कन्या (kanyA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
Englishकन्या - kanyA - - girl
बाला - bAlA - - girl
बालिका - bAlikA - - girl
पतिव्रता - pativratA - - girl
कन्यका - kanyakA - - girl
कुमारी - kumArI - - girl
सुन्दरी बालिका - sundarIbAlikA - - beautifulgirl
का इयं बाला ? - kAiyaMbAlA? - - Whoisthisgirl?
बालिका किमपि आवश्यकं इति वदति स्म - bAlikAkimapiAvazyakaMitivadatisma - - Thegirlwasaskingforsomething.
बालिका वानरान् फलानि यच्छति - bAlikAvAnarAnphalAniyacchati - - Thegirlgivesfruitstothemonkeys.
ह्यः बालिकाः सन्देशम् पठितवत्यः - hyaHbAlikAHsandezampaThitavatyaH - - Thegirlsreadthemessageyesterday.
बालिकाः वानरेभ्यः फलानि ददति - bAlikAHvAnarebhyaHphalAnidadati - - Thegirlsgivefruitstothemonkeys.
एतदृशी कन्या न मिलेत् एव - etadRzIkanyAnamileteva - - Agirllikethisisnotavailableatall.
कन्यायाः कृते किं किं आभरणं दास्यन्ति? - kanyAyAHkRtekiMkiMAbharaNaMdAsyanti? - - Whatalljewelleryaretheygivingthegirl?
श्वः शालायां सः तस्य सखीं द्र्क्ष्यति - zvaHzAlAyAMsaHtasyasakhIMdrkSyati - - Tomorrowinschoolhewillseehisgirlfriend
कन्दिनी - kandinI - - girl
अप्रत्ता - aprattA - - girl
कना - kanA - - girl
कनी - kanI - - girl
कनीनका - kanInakA - - girl
कन्या - kanyA - - girl
कन्या - kanyA - - maiden
एतदृशी कन्या न मिलेत् एव - etadRzIkanyAnamileteva - - Agirllikethisisnotavailableatall.
{ कन्या नाम भू } - { kanyA nAma bhU } - verb - profess to be one's daughter
कन्या - kanyA - - sign of the zodiac Virgo and
कन्या - kanyA - - Virgo [ zodiac ]
कन्या - kanyA - - female of any animal
कन्या - kanyA - - several other plants
कन्या - kanyA - - virgin
कन्या - kanyA - - Indian Aloe plant [ Aloe vera - Bot. ]
कन्या - kanyA - - daughter
कन्या - kanyA - - girl
बाला - bAlA - - girl
बालिका - bAlikA - - girl
पतिव्रता - pativratA - - girl
कन्यका - kanyakA - - girl
कुमारी - kumArI - - girl
सुन्दरी बालिका - sundarIbAlikA - - beautifulgirl
का इयं बाला ? - kAiyaMbAlA? - - Whoisthisgirl?
बालिका किमपि आवश्यकं इति वदति स्म - bAlikAkimapiAvazyakaMitivadatisma - - Thegirlwasaskingforsomething.
बालिका वानरान् फलानि यच्छति - bAlikAvAnarAnphalAniyacchati - - Thegirlgivesfruitstothemonkeys.
ह्यः बालिकाः सन्देशम् पठितवत्यः - hyaHbAlikAHsandezampaThitavatyaH - - Thegirlsreadthemessageyesterday.
बालिकाः वानरेभ्यः फलानि ददति - bAlikAHvAnarebhyaHphalAnidadati - - Thegirlsgivefruitstothemonkeys.
एतदृशी कन्या न मिलेत् एव - etadRzIkanyAnamileteva - - Agirllikethisisnotavailableatall.
कन्यायाः कृते किं किं आभरणं दास्यन्ति? - kanyAyAHkRtekiMkiMAbharaNaMdAsyanti? - - Whatalljewelleryaretheygivingthegirl?
श्वः शालायां सः तस्य सखीं द्र्क्ष्यति - zvaHzAlAyAMsaHtasyasakhIMdrkSyati - - Tomorrowinschoolhewillseehisgirlfriend
कन्दिनी - kandinI - - girl
अप्रत्ता - aprattA - - girl
कना - kanA - - girl
कनी - kanI - - girl
कनीनका - kanInakA - - girl
कन्या kanyA Virgo [ zodiac ]
अङ्गना aGganA Virgo
द्विपदराशि dvipadarAzi Virgo
द्व्यात्मक dvyAtmaka Virgo
कन्याराशि kanyArAzi sign Virgo
पाथोन pAthona zodiac sign Virgo
युवती yuvatI zodiacal sign Virgo
युवती yuvatI the zodiacal sign Virgo
प्लवगा plavagA sign of the zodiac Virgo
प्रमदा pramadA sign of the zodiac Virgo
कन्या kanyA sign of the zodiac Virgo and
कन्यका kanyakA constellation Virgo in the zodiac
चित्रा citrA brightest star in the constellation Virgo [ Spica virginis - Astro. ]
कन्यागत kanyAgata the position of a planet in the sign Virgo
अप् ap star in the zodiac constellation of Virgo [ Delta Virginis - Astro.] [ star in Virgo constellation ]
कन्या kanyA girl
बाला bAlA girl
बालिका bAlikA girl
पतिव्रता pativratA girl
कन्यका kanyakA girl
कुमारी kumArI girl
उपहार upahAra gift
उपायन upAyana gift
पारितोषिक pAritoSika gift
दान dAna gift
वितरण vitaraNa gift
ददाति { दा } dadAti { dA } verb give
यच्छति { दा } yacchati { dA } verb 1 give
दत्ते { दा } datte { dA } verb 1 give
दधते { दध् } dadhate { dadh } verb 1 give
प्रयच्छति { प्र- यम् } prayacchati { pra- yam } verb 1 give
दानं करोति { कृ } dAnaM karoti { kR } verb 8 give
अब्ज abja giga- [ computer ]
महाकाय mahAkAya giant
विशाल vizAla giant
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishकन्या [kanyā], [Uṇ.* 4.111]
An unmarried girl or daughter
1.51.2.1, 3.33
1.8.
