कटु (kaTu)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कटु mfn.
   (-टुः-टुः or -ट्वी-टु)
	 1. Pungent.
	 2. Envious.
	 3. Fierce,  impetuous, 
hot.
	 4. Fragrant.
	 5. Bad scented,  ill smelling.
	 6. Displeasing,  dis-
agreeable.
	 m.
  (-टुः)
	 1. Pungency or a pungent taste.
	 2. A flower, 
(Michelia champaca.)
	 3. Champhor.
	 4. A sort of gourd,  (Trichosan-
thes.)
	 n.
  (-टु)
	 1. An improper action,  an act which ought not to
have been done.
	 2. Blaming,  reviling,  scandal.
	 f.
  (-टुः)
	 1. The name
of a medicinal plant
 also कटुका and कटुकी.
	 2. A plant which
bears a fragrant seed: see प्रियङ्गु.
	 3. Mustard.
 E.
  कट् to go,  &c. and
उ Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 कटु a.
  pungent,  biting,  sharp,  bitter
 abstr.
   °ता f.
 , 
°त्व n.
 

Yates

English

 कटु (टुः-टुः-टु)
a. Pungent
 fierce
envious
 disagreeable.
m.
  Pun-
gency
 a flower
 camphor
 a
plant.
n.
  An improper act.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	 acrid
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	 caustic
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  fierce
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  disagreeable  [ as sounds ]
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  impetuous
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  stimulating  [ smell ]
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  hot
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  ill-smelling
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  pungent
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  envious
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  strong-scented
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  caustic displeasing
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  sharp
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  displeasing
कटु 	-	 kaTu 	-	 adj.
  	-	  bitter
कटु 	-	 kaTu 	-	 m.
  	-	  pointed gourd  [ Trichosanthes Dioeca Roxb - Bot. ]
कटु 	-	 kaTu 	-	 m.
  	-	  acerbity
कटु 	-	 kaTu 	-	 m.
  	-	  sampangi   [ Michelia champaca - Bot. ]
कटु 	-	 kaTu 	-	 m.
  	-	  pungency
कटु 	-	 kaTu 	-	 m.
  	-	  kind of camphor
कटु 	-	 kaTu 	-	 n.
  	-	  improper action
कटु 	-	 kaTu 	-	 n.
  	-	  act which ought not to have been done
कटु 	-	 kaTu 	-	 n.
  	-	  blaming
कटु 	-	 kaTu 	-	 n.
  	-	  reviling
कटु 	-	 kaTu 	-	 n.
  	-	  scandal
कटु स्वाद 	-	 kaTu svAda 	-	 m.
  	-	  bitter taste

कटु 	-	  kaTu 	-	 m.
  	-	 sampangi   [ Michelia champaca - Bot. ]
दीर्घपुष्प 	-	  dIrghapuSpa 	-	 m.
  	-	 sampangi plant  [ Michelia champaca - Bot. ]
चम्पक 	-	  campaka 	-	 m.
  	-	 sampangi flower  [ Michelia champaca - Bot. ]
उग्रगन्ध 	-	  ugragandha 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
क्षौद्र 	-	  kSaudra 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
चाम्पेय 	-	  cAmpeya 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
दीपपुष्प 	-	  dIpapuSpa 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
पुण्यगन्ध 	-	  puNyagandha 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
प्रियसन्देश 	-	  priyasandeza 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
भ्रमरातिथि 	-	  bhramarAtithi 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
रम्य 	-	  ramya 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
वरलब्ध 	-	  varalabdha 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
षट्पदातिथि 	-	  SaTpadAtithi 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
शीतल 	-	  zItala 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
शीतलच्छद 	-	  zItalacchada 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
शृङ्गमोहिन् 	-	  zRGgamohin 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
हरण 	-	  haraNa 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
हेमाङ्ग 	-	  hemAGga 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
हेमाह्व 	-	  hemAhva 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
हेमपुष्प 	-	  hemapuSpa 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
हेमपुष्पक 	-	  hemapuSpaka 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
स्थिरगन्ध 	-	  sthiragandha 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
स्थिरपुष्प 	-	  sthirapuSpa 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
सुभग 	-	  subhaga 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
स्वर्णपुष्प 	-	  svarNapuSpa 	-	 m.
  	-	 sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
गन्धमोहिनी 	-	  gandhamohinI 	-	 f.
  	-	  bud of sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
बहुगन्धा 	-	  bahugandhA 	-	 f.
  	-	  bud of sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]
हेमपुष्प 	-	  hemapuSpa 	-	 n.
  	-	  flower of sampangi plant   [ Michelia champaca - Bot. ]

