| YouTube Channel

कन्दः (kandaH)

 
Apte
English
कन्दः [kandḥ] दम् [dam], दम् 1 A bulbous root.
A bulb
किं कन्दाः कन्दरेभ्यः प्रलयमुपगताः
Bh.*
 3.69
(fig. also)
ज्ञानकन्द.
Garlic.
A knot, swelling.
An affection of the male or female organ.
दः A cloud.
Comphor.Comp. -अशः An ascetic subsisting on roots
कन्दाशैस्त्रि- दशैश्च यत्पदरजो वन्द्यं मुकुन्दादिभिः । Chola Champu ed. by Dr. V. Raghavan (V.* 1, p.1). -मूलम् a radish. -संज्ञम् prolapsus uteri. -सारम् the garden of Indra.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 52,
पादेऽक्षराणि-
 13
मात्राः - 21
सङ्ख्याजातिः - अतिजगती
मात्रा-विन्यासः
द दा दा द दा दा द दा दा द दा दा द
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Hindi
Hindi
(मीटर) जड़
Apte Hindi
Hindi
कन्दः
पुं*
 - कन्द्-अच्
गाँठदार जड़
कन्दः
पुं*
 - कन्द्-अच्
गाँठ
कन्दः
पुं*
 - कन्द्-अच्
लहसुन
कन्दः
पुं*
 - कन्द्-अच्
ग्रन्थि
कन्दः
पुं*
 - कन्द्-अच्
बादल
कन्दः
पुं*
 - कन्द्-अच्
कपूर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कन्दः, कन्दम्
noun
योनीस्थः रोगविशेषः।
"सा कन्देन पीडिता अस्ति।"
Synonyms:
 कन्दः
noun
त्रयोदशानाम् अक्षराणाम् एकं वर्णवृत्तम्।
"कन्दस्य प्रत्येकस्मिन् चरणे चत्वारः यगणाः तथा च एकः लघुः अस्ति।"
Synonyms:
 कन्दः, कन्दम्
noun
पुष्पविशेषस्य क्षुपः।
"कन्दपुष्पं कन्दात् जायते।"
Synonyms:
 विद्युद्दीपः, विद्युत्कन्दः, गोलदीपः, कन्दः
noun
सः दीपः यः विद्युतः साहाय्येन प्रज्वलति।
"तेन कक्षे रक्तवर्णीयं विद्युत् दीपं स्थापितम्।"
Synonyms:
 कन्दमूलम्, कन्दम्, कन्दः
noun
फलसारयुक्तं मूलम्।
"प्राचीने काले ऋषयः कन्दमूलानि फलानि भक्षयित्वा एव अजीवन्।"
Synonyms:
 मेघः, अभ्रमम्, वारिवाहः, स्तनयित्नुः, बलाबकः, धाराधरः, जलधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुक्, धूमयोनिः, अभ्रम्, पयोधरः, अम्भोधरः, व्योमधूमः, घनाघनः, वायुदारुः, नभश्चरः, कन्धरः, कन्धः, नीरदः, गगनध्वजः, वारिसुक्, वार्मुक्, वनसुक्, अब्दः, पर्जन्यः, नभोगजः, मदयित्नुः, कदः, कन्दः, गवेडुः, गदामरः, खतमालः, वातरथः, श्नेतनीलः, नागः, जलकरङ्कः, पेचकः, भेकः, दर्दुरः, अम्बुदः, तोयदः, अम्बुवाबः, पाथोदः, गदाम्बरः, गाडवः, वारिमसिः, अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, बलः, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शम्बरः, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अर्हिः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः
noun
पृथ्वीस्थ-जलम् यद् सूर्यस्य आतपेन बाष्परुपं भूत्वा आकाशे तिष्ठति जलं सिञ्चति च।
"कालिदासेन मेघः दूतः अस्ति इति कल्पना कृता"
Synonyms:
 ओषधिः, ओषधी, शाकः, तृणम्, हरितकम्, अर्भः, कन्दः
noun
क्षुपविशेषः दण्डहीनः क्षुपः।
"कुस्तुम्बरादयाः शाकाः।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कन्दः
Root: कन्द
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai
Shloka(s):
3|3|208|1 ► कन्दं त्वस्त्री चित्रदण्ड उल्लूः कण्डूरसूरणौ। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|208|2 ► अर्शोघ्नो दैत्यमदनः कचूस्तु दलकुर्चिका॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|208|1 ⇢ कन्दः (कन्द) (पुं) ⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai ⇒