A girl ten years old.
A virgin, maiden
8.367, 3.33.
A woman in general.
The sixth sign of the zodiac, i. e. Virgo.
of Durgā
* 3.
Large cardamoms. -अन्तःपुरम् the women's apartments
सुरक्षिते$पि कन्यान्तःपुरे कश्चित्प्रविशति 1
2.5.-आट following after or hunting young girls.
(टः) the inner apartments of a house.
a man who hunts or goes after young girls. -कुब्जः of a country. (-ब्जम्) of an ancient city in the north of India, situated on a tributary of the Ganges, now called Kanoja. -कुमारि , -री also कन्यकुमारी of Durgā
कन्यकुमारि धीमहि Mahānār 3.12. -गतम् the position of a planet in the sign Virgo. -ग्रहणम् taking a girl in marriage. -दानम् giving away a girl in marriage
अद्भिरेव द्विजाग्ऱ्याणां कन्यादानं विशिष्यते 3.35.-दूषकः The violator of a virgin
3.164. -दूषणम् defilement of a virgin. -दोषः a defect or blemish in al, bad repute (such as a disease ) -धनम् dowry
a girl's property. -पतिः 'daughter's husband', a son-in-law. -पालः a dealer in slave girls. -पुत्रः, -गर्भः the son of an unmarried daughter (called कानीन)
संघर्ष- जननस्तस्मात्कन्यागर्भो विनिर्मितः * 12.2.4. -पुरम् the women's apartments. -प्रदानम् Giving a daughter in marriage
3.29-31. -भर्तृ
a son-in-law.
f Kārttikeya. -भैक्ष्यम् Begging for a girl
-रत्नम् a very fine girl
कन्यारत्नमयोनिजन्म भवतामास्ते 1.3. -राशिः the sign Virgo. -वेदिन् a son-in-law (marrying one's girl)
1.262. -व्रतस्था A woman in her monthly state
मयि कन्याव्रतस्थायां जमुर्मन्दा- किनीतटम् 26.56. -शुल्कम् money given to the bride's father as her price, purchase-money of a girl.-समुद्भव Born from an unmarried woman
9.172. -स्वयंवरः the choice of a husband by a maiden. -हरणम् ravishment or seduction of a maiden
प्रसह्य कन्याहरणं राक्षसो विधिरुच्यते 3.33.
Apte 1890
Englishकन्या [Uṇ. 4. 111] 1 An unmarried girl or daughter
R. 1. 51, 2. 10, 3. 33
Ms. 10. 8.
2 A girl ten years old.
3 A virgin, maiden
Ms. 8. 367, 3. 33.
4 A woman in general.
5 The sixth sign of the zodiac, i. e. Virgo.
6 N. of Durgā.
7 Large cardamoms.
Comp.
अंतःपुरं the women's apartments
सुरक्षितेपि कन्यांतःपुरे कश्चित्प्रविशति Pt. 1
Mv. 2. 50.
आट a. following after or hunting young girls. (
टः) {1} the inner apartments of a house. {2} a man who hunts or goes alter young girls.
कुब्जः N. of a country. (
ब्जं) N. of an ancient city in the north of India, situated on a tributary of the Ganges, now called Kanoja.
कुमारि f.,
री N. of Durgā.
गतं the position of a planet in the sign Virgo.
ग्रहणं taking a girl in marriage.
दानं giving away a girl in marriage.
दूषणं defilement of a virgin.
दोषः a defect or blemish in a girl, bad repute (such as a disease &c.).
धनं dowry.
पतिः ‘daughter's husband’, a son-in-law.
पालः a dealer in slave girls.
पुत्रः, गभः the son of an unmarried daughter (called कानीन).
पुरं the women's apartments.
भर्तृ m. {1} a son-in-law. {2} N. of Kārtikeya.
रत्नं a very fine girl
कन्यारत्नमयोनिजन्म भवतामास्ते Mv. 1. 30.
राशिः the sign Virgo.
वेदिन् m. a son-in-law (marrying one's girl)
Y. 1. 262.
शुल्कं money given to the bride's father as her price, purchase-money of a girl.
स्वयंवरः the choice of a husband by a maiden.
हरणं ravishment or seduction of a maiden
Ms. 3. 33.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकन्या, f. (the gen. pl. in Ṛg-veda is कनीनाम्),
a girl, a virgin, a daughter
(कन्यां दा or प्र-दा or
प्र-यम् or उप-पद् in Caus., to give one's daughter
in marriage
कन्याम् प्रति-ग्रह् or हृ or वह्, to
receive a girl in marriage, to marry)
the sign of the
zodiac Virgo
an epithet of Durgā
N. of a metre
of four lines, each of them containing four long
syllables
an annual plant
N. of several plants, the
plant Aloe Perfoliata, a tuberous plant growing in
Kāśmīra
large cardamoms
[cf. Zend kainê
Hib.
cain, ‘chaste, undefiled
’ caile, ‘a country-woman,
a harlot
’ caileamhuil, ‘girlish, effeminate.’]
—कन्-
या-काल, अस्, m. the time of virginity.