 
   कटु  kaTu  adj.
    caustic    
   क्षार  kSAra adj.
   caustic    
   सक्षार  sakSAra adj.
   caustic   
   दह्-कर्ता  dah-kartA m.
   causticizer   
   दह शर  daha zara m.
   cream caustic  [ an impure form of solid caustic soda ]  
   दह-रस  daha-rasa m.
   caustic liquor  [ Soda Mfg. ]   
   क्षार  kSAra m.
   caustic alkali  
   पांसूत्कर  pAMsUtkara m.
   caustic potash   
   क्षारसूत्र  kSArasUtra n.
   caustic thread  
   विदाहक  vidAhaka n.
   caustic potash   
   दह्करण  dahkaraNa n.
   causticization  
   खराग्र तल  kharAgra tala n.
   caustic surface  [ optics ]   
   कटु  kaTu adj.
   caustic displeasing  
   धूमज  dhUmaja n.
   kind of caustic potash   
   क्षारकृत्य  kSArakRtya adj.
   to be treated with caustic alkali  
   क्षारकर्मन्  kSArakarman n.
   applying caustic alkali to proud flesh     
            

 
   कटु  kaTu  adj.
    acrid    
   क्षार  kSAra adj.
   acrid    
   उष्ण  uSNa adj.
   acrid   
   कटोल  kaTola adj.
   acrid    
   तिग्म  tigma adj.
   acrid   
   पटु  paTu adj.
   acrid    
   विदाहिन्  vidAhin adj.
   acrid   
   सक्षार  sakSAra adj.
   acrid    
   उग्र  ugra adj.
   acrid   
   अकटुक  akaTuka adj.
   not acrid    
   लवणकटुक  lavaNakaTuka adj.
   saline and acrid   
   प्रखर  prakhara adj.
   very hot or acrid    
   त्रिक्षार  trikSAra n.
   3 acrid substances  
   तीक्ष्णाग्नि  tIkSNAgni m.
   acrid gastric juice   
   क्षारपात  kSArapAta m.
   applying acrid remedies  
   क्षारद्वय  kSAradvaya n.
   pair of acrid substances   
   क्षारपूर्वदशक  kSArapUrvadazaka n.
   decade of acrid substances  
   क्षारकर्दम  kSArakardama m.
   pool of saline or acrid mud   
   क्षार  kSAra n.
   any corrosive or acrid substance  
   क्षारकर्मन्  kSArakarman n.
   applying acrid remedies in general   
   कटुपाक  kaTupAka adj.
   producing acrid humors in digestion  
   क्षारयति  { क्षर् }  kSArayati  { kSar } verb caus.  overflow or soil with acrid substances   
   क्षार  kSAra m.
   any corrosive or acrid or saline substance  
   क्षारत्रय  kSAratraya n.
   triad of acrid substances,  viz. natron,  saltpetre,  and borax   
   अक्षारमद्यमांसाद  akSAramadyamAMsAda adj.
   not eating acrid substances nor  spirituous liquors nor eating meat     
            

 
   कटु  kaTu adj.
   strong-scented  
   बहुगन्ध  bahugandha adj.
   strong-scented   
   गन्धमादिनी  gandhamAdinI f.
   strong-scented     
            

 
   कटु  kaTu adj.
   displeasing   
   अनीहित  anIhita adj.
   displeasing    
   असौम्य  asaumya adj.
   displeasing   
   प्रतीप  pratIpa adj.
   displeasing    
   रुषत्  ruSat adj.
   displeasing   
   कटु  kaTu adj.
   caustic displeasing    
   अलीक  alIka n.
   anything displeasing   
   व्यलीक  vyalIka n.
   anything displeasing    
   विप्रियकर  vipriyakara adj.
   doing what is displeasing   
   विप्रियकारिन्  vipriyakArin adj.
   doing what is displeasing    
   विप्रियङ्कर  vipriyaGkara adj.
   doing what is displeasing      
            

Wilson

English

 कटु
mfn.
   (-टुः-टुः or -ट्वी-टु)
1 Pungent.
2 Envious.
3 Fierce,  impetuous,  hot.
4 Fragrant.
5 Bad scented,  ill smelling.
6 Displeasing,  disagreeable.
m.
  (-टुः)
1 Pungency or a pungent taste.
2 A flower,  (Michelia champaca.)
3 Camphor.
4 A sort of gourd,  (Trichosanthes.)
n.
  (-टु)
1 An improper action,  an act which ought not to have been done.
2 Blaming,  reviling,  scandal.
f.
  (-टुः)
1 The name of a medicinal plant
 also कटुका and कटुकी.
2 A plant which bears a fragrant seed: see प्रियङ्गु.
3 Mustard.
E.
  कट to go,  &c. and उ Uṇādi aff.
  

