न भुञ्जीयात् कदाचन ।दौहित्रस्य मुखं दृष्ट्वा किमर्थमनुशोचसि ॥
महासत्वसमाकीर्णान्नास्ति ते नरकाद्भयम् ।तीर्णस्त्वं सर्व्वदुः खेभ्यः परं स्वर्गमवाप्स्यसि ॥
दौहित्रस्य तु दानेन नन्दन्ति पितरः सदा ।यत्किञ्चित् कुरुते दानं तदानन्त्याय कल्प्यते ।भातापितुश्च विज्ञेयं तच्छुभस्याभिगामिनः ।मातुः पितुर्हिरण्यस्य दौहित्रोऽर्द्धमवाप्नुते ॥
दत्त्वा कन्यां न शोचेत क्षुधितां मुदितां तथा ।नग्नां दुःखाभिभूतां वा तथैव कृपणां कृशाम् ।कुर्य्यान्मन्युं नचैवास्या आगताञ्चापि पोषयेत् ॥
यद्भूतमर्थयेत् किञ्चित् सर्व्वं तत् प्रतिपादयेत् ।अप्रयच्छंन् पतेत् ब्रह्मन् ! नरके नात्र संशयः” ॥
* ॥
“शोचन्ति यामयो यत्र विनश्यत्याशु तत्कुलम् ।न भुञ्जन्ति च यत्रैव निर्दहन्त्यप्रपूजिताः ॥
तस्मादेताः समभ्यर्च्च्या भूषणाच्छादनाशनैः ।भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सुतयुक्तास्तु सर्व्वदा ॥
संतृप्ताः स्युस्तथा पूज्याः श्राद्धे चैवोत्सवेषु च ।यस्मिन्नेवं कुले नित्यं कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥
इह कीर्त्तिर्भवेत् स्वर्गे परत्र द्विजसत्तम ! ।तिलराशिः कृतो यावत् दिवाकरसमं कृतः ॥
वर्षान्ते गृह्यमानस्तु तिल एको भवेद् यदा ।सोऽक्षयं लभते तावत् ब्रह्यलोकं सनातनम् ॥
शतगव्याः प्रमाणेन सुकृते रोमसञ्चये ।विशीर्य्यते तु वा लोकं वर्षे पूर्णे सुताप्रदः ।तावत् स्वर्गं लभेत् सोऽपि यावल्लोम्नश्च संक्षयः ॥
महीदातुश्च गोदातुः कन्यादातुस्त्रयो रथाः ।कन्यादात्रनुगाः पश्चात्समं यान्ति त्रयो रथाः ॥
कन्यादानं दरिद्रस्य यो ददाति सुसत्कृतैः ।पूर्व्वं धर्म्ममवाप्नोति यथावत् विधिकल्पितम् ।तस्मात्कन्या प्रयत्नेन दातव्या श्रेय इच्छता” ॥
इत्याद्ये वह्निपुराणे कन्यादाननामाध्यायः ॥