—कन्या-
कुब्ज or कन्य-कुब्ज, अम्, n., N. of an ancient city
of great note, in the north of Hindūstan, situated on the
काली नदी, a branch of the Ganges, in the modern
district of Furruckabad. The popular spelling of the
name presents, perhaps, greater variations than that of
any place in India (e. g. Kunnoj, Kunnouj, Kinoge,
Kinnoge, Kinnauj, Kanoj, Kannauj, Kunowj,
Canowj, Canoje, Canauj, &c.). In antiquity this
city ranks next to Ayodhyā in Oude. It is known
to classical geography as Canogyza
but the name
applies also to its dependencies and the surrounding
district
the etymology (कन्या, a girl, and कुब्ज,
round-shouldered or crooked) refers to a legend relat-
ing to the hundred daughters of Kuśanābha, the king
of this city, who were all rendered crooked by Vāyu
for non-compliance with his licentious desires. The
ruins of the ancient city are said to occupy a site
larger than that of London.
—कन्याकुब्ज-देश,
अस्, m. the country round Kanyākubja.
—कन्या-
कुमारी or कन्य-कुमारि, इस्, f. the youthful god-
dess, an epithet of Durgā.
—कन्या-कूप, अस्, m.,
N. of a Tīrtha.
—कन्या-गत, अस्, आ, अम्, inhe-
rent in or pertaining to a virgin
the position of
a planet in the sign Virgo.
—कन्या-गर्भ,
अस्, m. the offspring of an unmarried woman.
—कन्या-ग्रहण, अम्, n. taking a girl in mar-
riage.
—कन्याट (°या-आट), अस्, आ, अम्, follow-
ing after young girls
(अस्), m. the middle of a
house, the inner or private apartments for women.
—कन्या-तीर्थ, अम्, n., N. of a Tīrtha.
—कन्या-
त्व, अम्, n. virginity.
—कन्या-दातृ, ता, m. a father
who gives a girl in marriage.
—कन्यादान (either
°या-द्° or °या-आद्°), अम्, n. giving a girl in mar-
riage
receiving a girl in marriage
—कन्या-दू-
षक, अस्, m. the violator or defiler of a virgin
the calumniator of a girl.
—कन्या-दूषण, अम्,
n. defiling a virgin, calumniating a girl.
—कन्या-
दोष, अस्, m. a blemish in a virgin, disease, bad
repute, &c.
—कन्या-धन, अम्, n. a portion,
dowry.
—कन्या-पति, इस्, m. a daughter's husband.
—कन्या-पाल, अस्, m. a dealer in slave girls
the
father of a maiden
[cf. कल्या-पाल।]
—कन्या-
पुत्र, अस्, m. the offspring of an unmarried daughter.
—कन्या-पुर, अम्, n. the women's apartments.
—कन्या-प्रदान, अम्, n. giving a daughter in
marriage.
—कन्या-भर्तृ or कन्या-हर्तृ (?) , ता,
m. an epithet of Kārttikeya.
—कन्या-भाव, अस्, m.
virginity.
—कन्या-मय, अस्, ई, अम्, consisting in a
girl (as property &c.), being a girl.
—कन्या-रत्न,
अम्, n. a jewel of a damsel, a lovely girl.
—कन्या-
राम, अस्, m., N. of a Buddha.
—कन्या-राशि, इस्,
m. the sign Virgo.
—कन्या-वेदिन्, ई, m. a son-in-law.
—कन्या-शुल्क, अम्, n. the purchase-money of a
maiden, money given to the bride's father.
—कन्या-
श्रम (°या-आश्°), अस्, m., N. of a hermitage.
—कन्या-संवेद्य, अम्, n., N. of a Tīrtha.
—कन्या-समुद्भव, अस्, m. the son of an un-
married girl.
—कन्या-सम्प्रदान, अम्, n. the
giving away a maiden in marriage.
—कन्या-स्व-
यंवर, अस्, m. the choice of a husband by a
maiden.
—कन्या-हरण, अम्, n. carrying off a
girl, rape, ravishment.
—कन्या-ह्रद, अस्, m., N.
of a Tīrtha.
Macdonell
Englishकन्या kan-yā, girl, virgin
daughter
Virgo 🞄(in the Zodiac)
-āāra, womenʼs apartments, 🞄-gṛha, id.
-tva, virginity
🞄-dātṛ, man who gives a daughter in marriage
🞄-dāna, bestowal of a daughter in 🞄marriage
-dūṣin, deflowering a virgin
🞄-pura, womenʼs apartments
-bhāva, 🞄virginity
-bhaikṣa, begging for a girl
🞄-maya, consisting of a maiden or daughter
🞄-vat, having a daughter
father of a 🞄daughter
-vedin, son-in-law
-vrata, 🞄monthlies: -sthā, menstruating woman.
