कनिष्ठ (kaniSTha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishकनिष्ठ - kaniSTha - - youngerbrother
कनिष्ठ - kaniSTha - - least
कनिष्ठ - kaniSTha - - youngest
कनिष्ठ - kaniSTha - - younger born
कनिष्ठ - kaniSTha - - smallest
कनिष्ठ - kaniSTha - - the smallest
कनिष्ठ - kaniSTha - - the youngest
कनिष्ठ - kaniSTha - - lowest
कनिष्ठ - kaniSTha - - descending bucket of a well
कनिष्ठ kaniSTha smallest
अल्पिष्ठ alpiSTha smallest
क्षोदिष्ठ kSodiSTha smallest
तनिष्ठ taniSTha smallest
कनिष्ठ kaniSTha the smallest
कनिष्ठक kaniSThaka the smallest
कन्य kanya the smallest
कन्यक kanyaka the smallest
कन्यस kanyasa the smallest
अणिमन् aNiman smallest particle
ह्रसिष्ठ hrasiSTha shortest or smallest
फलीकरण phalIkaraNa chaff or smallest grains
चरमाजा caramAjA last or smallest she-goat
पत्ति patti smallest division of an army
फालीकरण phAlIkaraNa made of husks or the smallest grains
अपवर्त्य apavartya to be reduced to the smallest quantity
दृढ dRDha reduced to the last term or smallest number by a common divisor
Wilson
EnglishApte
Englishकनिष्ठ [kaniṣṭha], (Superl. of अल्प or युवन्)
The smallest, least.
The youngest
पुत्र एषामुतैषां ज्येष्ठ उत वा कनिष्ठः 1.8.28.
Lower.
Having the feet downwards. -ष्ठः of Śiva.
ष्ठा The little finger.
A kind of heroine.
The wife of a younger brother.
A younger wife, one married later (than another)
पुत्रः कनिष्ठो ज्येष्ठायां कनिष्ठायां च पूर्वजः 9.122. -पदम्, -मूलम् the least or first root. -प्रथम Having the youngest as the first.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकनिष्ठ, अस्, आ, अम्, the smallest, least (opposed
to भूयिष्ठ)
the youngest, younger born (opposed
to ज्येष्ठ and वृद्ध)
(आ), f. (with or without
अङ्गुलिः) the little finger
(आस्), m. pl., N. of a class
of deities of the fourteenth Manvantara
(आ), f. a
kind of heroine.
—कनिष्ठ-ता, f. or कनिष्ठ-
त्व, अम्, n. the state of being younger or smaller.
—कनिष्ठ-पद or कनिष्ठ-मूल, अम्, n.
the least or first root
that quantity of which the
square multiplied by the given multiplicator and
having the given addend added or subtrahend sub-
tracted is capable of affording an exact square root.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiकनिष्ठ
वि* - अतिशयेन युवा कनिष्ठो वा - कन्-इष्टन्
"सबसे छोटा, कम से कम "
कनिष्ठ
वि* - अतिशयेन युवा कनिष्ठो वा - कन्-इष्टन्
आयु में सबसे छोटा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकनिष्ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಿರಿಯವನು /ಕೊನೆಯ ತಮ್ಮ
