| YouTube Channel

कटुका (kaTukA)

 
Apte
English
कटुका [kaṭukā],
f.
N.
 of plant, Picrorrhiza Kurroa (Mar. कुटकी, बाळकडू).
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कटुका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಟುಕರೋಹಿಣಿ
निष्पत्तिः - > कटु - सञ्ज्ञायां "कन्" (५-३-७५)
L R Vaidya
English
kawuka {% (I) a. (f. का) %} 1. Sharp, pungent
2. impetuous, hot
3. displeasing, disagreeable.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कटुका,
स्त्री,
 (कटु + संज्ञायां कन् । स्त्रियां टाप् ।)क्षुद्रचञ्चवृक्षः । वृक्षविशेषः । कट्की इति माषा ।तत्पर्य्यायः । जननी २ तिक्ता ३ रोहिणी ४ तिक्तरोहिणी ५ चक्राङ्गी ६ मत्स्यपित्ता ७ वकुला ८ ।शकुलादनी ९ सादनी १० शतपर्ब्बा ११ द्विजाङ्गी१२ मलभेदिनी १३ अशोकरोहिणी १४ कृष्णा१५ कृष्णभेदी १६ महौषधी १७ कट्वी १८अञ्जनी १९ काण्डरुहा २० कटुः २१ कटुरो-हिणी २२ केदारकटुका २३ अरिष्टा २४ पा-मघ्नी २५ । इति राजनिर्घण्टः ॥
कटम्बरा २६कटुम्भरा २७ अशोका २८ । इत्यमरः तट्टीकाच ॥
(अस्य गुणाः ।“कटुका कटुका पाके तिक्ता रूक्षा हिमा लघुः ।भेदिनी दीपनी हृद्या कफपित्तज्वरापहा ।प्रमेहश्वासकासास्रदाहकुष्ठकृमिप्रणुत्” ॥
इति शब्दार्थचिन्तामणिधृतवैद्यकवचनम् ॥
)अतिकटुत्वम् । तिक्तत्वम् । शीतत्वम् । पित्तरक्त-दाहबलाशारोचकश्वासज्वरनाशित्वम् । रुचिका-रित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः । सारकत्वम् । रूक्ष-त्वम् । कफनाशित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
ताम्बूली ।इति शब्दचन्द्रिका ॥
कुलिकवृक्षः । इति रत्न-माला ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कटुका स्त्री कटु + संज्ञायां कन् । (कट्की) १ कटुरोहिण्याम्, राजनि० २ ताम्बूल्यां, (पान) शब्दच० ३ राजिकायां, (राइसरिसा) ४ तिक्तालाबुके (तितलाउ) च रत्नमा० ।५ कटुरसयुक्तस्त्रियाञ्च । तत्र (कट्की) वृक्षस्य पर्य्याय-गुणादि भावप्र० उक्तं यथा । “कट्वी तु कटुकातिक्ता कृष्णमेदा कटुम्भरा । अशोका मत्स्यशकला च-क्राङ्गी शकुलादनी । मत्स्यपित्ता काण्डरुहा रोहिणीकटुरोहिणी । कड्गी तु कटुका पाके तिक्ता रूक्षा हिमालघुः । भेदिनी दीपिनी हृद्या कफपित्तज्वरापहा ।प्रमेहश्वासकासास्रदाहकुष्ठकृमिप्रणुत्”