Benfey
EnglishChandas
Sanskritसम-वृत्तम्, 16, 4
मात्राः - 8
दा दा दा दा
लक्षणम् - ङ्गौ चेत्कन्या । ५
लक्षण-मूलम् - वृत्तरत्नाकरः
उदाहरणम् - कामक्रीडारूढायासा । एताः कन्या कीदृश्यास्ताः ॥ तथा च । सर्वेषां यः सामान्यर्द्धिः । तस्येशस्स्ताद्भूयो वृद्ध्यै
Hindi
Hindiराशिचक्रीय हस्ताक्षर कन्या
Apte Hindi
Hindiकन्या
- कन्-यक्-टाप्
अविवाहित लड़की या पुत्री
कन्या
- कन्-यक्-टाप्
दशवर्षीय कन्या
कन्या
- कन्-यक्-टाप्
"अक्षतयोनि, कुमारी"
कन्या
- कन्-यक्-टाप्
स्त्री
कन्या
- कन्-यक्-टाप्
छठी राशि अर्थात् कन्या राशि
कन्या
- कन्-यक्-टाप्
दुर्गा
कन्या
- कन्-यक्-टाप्
बड़ी इलायची
कन्या
- कन्+यक्+टाप्
अविवाहित लड़की या पुत्री
कन्या
- कन्+यक्+टाप्
कुमारी
कन्या
- कन्+यक्+टाप्
दुर्गा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकन्या
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕನ್ಯೆ /ಕುಮಾರಿ /ಹತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹುಡುಗಿ /ಮದುವೆಯಾಗದಿರುವ ಬಾಲೆ
कन्या
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕನ್ಯೆ /ಮದುವೆಯಾಗದಿರುವ ಮಗಳು
निष्पत्तिः - > कनी (दीप्तौ) - "यक्" (उ० ४-१११)
व्युत्पत्तिः - > कनति
प्रयोगाः - > "आच्छाद्य चार्चयित्वा च श्रुतिशीलवते स्वयम् । आहूय दानं कन्याया ब्राह्मो धर्मः प्रकीर्तितः ॥" "सर्वान् कामयते यस्मात् कनोर्धातोश्च भामिनि । तस्मात् कन्येह सुश्रोणी स्वतन्त्रा वरवर्णिनि ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ३-२७, भा० वन० ३०८-१३
विस्तारः - > अकृतोपयमा कन्या"
कन्या
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕನ್ಯಾರಾಶಿ
कन्या
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಂಗಸು
प्रयोगाः - > "अचाकिरन् बाललताः प्रसूनैराचारलाजैरिव पौरकन्याः" । "अहल्या द्रौपदी सीता तारा मण्डोदरी तथा । पञ्चकन्याः स्मरेत् नित्यं महापातकनाशनम् ॥"
उल्लेखाः - > रघु० २-१०
L R Vaidya
EnglishBopp
Latinकन्या f. (ut videtur, a r. कन् s. य in fem.)
1) puella. N.
1. 25.
2) filia. BR. 1. 31. (Zend. 𐬐𐬀𐬌𐬥𐬉 kainê v. gr.
comp. 137.
hib. cain «chaste, undefiled»
fortasse etiam
huc pertinet caile «a country woman, a quean, a strum-
pet, a harlot»
mutato n in l sicut e. c. in eile alius =
अन्य q. v.
caileamhuil «girlish, effeminate»).
Wordnet
Sanskrit बाला, कन्या, बालिका, कन्यका
सा स्त्री या बाल्यावस्थायाम् अस्ति।
"बाला पुत्रिकया खेलति।"
कुमारी, कन्या, कन्यका, कनीनका, अग्रू, अक्षता
यस्याः कौमार्यं न भग्नम्।
"नवरात्रोत्सवे कुमारीभ्यः भोजनं यच्छति।"
शिवा, हरितकी, अभया, अव्यथा, पथ्या, वयःस्था, पूतना, अमृता, हैमवती, चेतकी, श्रेयसी, सुधा, कायस्था, कन्या, रसायनफला, विजया, जया, चेतनकी, रोहिणी, प्रपथ्या, जीवप्रिया, जीवनिका, भिष्गवरा, भिषक्प्रिया, जीवन्ति, प्राणदा, जीव्या, देवी, दिव्या
हरितकीवृक्षस्य फलं यद् हरितपीतवर्णीयम् अस्ति।
"शुष्ककासे शिवा अतीव उपयुक्ता अस्ति।"
तनया, कन्या, सुता, आत्मजा, दुहिता, पुत्री, कन्यका, नन्दिनी, अकृता, अङ्गजा
स्त्री अपत्यम्।
"स उत्तरस्य तनयाम् उपयेमे इरावतीम्।"
कन्या, कन्याराशिः
मेषादिद्वादशराश्यान्तर्गतः षष्ठः राशिः स च उत्तरफल्गुनीशेषपादत्रयहस्तसमुदाययुक्तचित्राप्रथमार्धेन भवति।
"येषां राशिः कन्या अस्ति तेषां कृते एतद् वर्षं फलदायि।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritराशीनामुदयो लग्नं मेषप्रभृतयस्तु ते ।
लग्न (पुंक्ली), राश्युदय (पुं), राशि (पुं), मेष (पुं), वृष (पुं), मिथुन (पुं), कर्कट (पुं), सिंह (पुं), कन्या (स्त्री), तुला (स्त्री), वृश्चिक (पुं), धनुस् (क्ली), मकर (पुं), कुम्भ (पुं), मीन (पुं)
कन्या कनी कुमारी च गौरी तु नग्निकारजाः ॥ ५१० ॥
कन्या (स्त्री), कनी (स्त्री), कुमारी (स्त्री), गौरी (स्त्री), नग्निका (स्त्री), अरजस् (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकुमारी
कुमारी, कन्या
कुमारी कथिता कन्या किञ्चित्प्रौढा सुवासिनी ।
verse 2.1.1.482
page 0055
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: कन्या
Root: कन्या
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Aloe
Aloe perfoliata
Tamil Kattāḻai
Shloka(s):
3|3|188|1 ► अतिमुक्तश्च कन्यायां कुमारी तरुणी सहा। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|188|1 ⇢ कन्या (कन्या) (स्त्री) ⇒ Aloe
Aloe perfoliata
Tamil Kattāḻai ⇒
➠ 3|3|188|1 ⇢ कुमारी (कुमारी) (स्त्री) ⇒ Aloe
Aloe perforate
Tamil Kattāl̤aī ⇒
➠ 3|3|188|1 ⇢ तरुणी (तरुणी) (स्त्री) ⇒ Aloe
Aloe perforate
Tamil Kattāl̤ai ⇒
➠ 3|3|188|1 ⇢ सहा (सहा) (स्त्री) ⇒ Aloe
Aloe perforate
Tamil Kattāḻai ⇒
Related word(s):
Tamil
Tamilகன்யா : திருமணம் ஆகாத பெண், மகள், பத்து வயது நிரம்பிய பெண், இன்னமும் வயதுக்கு வராத பெண், குமாரி, ஸ்த்ரீ, கன்யா ராசி, துர்க்கை.
