| YouTube Channel

कन्याकुब्ज (kanyAkubja)

 
शब्दसागरः
English
कन्याकुब्ज
m.
 (-ब्जः) Kanyakubja or Kinnoge, an ancient city of great
note, in the north of Hindustan, known to classical geography
as Cannogyza: the name also applies to its dependencies or the
surrounding district
also कान्यकुब्ज.
E.
 कन्या a girl, and कुब्ज round-
shouldered, crooked
the etymology, alludes to a legend relating
to the one hundred daughters of KUŚANĀBHA the king of this
city, who were all rendered crooked by Vayu, for non-compliance
with his licentious desires.
Yates
English
कन्या-कुब्ज (ब्जः) 1.
m.
 A place in the
north of Hindustān,
Kinnoge.
Wilson
English
कन्याकुब्ज
m.
 (-ब्जः) Kanyākubja or Kinnoge, an ancient city
of great note, in the north of Hindustan, known to classical geography as
Canogyza: the name also applies to its dependencies or the surrounding
district
also कान्यकुब्ज.
E.
 कन्या a girl, and कुब्ज round-shouldered, crooked
the etymology
alludes to a legend relating to the one hundred daughters of KUŚANĀBHA the
king of this city, who were all rendered crooked by Vāyu, for
non-compliance with his licentious desires.
Monier Williams Cologne
English
कन्या—कुब्ज f(आ)n.
=
 कन्य-कुब्ज above,
L.
Apte Hindi
Hindi
कन्याकुब्जः
स्त्री*
 कन्या - कुब्जः -
एक देश का नाम
कन्याकुब्जम्
नपुं*
 कन्या - कुब्जम् -
कन्नौज
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कन्याकुब्ज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕನ್ಯಾಕುಬ್ಜ
L R Vaidya
English
kanyA-kubja {% (I) m. %} the name of a country.
kanyA-kubja {% (II) n. %} the name of an ancient city in the north of India, now called Kanoj.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
*कन्याकुब्ज n., *कन्याकुब्जा (Gal.), Śuk. t. o. 55 [p. 60, 21. 22].
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
गया पूर्गयराजर्षेः कान्यकुब्जं महोदयम् ॥ ९७३ ॥
कन्याकुब्जं गाधिपुरं कौशं कुशस्थलं च तत् ।
-wordlist-
गया (स्त्री), कान्यकुब्ज (स्त्रीक्ली), महोदय (स्त्रीक्ली), कन्याकुब्ज (स्त्रीक्ली), गाधिपुर (क्ली), कौश (क्ली), कुशस्थल (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कन्याकुब्जः,
पुं,
 (कन्याः कुब्जाः यत्र देशे सः । वायुनाहि अस्मिन् देशे कन्याः कुब्जीकृता अतोऽस्यतथात्वम् ।) कान्यकुब्जदेशः । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, महाभारते । वनपर्ब्बणि ॥
“कन्याकुब्जेऽपिबत्सोममिन्द्रेण सह कौशिकः” ॥