Apte

English

कटु [kaṭu],  a.
  (टु or ट्वी f.
 )

Pungent,  acrid
 (said of a rasa or flavour
 the rasas are six
 मधुर,  कटु,  अम्ल,  तिक्त,  कषाय,  and लवण)
 कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः । आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकाभयप्रदाः ॥ Bg.*
  17.9.

Fragrant,  exhaling strong odour
 सप्तच्छदक्षीरकटुप्रवाहम् R.*
  5.48.

Ill-smelling,  having a bad smell.

(a) Bitter. This sense is found qiven to the words कटु and कटुक in Prākrit and later sanskrit works
 cf.
   अतिकटुः कारवेल्लादिः अतितीक्ष्णो मरिचादिः
 अमृततरङ्गिणी on Bg.*
  17.9, -नीलकण्ठ gives the same sense.

caustic (words)
 Y.*
  3.142. (b) Disagreeable,  unpleasant
 श्रवणकटु नृपाणामेकवाक्यं विवव्रुः R.*
  6.85.

Envious.

Hot,  impetuous.

टुः Pungency,  acerbity (one of the six flavours).

N.
  of several plants. -टुः f.
  A medical plant (कटुरोहिणी). -टु n.
 

An improper action. 

Blaming,  reviling,  scandal.

Comp.
  अङ्गः the श्योनाक tree (Mar.  टेटृ).

N.
  of the king Dilīpa. -उत्कटम् ginger. -उदरी N.
  of a plant (Mar.  वाघांटी).

कन्दः,  दम् ginger,  the fresh root or the plant.

garlic. -कीटः,  -कीटकः a gnat,  mosquito. -क्वाणः the टिट्टिभ bird. -ग्रन्थिः,  -थि n.
  dried ginger
 so ˚भङ्गः,  ˚भद्रम् dried ginger or ginger. -चातुर्जातकम् an aggregate of four pungent substances,  as of cardamoms,  the bark and leaves of Laurus Cassia and of black pepper.-छदः the तगर tree. -ज a.
  prepared from acid substances.

तिक्तकः the भूनिंब tree.

the शण tree. -तिक्ता =
  कटुतुम्बी. -तुम्बी a kind of bitter gourd. -तैलः White mustard
 अभ्यङ्गः कटु तैलेन निर्वातस्थानबन्धनम् । Śālihotra of Bhoja 26. -त्रयम् a compound substance of ginger,  black and long pepper. -दला =
  कर्कटी plant. -निष्प्लावः grain not inundated. (Mar.  कडवा वाल).

पत्रः N.
  of a medicinal plant (Mar.  पित्तपापडा).

सितार्जक tree.-पत्रिका N.
  of a tree कारी. -पाक,  -पाकिन् a.
  producing acid humors in digestion.  -फलः a sort of cucumber. (-ला) N.
  of two plants,  पटोल and श्रीवल्ली -बीजा long pepper. -भङ्गः,  -भद्रः Dry ginger. -मञ्जरिका the अपामार्ग tree. -मोदम् a certain perfume. -ख a.
  having a harsh sound.

(वः) a frog.

a harsh word or sound. -रोहिणी the कट्की plant. -विपाक a.
  producing acid humors in digestion -स्नेहः the mustard seed plant.