Mahabharata
EnglishKanyā, a tīrtha. § 370 (Tīrthayātrāp.): III, 84, 8115 (= Kanyāsaṃvedya?).
अमरकोशः
SanskritWord: कन्या
Root: कन्या
Gender: स्त्री
Number: all
Meaning(s):
⇒ girl
⇒ virgin
⇒ maiden
⇒ daughter
⇒ Virgo [zodiac]
⇒ female of any animal
⇒ several other plants
⇒ sign of the zodiac Virgo and
⇒ Indian Aloe plant [Aloe vera - Bot.]
Shloka(s):
2|6|8|1 ► कन्या कुमारी गौरी तु नग्निकानागतार्तवा। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|8|1 ⇢ कन्या (कन्या) (स्त्री) ⇒ girl, virgin, maiden, daughter, Virgo [zodiac], female of any animal, several other plants, sign of the zodiac Virgo and, Indian Aloe plant [Aloe vera - Bot.]
➠ 2|6|8|1 ⇢ कुमारी (कुमारी) (स्त्री) ⇒ girl, virgin, maiden, daughter, young girl, great cardamoms, desirous of a daughter, bird commonly called zyAmA, central part of the universe, jasmine [Jasminum sambac - Bot.], girl from ten to twelve years old, Indian Aloe plant [Aloe vera - Bot.], plant commonly called bandhyAkarkoTakI, blossom of the plants taruNI and modinI, blue pea vine [Clitoria Ternatea - Bot.], any virgin up to the age of sixteen or before menstruation has commenced, most southerly of the nine portions of the known continent or of jambUdvIpa
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ स्त्री
जातिः ➡ मनुष्यः
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ कन्यकासुतः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकन्या, (कन् दीप्तौ + अघ्न्यादित्वात् यक् इत्यु-णादौ ४ । १११ । कन्यायाः कनीन् चेति निर्द्देशात् पाणिनिमतानुसारेण न ङीष् अतष्टाप् ।)कुमारी । इत्यमरः ॥
२ । ६ । ८ । सा तु दशम-वर्षीया । इति स्मृतिः ॥
(यथा महाभारतेवनपर्ब्बणि ।“यस्मात् कामयते सर्व्वान् कमेर्धातोश्च भाविनि ! ।तस्मात् कन्येह सुश्रोणि ! स्वतन्त्रा बरवर्णिनि !” ॥
)नारी । ओषधीविशेषः । घृतकुमारी इति ख्याता ।इति सेदिनी ॥
यथा सुश्रुते निदानस्थाने ॥
(“कान्तैर्द्वादशभिः पत्रैर्मयूराङ्गरुहोपमैः ।कन्दजा काञ्चनक्षीरी कन्या नाम महौषधी” ॥
“शोथघ्नी कासहा कन्या” ॥
इति वैद्यकद्रव्य-गुणः ॥
विशेषगुणादयोऽस्या घृतकुमारीशब्देद्रष्टव्याः ॥
) स्थूलैला । वाराहीकन्दः । बन्ध्याकर्को-टकी । इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
मेषादिद्वादश-राश्यन्तर्गतषष्ठराशिः । सा तु उत्तरफल्गुनीशेष-पादत्रयहस्तासमुदाययुक्तचित्राप्रथमार्द्धेन भवति ।तदधिष्ठातृदेवतायाः स्वरूपं यथा । जले । नौकास्थ-शस्याग्निधारिणी स्त्री । इति दीपिका ॥
अपि च ।नीलकण्ठीजातके ॥
“पाण्डुर्द्विपात् स्त्रीद्वितनुर्यमाशा-निशामरुच्छीतसमोदयक्ष्मा ।कन्यार्द्धशब्दा शुभभूमिवैश्य-रूक्षाल्पसङ्गप्रसवा शुभा च” ॥
* ॥
मतान्तरे सा तु शीर्षोदया । दिनबला । पिङ्गल-वर्णा । दक्षिणदिक्स्वामिनी । वायुप्रकृतिः । शीत-लस्वभावा । शुद्धभूमिचरा । वैश्यवर्णा । रूक्षा ।श्लथाङ्गा । खटच्छब्दा । अल्पसन्ताना । अल्प-पुंसङ्गा च ॥
* ॥
तत्र जातफलम् । “वेदशास्त्रेश्रद्धावान् स्थानरोषे खेदितः भार्य्यायां । सदाविरसश्च” । इति ज्योतिषम् ॥
* ॥
जन्मकालीन-चन्द्राश्रितैतद्राशिफलम् । यथा कोष्ठीप्रदीपः ॥
“युवतिगे शशिनि प्रमदाजन-प्रबलकेलिविलासकुतूहलैः ।विमलशीलयुता जननोत्सवैःसुविधिना विधिना सहितः पुमान्” ॥
* ॥
