| YouTube Channel

कदम्बः (kadambaH)

 
Apte
English
कदम्बः [kadambḥ] कदम्बकः [kadambakḥ], कदम्बकः [कद् करणे अम्बच् Tv.]
A kind of tree (Stephegyne Parviflora Korth] (said to put forth buds at the roaring of thunder-clouds)
कतिपयकुसुमोद्गमः कदम्बः
U.*
 3.2, 42
Māl.
 3.7
Me.*
 25
R.*
 12.99
मुक्त्वा कदम्ब-कुटजार्जुन-सर्ज-नीपान्
Ṛs.*
 3.13. The tree is common throughout India except in Konkan. Its fruit is hard and inedible.
A kind of grass.
Turmeric.
The mustard-seed plant.
A particular mineral substance.
Dust.
Fragrance
cf.
 कदम्बः पुंसि नीपे स्यात्तिनिशे वरुणद्रुमे । धूल्यां समूहे गन्धे च ... Nm. -म्बी
N.
 of a plant (देवदाली).
Ś.*
 6
U.*
 5.18. -म्बम् A multitude.
कम् A multitude, group
छायाबद्धकदम्बकं मृगकुलं रोमन्थमभ्य- स्यतु
Ś.*
 2.6.
The flower of the Kadamba tree
पृथुकदम्बकदम्बकराजितम्
Ki.*
 5.9.
A kind of grass (देवताड).
Comp.
 अनिलः a fragrant breeze (charged with the odour of Kadamba flowers)
ते चोन्मीलितमालतीसुरभयः प्रौढाः कदम्बानिलाः K.
P.*
 1.
Autumn (वर्षर्तु)
इदं कदम्बानिलभर्तुरत्यये
Ki.*
 4.24. -कारेकन्यायः see under न्याय. -पुष्पा, -ष्पी a plant the flowers of which resemble those of Kadamba. -ब्रह्ममण्डलम् (in Astro.) The polar circle of the ecliptic. -युद्धम् A kind of amorous play
Vātsyā. -वायुः a fragrant breeze
=
 ˚अनिल.
Apte Hindi
Hindi
कदम्बः
पुं*
 - कद्-अम्बच्
एक प्रकार का वृक्ष
कदम्बः
पुं*
 - कद्-अम्बच्
एक प्रकार का घास
कदम्बः
पुं*
 - कद्-अम्बच्
हल्दी
कदम्बः
पुं*
 - कद्+अम्बच्
धूल
कदम्बः
पुं*
 - कद्+अम्बच्
सुगन्धि
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कदम्बः, नीपः, प्रियकः, हरिप्रियः
noun
कदम्बः वृक्षस्य फलः
"कदम्बो मधुरः शीतो कषायो लवणो गुरुः"[श क]"
Synonyms:
 देवताडः, वेणी, खरा, गरी, जीमूतः, अगरी, खरागरी, गरागरी, देवताडी, आखुविषहा, आखुः, विषजिह्वः, महाच्छदः, कदम्बः, खुज्जाकः, देवताडकः
noun
शाखोपशाखाविहीनः पत्रयुक्तः ओषधिविशेषः।
"देवताडस्य पत्राणि उपयुज्य बृहतीं रज्जूं निर्माति।"
Synonyms:
 कदम्बः, नीपः, प्रियकः, हलिप्रियः, कादम्बः, षट्पदेष्टः, प्रावृषेण्यः, हरिप्रियः, जीर्णपर्णः, वृत्तपुष्पः, सुरभिः, ललनाप्रियः, कादम्बर्यः, सीधुपुष्पः, महाढ्यः, कर्णपूरकः, वज्रः
noun
वृक्षविशेषः। यस्य रक्तवर्णीयानि पुष्पाणि वृत्तानि सन्ति अस्य गुणाः तिक्तत्वम् कटुत्वम् कषायत्वम् वातपित्तकफार्तिनाशित्वम् शीतलत्वम् शुक्रवर्धनञ्च।
"कतिपयकुसुमोद्गमः कद्मबः।
Synonyms:
 कदम्बः
noun
एकः राजवंश ।
"कदम्बस्य उल्लेखः कोषे अस्ति"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कदम्बः
Root: कदम्ब
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Nauclea kadamba
Tamil Kaḍambu
Shloka(s):
3|3|60|1 ► कदम्बे पुलकी श्रीमान् प्रावृषेण्यो हलीमकः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|60|1 ⇢ कदम्बः (कदम्ब) (पुं) ⇒ Nauclea kadamba
Tamil Kaḍambu ⇒
➠ 3|3|60|1 ⇢ पुलकी (पुलकिन्) (पुं) ⇒ Nauclea kadamba
Tamil Kaḍambu ⇒
➠ 3|3|60|1 ⇢ श्रीमन्तः (श्रीमत्) (पुं) ⇒ Nauclea kadamba
Tamil Kaḍambu ⇒
➠ 3|3|60|1 ⇢ प्रावृषेण्यः (प्रावृषेण्य) (पुं) ⇒ Nauclea kadamba
Tamil Kaḍambu ⇒
➠ 3|3|60|1 ⇢ हलीमकः (हलीमक) (पुं) ⇒ Nauclea kadamba
Tamil Kaḍambu ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कदम्बः
Root: कदम्ब
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ arrow
⇒ turmeric
⇒ white mustard
⇒ pole of the ecliptic
⇒ particular mineral substance
⇒ particular position of the hand
⇒ kadamba tree [Neolamarckia cadamba]
⇒ millet [Andropogon Serratus - Bot.]