➠ 3|3|208|1 ⇢ कन्दम् (कन्द) (नपुं) ⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai ⇒
➠ 3|3|208|1 ⇢ चित्रदण्डः (चित्रदण्ड) (पुं) ⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai ⇒
➠ 3|3|208|1 ⇢ उल्लुः (उल्लु) (पुं) ⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai ⇒
➠ 3|3|208|1 ⇢ कण्डूरः (कण्डूर) (पुं) ⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai ⇒
➠ 3|3|208|1 ⇢ सूरणः (सूरण) (पुं) ⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai ⇒
➠ 3|3|208|2 ⇢ अर्शोघ्नः (अर्शोघ्न) (पुं) ⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai ⇒
➠ 3|3|208|2 ⇢ दैत्यमदनः (दैत्यमदन) (पुं) ⇒ Esculent root
Arum campanulatum
Tamil Kar̤aṇai ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कन्दः,
पुं,
 (कं जलं ददातीति । क + दा + कः ।कन्दति कन्दयति कन्द्यते वा । कदि आह्वाने रो-दने च । अच् घञ् वा ।) मेघः । इति मेदिनी ॥
योनिरोगविशेषः । तस्य निदानलक्षणे । यथा, --“दिवास्वप्नादतिक्रोधाद्व्यायामादतिमैथुनात् ।क्षताच्च नखदन्ताद्यैर्वाताद्याः कुपिता यदा ॥
पूयशोणितसङ्काशं लकुचाकृतिसन्निभम् ।उत्पद्यते यदा योनौ नाम्ना कन्दस्तु योनिजः” ॥
स चतुर्विधः । वातिकः १ पैत्तिकः २ श्लैष्मिकः ३सान्निपातिकश्च ४ । एषां यथाक्रमं लक्षणानि ।“रूक्षं विवर्णं स्फुटितं वातिकं तं विनिर्द्दिशेत् ।दाहरागज्वरयुतं विद्यात् पित्तात्मकन्तु तम् ॥
नीलपुष्पप्रतीकाशं कण्डूमन्तं कफात्मकम् ।सर्व्वलिङ्गसमायुक्तं सन्निपातात्मकं विदुः ।सन्निपातात्मकोऽसाध्यः शेषाः कृच्छ्रप्रसाधनाः” ॥
इति भाधवकरः ॥
(अस्य चिकित्सामाह भाव-प्रकाशः ॥
“गौरिकाम्रास्थि जन्तुघ्रं रजन्यञ्जनकट्फलाः ।पूरयेद्योनिमेतेषां चूर्णैः क्षौद्रसमन्वितैः ॥
त्रिफलायाः कषायेण सक्षौद्रेण च सेवयेत् ।प्रमदा योनिकन्देन व्याधिना परिमुच्यते” ॥
अन्यत्सर्व्वं योनिशव्दे द्रष्टव्यम् ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कदि आह्वाने रोदने च”@} 2 आह्वाने सकर्मकः, अन्यत्राकर्मकः।
‘आह्वाने रोदने क्रन्देः कन्देः क्रन्दति कन्दति।
वैक्लव्ये तु तयोर्घात्वोः क्रन्दते कन्दते मितोः।।’ 3 इति देवः।
4 कन्दकः-न्दिका, कन्दकः-न्दिकाः, चिकन्दिषकः-षिका, चाकन्दकः-न्दिका
कन्दिता-त्री, कन्दयिता-त्री, चिकन्दिषिता-त्री, चाकन्दिता-त्री
कन्दन्-न्ती, कन्दयन्-न्ती, चिकन्दिषन्-न्ती
-- कन्दिष्यन्-न्ती-ती, कन्दयिष्यन्-न्ती-ती, चिकन्दिषिष्यन्-न्ती-ती
कन्दयमानः, कन्दयिष्यमाणः, चाकन्द्यमानः, चाकन्दिष्यमाणः
कन्-कन्दौ-कन्दः
-- -- -- कन्दितम्-तः, 5 कन्दितः-तं, चिकन्दिषितः, चाकन्दितः-तवान्
कन्दः, कन्दः, आकन्दी, 6 चिकन्दिषुः, चिकन्दयिषुः, चाकन्दः
कन्दितव्यम्, कन्दयितव्यम्, चिकन्दिषितव्यम्, चाकन्दितव्यम्
कन्दनीयम्, कन्दनीयम्, चिकन्दिषणीयम्, चाकन्दनीयम्
कन्द्यम्, कन्द्यम्, चिकन्दिष्यम्, चाकन्द्यम्
ईषत्कन्दः, -दुष्कन्दः-सुकन्दः
-- -- कन्द्यमानः, कन्द्यमानः, चिकन्दिष्यमाणः, चाकन्द्यमानः
7 कन्दः, कन्दः, चिकन्दिषः, चाकन्दः
कन्दितुम्, कन्दयितुम्, चिकन्दिषितुम्, चाकन्दितुम्
कन्दा, कन्दना, चिकन्दिषा, चिकन्दयिषा, चाकन्दा
कन्दनम्, कन्दनम्, चिकन्दिषणम्, चाकन्दनम्