तस्या उदये तन्नामकलग्नं भवति । तस्य गणित-प्राप्तपरिमाणं दशव्यङ्गुलाधिकपञ्चाङ्गुलप्रभे देशेवर्त्तमानोनविंशायनांशे ऊनत्रिंशत्पलाधिकपञ्चद-ण्डाः । इति ज्योतिषम् ॥
* ॥
तत्र जातफलम् ।“कन्यालग्नोद्भवो मर्त्यो नानाशास्त्रविशारदः ।सौभाग्यगुणसम्पन्नः सुन्दरः सुरतप्रियः” ॥
इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
* ॥
सुता । तस्या विवाहं वि-नान्यसंस्कारकर्म्मणि वृद्धिश्राद्धनिषेधो यथा, --“कन्याया निष्क्रमो नास्ति वृद्धिश्राद्धंन विद्यते ।नामान्नप्राशनं चूडां कुर्य्यात् स्त्रीणाममन्त्रकम्” ॥
“जातकर्म्मादिचूडान्तं कुमार्य्याश्चाप्यमन्त्रकम् ।कर्त्तव्यं पञ्चभिर्व्वर्णैरेकं निष्क्रमणं विना” ॥
इति च महानिर्व्वाणतन्त्रे नवमोल्लासः ॥
(तीर्थविशेषः । यथा महाभारते ३ । ८३ । १०४ ।“ततो गच्छेत धर्म्मज्ञ ! कन्यातीर्थमनुत्तमम् ।कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकन्या स्त्री कन--यत् अघ्र्या० नि० । “कन्यायाः कनीन् चेतिनिर्देशात् “वयसि प्रथम” पा० न ङीष् । १ अनूढायां स्त्रियां२ अनूढदुहितरि “अकृतोपयमा कन्या” सा० द० ।३ मेषादितः षष्ठे राशौ च । निरुक्तौ ४, १५ । अन्यैवनिरुक्तिरुक्ता । “कन्या कमनीया भवति क्वेयं नेतव्येतिकमनेनानीयते इति वा कनतेर्वा स्यात् कान्तिकर्मणः” तत्र स-त्र पृषो० साधु । भा० व० ३०६ अ० अन्यैव निरुक्तिर्दर्शिता“सर्वान् कामयते यस्मात् कमेर्धातोश्च भा-विनि! । तस्मात् कन्येह सुश्रोणि! स्वतन्त्रा व-रवर्ण्णिनि!” ३ योषिन्मात्रे । “अहल्या द्रौपदी कुन्तीतारा मन्दोदरी तथा । पञ्च कन्याः स्मरेन्नित्यं महापातकनाशनम्” पुरा० । “आचारलाजैरिव पौरकन्याः” रघुः४ दुहितृमात्रे “नरेन्द्रकन्यास्तमवाप्य सत्पतिम्” रघुः ।“ब्राह्मणाद्वैश्यकन्यायामम्बष्ठोनाम जायते” “निषादः शूद्र-कन्यायां यः पारशव उच्यते” । “क्षत्रियाच्छूद्रकत्यायां क्रूराचारविहारवान् । क्षत्रशूद्रवपुर्जन्तुरुग्रोनास प्रजायते”मनुः तत्र अनूढदुहितरि “कन्यायां दत्तशुल्कायां श्रोयां-श्चेत् वर आव्रजेत्” कात्या० स्मृतिः “पितृवेश्मनि याकन्या रजः पश्यत्यसंस्मृता । सा कन्या वृषली ज्ञेयाहरंस्तां न विदुष्यति, विष्णुः । ऋतुत्रयमुपास्यैव कन्याकुर्यात् स्वयंवरम् । ऋतुत्रये व्यतीते तु प्रभवत्यात्मनःसदा” विष्णुः । ५ अनूढस्त्रीमात्रे “प्रसह्य क-न्याहरणं राक्षसोविधिरुच्यते” । “योऽकन्यां दूषयेत्कन्याम्” । “अभिषह्य तु यः कन्यां कुर्य्यात् दर्पेणमानवः” इति च याज्ञ० । “कन्यैव कन्यां या कुर्य्यात्तस्याः स्याद्द्विशतो दमः” । “या तु कन्यां प्रकुर्य्यात् सासद्योवै मौण्ड्यमर्हति” मनुः “कन्यैवाक्षतयोनिर्या”स्मृतिः । “सह चान्यया स्थविरराजकन्यया” माघः ।“सेकान्ते पुनःकन्याभिस्तत्क्षणोज्झतवृक्षकम्” रघुः ।कन्याया भावः । कन्यात्व संज्ञात्वान्न पुंवद्भावः । पुरु-षसङ्गरहितावस्थायां “कन्यात्वे दूषिते चापि कथं शक्ष्येद्विजोत्तम!” भा० आ० ६० । विवाहयोग्यावस्थाययाञ्च ।“प्रादाच्च तस्यै कन्यात्वं पुनः स परमद्युतिः” भा०आ० १११ अ० । कन्यादावविक्रयवोर्गुणदीषौ यथा ।“कन्यां ये तु प्रयच्छन्ति यथाशक्ति स्वलङ्कृताम् । विवाहकालेसंप्राप्ते यथोक्तसदृशे वरे! क्रमात् क्रमं क्रतुशतमनुपूर्वंलभन्ति ते । श्रुत्वा कन्याप्रदानन्तु पितरः प्रपितामहाः ।विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते । ब्राह्मेण तुविवाहेन यस्तु कन्यां प्रयच्छति । ब्रह्मलोकं व्रजेच्छीघ्रं ब्र-ह्माद्यैः पूजितः सुरैः । दिव्येन तु विवाहेन यस्तु कन्यांप्रयच्छति । भित्त्वा द्वारन्तु सूर्य्यस्य स्वर्गलोकञ्च गच्छति ।