वायुनाहि अस्मिन् देशे पुरा कन्याः कुब्जीकृताः ।तद्विवरणमुच्यते । पुरा किल कुशनाभो राजषि-र्घृताच्यां कन्याशतं जनयामास । रूपयौवनसम्पन्ना-स्तास्तु कदाचित् उद्यानभूमिमागम्य परयानन्द-सन्तत्या चिक्रीडुः । अथ सर्व्वगो वायुश्चारुसर्व्वा-ङ्गीस्ता अवलोक्य कामशरपीडितोऽब्रवीत् । अहंवः कामये, भवत्यो मे भार्य्या भवन्तु । अय ताअङ्गनास्तस्य तद्वचनं श्रुत्वा उच्चैर्विहस्य तमब्रुवन्भो वायो ! त्वं भूतानां अन्तश्चरसि तत्कथम-स्माकं मनोभावं न वेत्सि । वयं किल कुशनाभ-सुताः कथं पितरं कामतः समतिक्रम्य खयं वर-मभिलषामः । पिता हि अस्मान् यस्मै दास्यतिस नो भर्त्ता भविष्यतीति । अतः क्षन्तव्याः खलुभवन्नियोगं कर्त्तुमशक्ता वयम् । वायुस्तु तासामे-तद्वचनमाकर्ण्य कोपसमन्वितः स्वतेजसा तासांशरीरेषु प्रविश्य मध्ये बभञ्ज । ततः प्रभृतिदेशोऽयं कन्याकुब्ज इत्येव ख्यातः ॥
अस्य विस्तृ-तिस्तु रामायणे आदिकाण्डे ३५ अध्याये द्रष्टव्या ॥
अयन्तु काशीनदीतटे स्थितः । अधुना कुश-स्थल इत्याख्यया प्रसिद्धः । इति कनिहामेनो-क्तम् ॥
अस्य समीपे जाह्नवीप्रवहमाना वर्त्तते ।इति महाभारते अनुशासनपर्ब्ब ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कन्याकुब्ज
पु०
 कन्याः कुब्जाः यत्र । कान्यकुब्जदेशे हेम०“कन्याकुब्जेऽपिबत् सोममिन्द्रेण सह कौशिकः” भा० व०२७ अ० । कन्यानां संघः अण् कान्यं तत् कुब्जं यत्र कान्यकुब्जोऽप्यत्र । यथा च तद्देशे कन्यानां वायुना कुब्जत्वंकृतं यथा वर्णितम् रामा० आ० काण्डे ।“कुशनाभस्तु राजर्षिः कन्याशतमनुत्तमम् । जनयामासधर्म्मात्मा घृताच्यां रघुनन्दन! । तास्तु यौवनशालिन्योरूपवत्यः स्वलङ्कृताः । उद्यानभूमिमागम्य प्रादृषीव शत-ह्रदाः । गायन्त्यो नृत्यमानाश्च वादयन्त्यस्तु राघव! ।आमोदं परमं जग्मुर्वराभरणभूषिताः । अथ ताश्चारु-सर्व्वाङ्ग्यो रूपेणाप्रतिभा भुवि । उद्यानभूमिमागम्य ताराइव घनान्तरे । ताः सर्व्वा गुणसम्पग्रा रूपयौवनसंयुताः ।दृष्ट्वा सर्व्वात्मको वायुरिदं वचनमब्रवीत् । अहं वः कामयेसर्व्वा भार्य्या मम भविष्यथ । मानुपस्त्यज्यतां भावोदीर्घमायुरवाप्स्यथः चलं हि यौवनं नित्यं मानुषेषुविशेषतः । अक्षयं यौवनं प्राप्ता अमर्य्यश्च भविष्यथ ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वायोरक्लिष्टकर्म्मणः । अपहस्यततो वाक्यं कन्याशतमथाब्रवीत् । अन्तश्चरसि भूतानांसर्व्वेषां मुरसत्तम! । प्रभावज्ञाश्च ते सर्व्वाः किमर्थमव-मन्यसे । कुशनाभसुतादेव! समस्ताः सुरसत्तम! । स्थाना-च्च्यावयितुं देवं रक्षामस्तु तपो वयम् । मा मूत् स कालोदुर्म्मेधः! पितरं सत्यवादिनम् । अवमन्य स्वधर्भोण खयंवरमुपास्महे । पिता हि प्रभुरस्माकं दैवतं परमञ्च सः ।यस्य नो दास्यति पिता स नो भर्त्ता भविष्यति । तासांतु वचनं श्रुत्वा हरिः परमकोपनः । प्रविश्य सर्वगा-त्राणि बभञ्ज भगवान् प्रभुः । ताः कन्या वायुना भम्बाविविशुर्नृपतेर्गृहम् । प्रविश्य च सुसम्भ्रान्ताः सलज्जाःसाश्रुलोचनाः । स च ता दयिता भग्नाः कन्याः पर-मशोभनाः । दृष्ट्वा दीवस्तदा राजा सम्भ्रान्त इमदब्रवीत् ।किमिदं कथ्यतां पुत्त्र्यः! को धर्ममवमन्यते । कुब्जाःकेन कृताः सर्व्वाश्चेष्टन्त्यो नाभिभाषत” ।