| YouTube Channel

कण्टकः (kaNTakaH)

 
Apte
English
कण्टकः [kaṇṭakḥ] कम् [kam], कम् 1 A thorn
पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकं (उद्धरेत्) Chāṇ.22
कण्टकेनैव कण्टकम् (उन्मूलयेत्)
Pt.*
 4.18
A prickle, a sting
यः कण्टकैर्वितुदति
Y.*
 3.53.
The point of anything.
(Fig.) Any troublesome fellow who is, as it were, a thorn to the state and an enemy of order and good government
उत्खातलोकत्रयकण्टके$पि
R.*
 14.73
त्रिदिवमुद्धृतदानवकण्टकम्
Ś.*
 7.3
Ms.*
 9.26
Mv.*
 7.8.
(Hence) Any source of vexation or annoyance, nuisance
कण्टकानां च शोधनात्
Ms.*
 9.253.
Horripilation, erection of hair, thrill.
A finger-nail.
A vexing speech.
A fish-bone
अन्धो मत्स्या- निवाश्नाति स नरः कण्टकैः सह
Ms.*
 8.95.
A sharp stinging pain, symptom of a disease.
(In Nyāya philosophy) Refutation of arguments, detection of error.
Impediment, obstacle.
The first, fourth, seventh, and tenth lunar mansions.
A vexing or injurious speech
Mb.
 * 1. -कः A bamboo
some other tree (Mar. बेल, बाभळ, हिंगणबेट) फलकं परिधानश्च तथा कण्टक- वस्त्रधृक्
Mb.
 * 12.33.14
see कण्टकद्रुम.
A work-shop, manufactory.
Fault, defect
निर्धूतवाक्यकण्टकाम्
Mb.
 * 12.167.5.
N.
 of Makara or the marine monster, the symbol of the god of love. -की A kind of वार्ताकी. -फलः See कण्टकफल.
Comp.
 -अग्रः a kind of lizard. -अशनः, -भक्षकः, -भुज्
m.
 a camel. -अष्ठीलः a kind of fish (having many bones). -आगारः a kind of worm. -आढ्यः a kind of tree.
उद्धरणम् (lit. ) extracting thorns, weeding.
(fig. ) removing annoyances, extirpating thieves and all such sources of public annoyance
कण्टकोद्धरणे नित्यमातिष्ठेद्यत्नमुत्तमम्
Ms.*
 9.252.
द्रुमः a tree with thorns, a thorny bush
भवन्ति नितरां स्फीताः सुक्षेत्रे कण्टकद्रुमाः
Mk.*
 9.7.
the Śālmali tree or silk-cotton-tree (Mar. सांवरी).-प्रावृटा Aloe Perfoliata (Mar. कोरफड).
फलः the bread-fruit tree, Panasa tree.
the गोक्षुर plant.
the castor-oil tree.
the Dhattūra tree.
a term applicable to any plant the fruit of which is invested with a hairy or thorny coat. -मर्दनम् suppressing disturbance. -युक्त
a.
 having thorns, thorny. -विशोधनम् extirpating every source of disturbance or trouble
राज्यकण्टकविशोधनोद्यतः Vikr.5.1. -वृन्ताकी a species of nightshade with thorny leaves (वार्ताकी). -श्रेणिः, -णी
f.
the Solanum Jacquini.
a porcupine.
Apte Hindi
Hindi
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
काँटा
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
"फांस, डंक"
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
ऐसा दुःखदायी व्यक्ति जो राज्य के लिए काँटा तथा अच्छे प्रशासन एवं शान्ति का शत्रु हो
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
"सताने या क्लेश पहुँचाने का मूल कारण, उत्पात"
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
"रोमांच होना, रोंगटे खड़े होना"
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
अंगुली का नाखून
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
कष्ट पहुँचाने वाला भाषण
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
बाँस
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्-ण्वुल्
"कारखाना, निर्माणी"
कण्टकः
पुं*
 - कण्ट्+ण्वुल्
मन दुखाने वाला भाषण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कीलकः, कण्टकः, अचलः, अणिः, शङ्कुः, पुष्कलकः
noun
किम् अपि वस्तु अवलम्बनार्थे रोधनार्य़े वा उपयुज्यमानः कीलः।
"सः अर्गलां कीलके निधाय तस्मिन् तालकं निक्षिप्य द्वारम् अप्यदधात् ।"
Synonyms:
 कण्टकः
noun
त्रिशूलसदृशः उपकरणविशेषः येन जनाः भक्षयन्ति।
"कण्टकेन तथा च छेदन्या प्रायः सर्वे जनाः भक्षयितुं न शक्नुवन्ति।"
Synonyms:
 कण्टकः, कण्टः, पनसः, राङ्कलः, वङ्किलः, वल्कितः
noun
वृक्षादीनां सूचिसदृशः अवयवः।
"वनगमनसमये तस्य चरणं कण्टकाः तुदन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कण्टकः,
पुं,
क्ली,
 (कण्टति इति कटि ण्वुल् । अर्द्धार्च्चादिपां २ । ४ । ३१ ।) क्षुद्रशत्रुः । (यथा विष्णुपुराणे१ । १९ । ३१ । “प्रह्लादः कथ्यतां सम्यक् तथाकण्टकशोधने” ॥
) मत्स्याद्यस्थि । नैयायिकादि-दोषोक्तिः । रोमाञ्चः । द्रुमाङ्गम् । इति मेदिनी ॥
काँटा इति भाषा ॥
(तथा चोक्तं चाणक्यशतके २२ ।“उपकारगृहीतेन शत्रुणा शत्रुमुद्धरेत् ।पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनेव कण्टकम्” ॥
)केन्द्रम् । इति दीपिका ॥
कण्टकः,
पुं,
 (कटि + ण्वुल् ।) सूच्यग्रम् । क्षुद्रशत्रुः ।(यथा, मनुः । ९ । २५२ ।“सम्यङ्निविष्टदेशश्च कृतदुर्गश्च शास्त्रतः ।कण्टकोद्धरणे नित्यमातिष्ठेद्यत्नमुत्तमम्” ॥
)लोमहर्षः । इत्यमरः ३ । ५ । ३२ ॥
कर्म्मस्थानम् ।दोषः । इति जटाधरः ॥
मकरः । इति विश्वः ॥
वेणुः । इति हेमचन्द्रः ॥
(लोकोपद्रवकारी ।यथा, भागवते । ३ । १८ । २३ ।“अन्वेषन्नप्रतिरथो लोकानटति कण्टकः” ॥
)