गान्धर्व्वेण विवाहेन यस्तु कन्यां प्रयच्छति । गन्धर्वलोकमासाद्य क्रीडते देववच्चिरम् । शुल्केन दत्त्वा यो कन्यां तांपश्चात् सम्यगर्च्चयेत् । स किन्नरैश्च गन्धर्वैः क्रीडते कालमक्षंयम् । (शुल्केन गोमिथुनरूपशुल्कोपलक्षितेनार्षेण)न मत्युं कारयेत्तासां पूज्याश्च सततं गृहे । ब्रहु-देया विशेषेण ब्राह्मी भोज्या सदा भवेत् । कन्यायां ब्र-ह्मदेयायामभुञ्जन् सुखमश्नुते । अथ भुञ्जीत यो मोहात्भूक्त्वा स नरकं व्रजेत् । अप्रजायाञ्च कन्यायां न भुञ्जीयात्कदाचन । दौहित्रस्य मुखं दृष्ट्वा किमर्थमनुशोचसि” । यःकत्यापालनं कृत्वा करोति यदि विक्रयम् । विक्रेता धनलो-भन कुम्भीपाकं स गच्छति । कन्यामूत्रपुरीषञ्च तत्र भक्ष-ति पातकी । कृमिभिर्दंशितः काकैर्यावदिन्द्राश्चतुर्द्दश । मृ-तश्च व्याधयोनौ च स लभेज्जन्म निश्चितम् । विक्रीणीतेमांसभार वहत्येव दिवानिशमिति” ब्रह्मवैवर्त्तपुराणम् ।विवाह्यकन्यालक्षमुपयमशब्दे उक्तम् । उद्वहशब्देऽधिकं दृ-श्यम् । “स्वपितृभ्यः पिता दद्यात् सुतसंस्कारकर्म्मसु” इत्युक्तेःसुतपदस्य पुंस्त्वाविवक्षया कन्यापुत्रसंस्कारेषु वृद्धिश्राद्धेप्राप्ते “स्त्रीणामप्येवमेव स्यात्” मनूक्तेश्च सर्वसंस्कारेषु चप्राप्तेषु च निष्क्रमभिन्नकन्यासंस्काराणाममन्त्रककतयाकर्त्तव्यता तत्रापि वृद्धिश्राद्धनिषेधमाह महानि० त० ९५प० । “कन्याया निष्क्रमो नास्ति वृद्धिश्राद्धं न विद्यते” ।वृद्धिश्राद्धनिषेधेऽपि विवाहे वृद्धिश्राद्धमिष्यत एव “कन्या-पुत्रविवाहेषु वृद्धिश्राद्धं विधीयते इति” स्मृतेः । “नामान्न-प्राशनं चूडां कुर्य्यात् स्त्रीणाममन्त्रकम्” । इति “जात-कर्मादि चूडान्तं कुमार्य्याश्चाप्यमन्त्रकम् । कर्त्तव्यं पञ्च-भिर्वर्ण्णैरेकं निष्क्रमणं विनेति” च । तेन निष्क्रमणभिन्नाः संस्काराः अमन्त्रकाः कार्य्याः । विवाहस्यचोपयनस्थानीयत्वात् न तदाचरणम् इति भेदः ६ धृतकु-मार्य्याम् मेदि० ७ स्थूलैलावायां ८ वाराहीकन्दे ९ क-न्ध्याकर्कट्याञ्च राजनि० । “ग्मौ चेत् कन्या” इत्युक्तलक्षणेचतुक्षरपादके १० छन्दोभेदे च । कन्याराशिश्च उत्तरफाल्गु-न्याःशेषपादत्रयहस्तचित्रार्द्धनक्षत्रघटितः राशिचक्रे घष्ठः१५० सार्द्धशतांशोत्तराशीत्युत्तर शतांशपर्य्यन्तस्त्रिंशदंशा-त्मकः । तदधिष्ठातृदेवतास्वरूपञ्च । “कन्या प्लवस्था स्मृताः ।कन्या शस्यहुताशयुक्” इति जातकप० । उक्तम् तस्य रा-शेश्च वर्ण्णादिकमुक्तम् नील० ता० यथा । “पाण्डुर्द्विपात्स्त्री द्वितनुर्यमाशा निशा मरुत् शीतसमोदयः क्ष्मा ।कन्यार्द्धशब्दा शुभभूमिवैश्यरूक्षाल्पसङ्ग प्रसवा शुमा च” ।ततश्चास्य राशेः पाण्डवर्णः द्विपदराशिता स्त्रीराशिताद्विस्वभावात्मकता दक्षिणदिगभिमुखता रात्रिरूपता वात-प्रकृतित्वं शीतवीर्य्यं समराशित्वम् । मूमिरूपता । अर्द्धशब्दःशुभस्वामिकत्वम् वैश्यवर्ण्णः रूक्षत्वम् अल्पसङ्गोऽल्पप्रसवःअकूररूपत्वञ्च । तच्च जन्मप्रश्नलग्नफलाद्युपयोगार्थमुक्तम्अस्य स्वामी बुधः । अन्यत्रास्य शीर्षोदयत्वमुकम् “कन्यांगते पूषणि” “अप्राप्ते भास्करे कन्याम” इति च ज्यो०
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“कनी दीप्तिकान्तिगतिषु”@} 2 दीप्तिः = प्रकाशः, कान्तिः = शोभा--इति क्षीरस्वामी।
कानकः-निका, कानकः-निका, चिकनिषकः-षिका, 3 चङ्कनकः-निका
कनिता-त्री, कानयिता-त्री, चिकनिषिता-त्री, चङ्कनिता-त्री
4 कनन्-न्ती, कानयन्-न्ती, चिकनिषन्-न्ती
-- कनिष्यन्-न्ती-ती, कानयिष्यन्-न्ती-ती, चिकनिषिष्यन्-न्ती-ती
5 -- कानयमानः, कानयिष्यमाणः, चङ्कन्यमानः, चङ्कनिष्यमाणः
6 का-कानौ-कानः
-- -- -- 7 कान्तः-न्तं-न्तवान्, कानितं-तः, चिकनिषितः, चङ्कनितः-तवान्