कन्दित्वा, कन्दयित्वा, चिकन्दिषित्वा, चाकन्दित्वा
सङ्कन्द्य, संकन्द्य, सञ्चिकन्दिष्य, सञ्चाकन्द्य
कन्दम् २ कन्दित्वा २ कन्दम् २ कन्दयित्वा २ चिकन्दिषम् २ चिकन्दिषित्वा २ चाकन्दम् २ चाकन्दित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो-१०५)
04
=>
 [[२। ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुम्।]]
05
=>
 [[B। ‘मनोज्ञगण्डं तमनिन्दिताननं नन्दात्मजं शारदचन्द्रशीतलम्। पराक्रमत्रन्दनकन्दितासुरं संक्रन्दनक्लन्दितमीक्षितास्महे।।’ धा। का। १-१०।]]
06
=>
 [[३। ‘सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये’ (३-२-७८) इति णिनिः।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०१५८+ २७]
1 {@“कदि वैक्लव्ये”@} 2 3 घटादिः षित् च।
4 ‘कदि आह्वाने रोदने च’ 5 इति धातोरेव, अर्थविशेषे आत्म- नेपदार्थं मित्त्वार्थं चानुवादो घटादौ।।
कन्दकः-न्दिका, कन्दकः-न्दिका, चिकन्दिषकः-षिका, चाकन्दकः-न्दिका
कन्दिता-त्री, कन्दयिता-त्री, चिकन्दिषिता-त्री, चाकन्दिता-त्री
-- कन्दयन्-न्ती, कन्दयिष्यन्-न्ती-ती
-- कन्दमानः, कन्दयमानः, चिकन्दिषमाणः, चाकन्द्यमानः
कन्दिष्यमाणः, कन्दयिष्यमाणः, चिकन्दिषिष्यमाणः, चाकन्दिष्यमाणः
कन्-कन्दौ-कन्दः
-- -- -- कन्दितं-तः, 6 कन्दितः-तम्, चिकन्दिषितः, चाकन्दितः-तवान्
कन्दः, कन्दः, चिकन्दिषुः, चिकन्दयिषुः, चाकन्दः
7 कन्दितव्यम्, कन्दयितव्यम्, चिकन्दिषितव्यम्, चाकन्दितव्यम्
कन्दनीयम्, 8 कन्दनीयम्, चिकन्दिषणीयम्, चाकन्दनीयम्
कन्द्यम्, कन्द्यम्, चिकन्दिष्यम्, चाकन्द्यम्
ईषत्कन्दः-दुष्कन्दः-सुकन्दः
-- -- कन्द्यमानः, कन्द्यमानः, चिकन्दिष्यमाणः, चाकन्द्यमानः
कन्दः, कन्दः, चिकन्दिषः, चाकन्दः
कन्दितुम्, कन्दयितुम्, चिकन्दिषितुम्, चाकन्दितुम्
9 कन्दा, कन्दना, चिकन्दिषा, चिकन्दयिषा, चाकन्दा
कन्दनम्, कन्दनम्, चिकन्दिषणम्, चाकन्दनम्
कन्दित्वा, कन्दयित्वा, चिकन्दिषित्वा, चाकन्दित्वा
सङ्कन्द्य, सङ्कन्द्य, प्रचिकन्दिष्य, प्रचाकन्द्य
कन्दम् २, कन्दित्वा २, कन्दम् २, 10 कान्दम् २, कन्दयित्वा २, चिकन्दिषम् २, चिकन्दिषित्वा २, चाकन्दम् २
चाकन्दित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७७२। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[आ। ‘घटादिषु त्विहापूर्वपठितास्सर्वदा मितः। बहिस्स्थस्येह पाठे तु मित्त्वमुक्तेऽर्थ एव हि’।। (धातुकाव्यव्याख्याने) इत्यनेन न्यायेन वैकल्ये एव मित्त्वप्रयुक्तं कार्यम्। आह्वानरोदनयोस्तु मित्त्वं न।]]
04
=>
 [[श्लोकः - ‘आह्वाने रोदने क्रन्देः कन्देः क्रन्दति कन्दति। वैक्लव्ये तु तयोर्धात्वोः क्रन्दते कन्दते मितोः।। मित्त्वार्थपाठसामर्थ्यात् तयोर्दीर्घविकल्पनम्। भवेच्चिण्णमुलोस्तस्मादक्रान्द्यक्रन्दि सिध्यतः।।’ (श्लो-१०५-१०६।) इति देवः। श्लोकान्तः]]
05
=>
 (१६३)
06
=>
 [[१। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णेर्लोपः।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०१५९+ २५]
08
=>
 [[१। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णेर्लोपः।]]
09
=>
 [[२। घटादीनां षित्त्वात् ‘षिद्भिदादिभ्यः--’ (३-३-१०४) इति अङ्। ‘गुरोश्च--’ (३-३-१०३) इति वा अः प्रत्ययः।]]
10
=>
 [[३। अनुपधात्वेऽपि घटादिषु पाठसामर्थ्यात् ‘चिण्णमुलोः--’ (६-४-९३) इति दीर्घ- विकल्पः।]]