कनिष्ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೊನೆಯದು /ಕಿರಿಯದು /ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕದಾದ
कनिष्ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಲ್ಪವಾದ /ಬಹಳ ಕೊಂಚವಾದ
निष्पत्तिः - > "इष्ठन्" (५-३-५५)
व्युत्पत्तिः - > अयमतिशयेन युवा अल्पो वा
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit कनिष्ठ
सर्वेषु लघुतमः।
"कनिष्ठायाम् अङ्गुल्यां पीडा अस्ति।"
कनिष्ठ, कनीयस्, अनुज, अवरज
आयुषः अनुसारेण सर्वेषु युवा।
"मम कनिष्ठः भ्राता आगच्छति।"
अनुज, कनिष्ठ
यः पश्चात् जातः।
"लक्ष्मणः रामस्य अनुजः भ्राता आसीत्।"
कनिष्ठ
पदावस्थादिषु कनीयसः।
"तस्य सम्बन्धाः कनिष्ठैः सहकर्तृभिः सह सौहार्दपूर्णाः सन्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanches gzhon pa
अतियुव / कनिष्ठ
nyung ba
१) अल्प २) कनिष्ठ ३) दभ्र ४) मन्द
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritजघन्यजे यविष्ठः स्यात्कनिष्ठोऽवरजोऽनुजः ।
स यवीयान्कनीयांश्च पितृव्यश्यालमातुलाः ॥ ५५२ ॥
पितुः पत्न्याश्च मातुश्च भ्रातरो देवृदेवरौ ।
देवा चावरजे पत्युर्जामिस्तु भगिनी स्वसा ॥ ५५३ ॥
जघन्यज (पुं), यविष्ठ (पुं), कनिष्ठ (पुं), अवरज (पुं), अनुज (पुं), यवीयस् (पुं), कनीयस् (पुं), पितृव्य (पुं), श्याल (पुं), मातुल (पुं), देवृ (पुं), देवर (पुं), देवन् (पुं), जामि (स्त्री), भगिनी (स्त्री), स्वसृ (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskritनप्ता तु दुहितुः पुत्रे स्यात्कनिष्ठे तु कन्यसः ॥ ११४ ॥
नप्तृ (पुं), कनिष्ठ (पुं)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskritआकरो निकरे युग्मे जकुटोऽथ कनीयसि ॥ १२७ ॥
कनिष्ठं विग्रहः शब्दप्रपञ्चे निखिले पुनः ।
स्यान्निःशेषमनूनं च खण्डलं चापि खण्डवत् ॥ १२८ ॥
आकर (पुं), जकुट (पुं), कनिष्ठ (क्ली), विग्रह (पुं), निःशेष (क्ली), अनून (क्ली), खण्डल (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकनिष्ठ
कनिष्ठ, अवरज, अनुज
अग्रजः पूर्वजो ज्येष्ठः कनिष्ठोऽवरजोऽनुजः ।
verse 2.1.1.506
page 0058
Tamil
Tamilகனிஷ்ட2 : எல்லாவற்றிலும் சிறிய, மிகக் குறைந்த, வயதில் இளைய.
Mahabharata
EnglishKanishṭha = Śiva (1000 names^2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकनिष्ठः, त्रि, (अतिशयेन युवा अल्पो वा । इष्टन् ।कनादेशश्च ।) अतियुवा । अल्पः । पश्चाज्जातः ।तत्पर्य्यायः । जघन्यजः २ यवीयान् ३ अवरजः ४अनुजः ५ । इत्यमरः । २ । ६ । ४३ ॥
कनीयान् ६कन्यसः ७ यविष्ठः ८ । इति तट्टीकासारसुन्दरी ॥
(यथा, मनुः । ९ । ११३ ।“ज्येष्ठश्चैव कनिष्ठश्च संहरेतां यथोदितम् ।येऽन्ये ज्येष्ठकनिष्ठाभ्यां तेषां स्यान्मध्यमं धनम्” ॥
शिवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । १३१ “पवित्रं त्रिककुन्मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकनिष्ठ अतिशयेन युवा अल्पो वा इष्ठन् कनादेशः ।१ अतितरुणे २ अत्यल्पे । ३ अनुजे स्त्री । ४ दुर्वलाङ्गलौअल्पाङ्गुलौ (कडेआङ्गल) स्त्री मेदि० । ५ कनिष्ठस्य भा-र्य्यायां ६ अल्पवयस्कायां स्त्रियाम् स्त्री । तत्र पुंयोगलक्षणंङीषं वयोवाचिलक्षणं ङीयं च बाधित्वा अजादि-पाठात् टाप् । ७ नायिकाभेदे सा च रमसञ्जर्य्यां धीरा-ऽधीराधीराधीराभेदेन त्रिविधेति विभज्य परिणीतत्वेसति भतृंन्यूनस्नेहा कनिष्ठेति लक्षयित्वा धीराधी-रादिज्यष्ठकनिष्ठयोरुदाहरणमुक्तम् तत्र धीरे ज्येष्ठा-कनिष्ठे यथा “एकस्मिन् शयने सरोरुहदृशोर्विज्ञायनिद्रार्त्तयोरेकां पल्ववितावगुण्ठनवतीमुत्कन्धरीं दृष्ट-वान्” । अन्यस्याः सविधं समेत्य निभृतं व्यालोलहस्ताङ्गुलिव्यापारैर्वसनाञ्चलं चपलयन् स्वापच्युतिं कॢप्त-वान् । अधीरे ज्येष्ठाकनिष्ठे यथा “अन्तः कोपकषायितेप्रियतम पश्यन् घने कानने पुष्पस्यावचयाय नम्रवदनामेकां समायोजयन् । अर्द्धोन्मीलितलोचनाञ्चलचमत्का-राभिरामाननां स्मेराभाधरपल्लवां नवबधूमन्यां समालि-ङ्गति” । घीराधीरे ज्येष्ठाकनिष्ठे यथा “धैर्य्याधैर्य्यपरि-ग्रहग्रहिलयोरेणीदृशोः प्रीतये रत्नद्वन्द्वमनन्तकान्तिरुचिरं मुष्टिद्वये न्यस्तवान् । एकस्याः कलयन् करे प्रथम-तोरत्नं परस्याःप्रियो हस्ताहस्तिमिषात् स्मृशन् कुचतटीमानन्दमाविन्दति” । ८ अत्यल्पपरिमिते ।“गायत्री छन्दसां कनिष्ठा “तैत्ति० ६, १, ६, ३ । वैदिक-छन्दसां गायत्र्याः प्रथमत्वेन उष्णिगादितीऽल्पाक्षरत्वात्कनिष्ठत्वम् “तद्वै कनिष्ठ छन्दः यद् गायत्री प्रथमा छन्द-सां युज्यते” शत० १, ८, २, १० ।९ उत्तरकालजाते । “गर्द्दभः कनिष्ठं पशूना प्रजायते”तैत्ति० ५, १, ५, ५ । “अथ यदजाः कनिष्ठानि पात्राणि खलुप्रजायन्ते तस्मादेतास्त्रिः संवत्सरस्य विजायमाना द्वौत्रोन् विजनयन्त्यः कनिष्ठाः कनिष्ठानि हि पात्राणि खलुप्रजायन्ते” शत० ब्रा० ४, ५, ५, ९ । १० अधःपदे ११ अधरेच । “छाययेवायं पुरुषः पाप्मनानुषक्तः सोऽस्य एवकनिष्टो भवत्यधःपदमिवेयस्यते तत्कनिष्ठमिति” शत० व्रा०२, २, ३, २ । १२ परजातमात्रे । “अन्वञ्चोऽमात्या अधो-निवीताः प्रकृत्तशिखाः ज्योष्ठप्रथमाः कनिष्ठजघन्याः” आ०४, २, ९ । “यो यः कनिष्ठः स पृष्ठतो गच्छेत् नारा०“पुत्रः कनिष्ठः ज्येष्ठायां कनिष्ठायाञ्च पूर्वजः” मनुः ।“सर्वं ज्येष्ठः कनिष्ठश्च संहरेतां यथोदितम्” “येऽन्येज्येष्ठकनिष्ठाभ्यां तेषां स्यात् सव्ययं धनमिति” मनुः“सरत्रिः स्यादरत्निस्तु निष्कनिष्टेन सुष्टिना” अमरः ।कनिष्ठायाः अपत्यं ढकञ्--इनुक् । कानिष्ठिनेय कनिष्ठायाअपत्ये । “कृते कानिष्ठिनेयस्य भरतस्य विवासितम्” भट्टिः ।१३ महादेवे “नमो ज्येष्ठाय कनिष्ठाय च” यजु०१६, ३२ । तस्य च “अणोरणीयान् महतोमहीयान्”इति श्रुत्या अणुतरत्वक्तोक्तेः कनिष्टत्वम् ।
Grassman
GermanBurnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.