कनः, कानः, चिकनिषुः, चिकानयिषुः, चङ्कनः
कनितव्यम्, कानयितव्यम्, चिकनिषितव्यम्, चङ्कनितव्यम्
कननीयम्, काननीयम्, चिकनिषणीयम्, चङ्कननीयम्
कान्यम्, 8 कन्या, कान्यम्, चिकनिष्यम्, चङ्कन्यम्
ईषत्कनः-दुष्कनः-सुकनः
-- -- कन्यमानः, कान्यमानः, चिकनिष्यमाणः, चङ्कन्यमानः
कानः, कानः, चिकनिषः, चङ्कनः
कनितुम्, कानयितुम्, चिकनिषितुम्, चङ्कनितुम्
कान्तिः, कानना, चिकनिषा, चिकानयिषा, चङ्कना
कननम्, काननम्, चिकनिषणम्, चङ्कननम्
कनित्वा, कानयित्वा, चिकनिषित्वा, चङ्कनित्वा
सङ्कन्य, सङ्कान्य, प्रचिकनिष्य, प्रचङ्कन्य
कानम् २, कनित्वा २, कानम् २, कानयित्वा २, चिकनिषम् २, चिकनिषित्वा २, चङ्कनम् २
चङ्कनित्वा २
9 कनकम्।
01 (१६५)
02 (१-भ्वादिः-४६०। सक। सेट्। पर।)
03 [[४। ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति अभ्यासस्य नुक्।]]
04 [[आ। ‘ध्वणच्छिशून् धाणसमोणिताशुभान् शोणान् पृथुश्रोणिजनो दुदोह च। प्रश्लोणितान् प्रैणनविध्रणत्क्षितीन् अनुल्बणान् धेनुगणान् कनत्स्तनात्।।’ धा। का। १-५९।]]
05 [पृष्ठम्०१६०+ २४]
06 [[१। ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति दीर्घे नलोपे च रूपम्। एवं क्तिन्प्रत्ययेऽपि।]]
07 [[२। ईदित्त्वात् निष्ठायां ‘श्वीदित--’ (७-२-१४) इतीण्णिषेधः। दीर्घः।]]
08 [[३। कनेर्यत्प्रत्यये टापि कन्या इति भवति। ‘कन्यायाः कनीन च’ (४-१-११६) इति निर्देशोऽत्र लिङ्गमिति माधवधातुवृत्तौ।]]
09 [[४। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः’ (द। उ। ३-५।) इति क्वुन्।]]
Grassman
Germankanyā̀, kaníā, f., die erste Form nur {768, 3} (in {354, 9} kaníās va zu lesen), die Jungfrau, besonders häufig die als Braut geschmückte, dem Bräutigam zugeführte.
-íā {123, 10}
{161, 5}
{267, 10}
{490, 7} (sárasvatī)
{700, 1}
{933, 10}.
-yā̀ {768, 3}.
-íās [N. p.] {354, 9}.
-ī́nām jārás {66, 8}
jārám {152, 4}
pátim {116, 10}
bhágas {163, 8}
apagohám {206, 7}
nā́ma gúhiam {357, 2}.
-íāsu {779, 10}—_{779, 12} (Töchter).
Burnouf
Frenchकन्या कन्या (कन) jeune fille (de 9 ans)
la fille
de qqn.
vierge.
La Vierge [signe du zodiaque].
Aloe perfoliata ou
aloes sucotrin, bot.
Np. Durgā.
कन्याका jeune fille, vierge.
कन्याकुब्ज ou कन्याकुब्जा [m à la petite
bossue
cf. Rāmāyaṇa I] np. de la ville et du pays de Kanodge.
कन्याट (अट्) appartement intérieur, gynécée.
कन्यापति mari de la fille, gendre.
कन्याभाव virginité.
कन्यिका mms. que कन्या।
Stchoupak
Frenchकन्या-
jeune fille, fille, vierge
femelle
-त्व- nt.
virginité
-मय- -ई- a. qui consiste en une jeune fille
en (sa) fille.
°गर्भ- enfant d'une femme non mariée.
°गृह- nt. gynécée.
°तीर्थ- nt. d'un Tīrtha.
°दातृ- ag. qui donne sa fille en mariage.
°दान- °प्रदान- nt. fait de donner une fille en mariage.
°दूषक- qui viole une jeune fille.
°धन- nt. dot.
°पुर- nt. appartement des femmes, gynécée.
°भाव- virginité.
°रत्न- nt. jeune fille excellente.
°विट- coureur de filles.
°व्रत- nt. époques (d'une femme).
°समुद्भव- a. né d'une femme non mariée.
°हरण- nt. rapt d'une vierge.
कन्यागार- nt. gynécée
कन्यान्तःपुर- id.
कन्यार्थिन्- a. qui désire une fille.
कन्याश्रम- d'un ermitage.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