⇒ Kadama tree [Nauclea Cadamba - Bot.]
Shloka(s):
2|4|42|1 ► तूलं च नीपप्रियककदम्बास्तु हलिप्रियः। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|42|1 ⇢ नीपः (नीप) (पुं) ⇒ deep, situated low, foot of a mountain, Kadama tree [Nauclea Cadamba - Bot.], Ixora Bandhucca or a species of azoka, name of a regal family descended from nIpa
➠ 2|4|42|1 ⇢ प्रियकः (प्रियक) (पुं) ⇒ bee, chameleon, kind of bird, kind of tree, kind of deer with a very soft skin
➠ 2|4|42|1 ⇢ कदम्बः (कदम्ब) (पुं) ⇒ arrow, turmeric, white mustard, pole of the ecliptic, particular mineral substance, particular position of the hand, kadamba tree [Neolamarckia cadamba], millet [Andropogon Serratus - Bot.], Kadama tree [Nauclea Cadamba - Bot.]
➠ 2|4|42|1 ⇢ हलिप्रियः (हलिप्रिय) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कदम्बः,
पुं,
 (कद्यते दर्शनात् विरहिणां चित्तवैक्लव्यंजायतेऽनेन । कद् + करणे अम्बच् ।) वृक्षविशेषः ।कदम् इति भाषा । तत्पर्य्यायः । नीपः २ प्रियकः ३हलिप्रियः ४ । इत्यमरः । २ । ४ । ८९ ॥
कादम्बः ५ ।इति तट्टीका ॥
षट्पदेष्टः ६ प्रावृषेण्यः ७ हरि-प्रियः ८ । इति रत्नमाला ॥
वृत्तपुष्पः ९ भुरभिः१० ललनाप्रियः ११ कादम्बर्य्यः १२ सीधुपुष्पः १३महाढ्यः १४ कर्णपूरकः १५ । अस्य गुणाः ।तिक्तत्वम् । कटुत्वम् । कषायत्वम् । वातपित्त-कफार्तिनाशित्वम् । शीतलत्वम् । शुक्रबर्द्धनत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा भावप्रकाशे ।“कदम्बो मधुरः शीतो कषायो लवणो गुरुः ।सरो विष्टम्भकृद्रूक्षः कफस्तन्यानिलप्रदः” ॥
तथा च सुश्रुतः ।“गरदोषहरनीपं प्राचीनामलकं तथा” ॥
)अत्र नीपहलिप्रियौ धाराकदम्बवाचिनावपिकदम्बसाम्यात् पठितौ । यथा साञ्जः ॥
“नीपो महाकदम्बः स्याद्धाराकदम्ब इत्यपि ।द्वितीयोऽल्पप्रसरश्च वृत्तपुष्पः कदम्बकः” ॥
इत्यस्य भेदः । तथा रत्नेऽपि । हारिद्रस्तु रजोबलः । यथामरटीकायां भरतः ॥
“धुलीकदम्बका धारा कदम्बः षट्पदप्रियः ॥
वृत्तपुष्पः केशराढ्यः प्रावृषेण्यः कदम्बकः ।नीपो महाकदम्बोऽपि तथा बहुफलो मतः” ॥
(यथा, -- साहित्यदर्पणम् । “यः कौमारहरः सएव हि वरस्ता एव चैत्रक्षपास्ते चोन्मीलि-तमालतीसुरभयः प्रौढाः कदम्बानिलाः” ॥
कविभिस्तु प्रायशो वर्षाकाले एव अस्य वर्णनंक्रियते । माघे रैवतकपर्व्वतवर्णने द्रष्टव्यम् ॥
* ॥
)सर्षपः । इति मेदिनी ॥
देवताडकतृणम् । इतिरत्नमाला ॥
(कं प्रजापत्यधिष्ठातृकं औपस्थेन्द्रियं दमयति इतिव्युत्पत्त्या जितेन्द्रियतत्त्वज्ञानी । कदं कदनं विनाशंवाति गच्छति प्रलये इति शेषः । इति व्यत्पत्त्याजगत् । यथा, --“स एव सौम्य नित्यं राजते मूले विश्व कदम्बस्यपरमो वै पुरुष आत्मा” ॥
इति श्रुतौ ॥
)