| YouTube Channel

कण्डूः (kaNDUH)

 
Apte Hindi
Hindi
कण्डूः
पुं*
 - "कण्डू-यक्-क्विप्, अलोपः यलोपः"
खुरचना
कण्डूः
स्त्री*
 - "कण्डू-यक्-क्विप्, अलोपः यलोपः"
खुजाना
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कण्डूतिः, कण्डुः, कण्डूः
noun
शरीरं कण्डूयते सा अवस्था भावः वा।
"दद्रोः कारणात् उत्पन्नायाः कण्डूतेः मम पीडा भवति।"
Synonyms:
 कण्डुः, कण्डूः, खर्ज्जूः, कच्छूः, कच्छुः, सुकाण्डुः, सृकण्डुः, खसः, पाम
noun
रोगविशेषः यस्मिन् शरीरः कण्डूयते।
"सः कण्डुना त्रस्तः अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कण्डूः, स्त्री (कण्डूय + सम्पदादित्वात् क्विप् अलोप-यलोपौ ।) रोगविशेषः । चुल्कनि खोस् इत्यादिभाषा । (यथा, भागवते । २ । ७ । १३ ।“षष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोत्रंनिद्राक्षणोऽद्रिपरिवर्त्त कषाण कःण्डू” ॥
)तत्पर्य्यायः । खर्ज्जुः २ कण्डूया ३ । इत्यमरः । २ ।६ । ५३ ॥
कण्डूति ४ । इति तट्टीका ॥
कण्टूयनम् ५ । इति राजनिर्घण्डः ॥
तच्चिकित्सा यथा, --“दूर्ब्बानिशायुतो लेपः कण्डूपामविनाशनः ।कृमिदद्रुहरश्चैव शीतपित्तापहः स्मृतः ॥
१ ॥
हरिद्रायाः पलान्यष्टौ षट्पलं हविषस्तथा ।क्षीराढकेन संयुक्तं खण्डस्यार्द्धशतं तथा ॥
पचेन्मृद्वग्निना वैद्यो भाजने मृण्मये दृढे ।त्रिकटुत्रिजातकञ्चैव कृमिघ्नं त्रिवृता तथा ॥
त्रिफला केशरं मुस्तं लौहं प्रति पलं पलम् ।संचूर्ण्य प्रक्षिपेत्तत्र कर्षमेकन्तु भक्षयेत् ॥
कण्डूविष्फोटदद्रूणां नाशनं परमौषधम् ।प्रतप्तकाञ्चनाभासो देहो भवति नान्यथा ॥
शीतपित्तोदर्द्दकोठान् सप्ताहादेव नाशयेत् ।हरिद्रानामतः खण्डः कण्डूनां परमौषधम्” ॥
इति हरिद्राखण्डः ॥
२ ॥
“अमृतवृषपटोलं मुस्तकं सप्तपर्णखदिरमसितवेत्रं निम्बपत्रं हरिद्रे ।विविधविषविसर्पान् कुष्ठविष्फोटकण्डूरपनयति मसूरीं शीतपित्तं ज्वरञ्च” ॥
इति अमृतादि ॥
३ ॥
इति भैषज्यरत्नावली ॥
(“द्विधा ते कोठपिडका कण्डू गण्डान् प्रकुर्व्वते” ।इति वाभटः ॥
* ॥
“चन्दननलदकृतमालनक्त-मालनिम्बकुटजसर्षपमधूकदारुहरिद्रामुस्तानीतिदशेमानि कण्डूघ्नानि भवन्ति” ॥
इति चरकः ॥
)