Apte 1890

English

 कटु a. (टु or ट्वी f.) 1 Pungent,  acrid
 (said of a rasa or flavour
 the rasas are six
 मधुर,  कटु,  अम्ल,  तिक्त,  कषाय,  and लवण)
 Bg. 17. 9. 
2 Fragrant,  exhaling strong odour
 R. 5. 48. 
3 Ill-smelling,  having a bad smell. 
4 (a) Bitter,  caustic (words)
 Y. 3. 142. (b) Disagreeable,  unpleasant: श्रवणकटु नृपाणामेकवाक्यं विवव्रुः R. 6. 85. 
5 Envious. 
6 Hot,  impetuous. 
टुः 1 Pungency,  acerbity (one of the six flavours). 
2 N. of several plants. 
टु f. A medical plant (कटुरोहिणी). 
टु n. 1 An improper action. 
2 Blaming,  reviling,  scandal. 
Comp. 
अंगः {1} the श्योनाक tree. {2} N. of the king Dilīpa. 
उत्कटं ginger. 
कंदः 
दं {1} ginger,  the fresh root or the plant. {2} garlic. 
कीटः,  
कीटकः a gnat,  mosquito. 
क्वाणः the टिट्टिभ bird. 
ग्रंथिः,  
थि n. dried ginger
 so °भंगः °भद्रं dried ginger or ginger. 
चातुर्जातकं an aggregate of four pungent substances,  as of cardamoms,  the bark and leaves of Laurus Cassia and of black pepper. 
छदः the तगर tree. 
ज a. prepared from acid substances. 
तिक्तकः {1} the भूनिंब tree. {2} the शण tree. 
तिक्ता = कटुतुंबी. 
तुंबी a kind of bitter gourd. 
त्रयं a compound substance of ginger,  black and long pepper. 
दला = कर्कटी plant. 
निष्प्लावः grain not inundated. 
पत्रः {1} N. of a medical plant. {2} सितार्जक tree. 
पत्रिका N. of a tree कारीपाक 
पाकिन् a. producing acid humors in digestion. 
फलः a sort of cucumber. (
ला) N. of two plants,  पटोल and श्रीवल्ली. 
बीजा long pepper. 
मंजरिका the अपामार्ग tree. 
मोदं a certain perfume. 
रव a. having a harsh sound. (
वः) {1} a frog. {2} a harsh word or sound. 
रोहिणी the कट्की plant. 
विपाक a. producing acid humors in digestion. 
स्नेहः the mustard-seed plant. 

Monier Williams Cologne

English

 कटु mf(वी and उस्)n.  (Uṇ.  i,  9
 cf.
   √ 2. कृत्) pungent,  acrid,  sharp (one of the six kinds of flavour,  रस,  q.v.),  MBh.
  
 Suśr.
 
 Bhag.
  &c.
  

 pungent,  stimulating (as smell),  strong-scented,  ill-smelling,  MBh.
   xiv
 Ragh.
  v,  48
 R.
  &c.
  

 bitter,  caustic (as words) displeasing,  disagreeable (as sounds)

 fierce,  impetuous,  hot,  envious,  Ragh.
  vi,  85
 Pañcat.
  &c.
  

 कटु m.
  (उस्) pungency,  acerbity (as of a flavour),  L.
 

 कटु [cf.   Lith.
  kartus,  ‘bitter’]

 Trichosanthes Dioeca,  Suśr.
 

 Michelia Campaka,  L.
 

 N.
  of several other plants,  L.
 

 a kind of camphor,  L.
 

 कटु f(उस् and वी). N.
  of several plants

 कटु n.
  (उ) an improper action,  an act which ought not to have been done

 blaming,  reviling,  scandal,  W.
 

Monier Williams 1872

English

 कटु कटु,  उस्,  उस् or वी,  उ (said to be fr. rt.
कट्),  pungent,  acrid,  sharp (one of the six kinds of
flavour)
 pungent,  stimulating (smell)
 strong-scented, 
ill-smelling
 bitter,  caustic (words)
 displeasing,  dis-
agreeable
 fierce,  impetuous,  hot
 envious
 (उस्), 
m. pungency,  acerbity (as a flavour)
 the plants
Michelia Champaca,  Trichosanthes Diœca,  camphor, 
&c.
 (उस्),  f. various plants,  = कटु-रोहिणी,  a medi-
cinal plant
 Sinapis Ramosa
 (वी),  f.,  N. of a plant
(उ),  n. an improper action,  an act which ought not
to have been done
 blaming,  reviling,  scandal.
—क-
टु-कन्द,  अस्,  अम्,  m. n. ginger,  the fresh root or
the plant
 garlic
 the plant Hyperanthera Moringa.
—कटु-करञ्ज,  अस्,  m. the plant Guilandina
Bonducella.
—कटु-कीट or कटुकीटक,  अस्,  m.
a gnat or musquito.
—कटु-क्वाण,  अस्,  m. a spe-
cies of chicken,  Parra Jacana or Gœnsis (making a
sharp or piercing noise).
—कटु-ग्रन्थि,  इ,  n. dried
ginger
 the root of long pepper.
—कटु-चातुर्जातक, 
अम्,  n. an aggregate of four acid substances,  as of
cardamoms,  the bark and leaves of Laurus Cassia
and of black pepper.
—कटु-च्छद,  अस्,  m.,  N. of
a tree with pungent leaves
 [cf. तगर।]
—कटु-
ज,  अस्,  आ,  अम्,  prepared from acid substances,  as a
kind of drink.
—कटु-तिक्तिक,  अस्,  m. the plants
Gentiana Cherayta and Cannabis Sativa
 (आ),  f.,  N.
of a plant.
—कटु-तुण्डिका and कटु-तुण्डी,  f.,  N.
of a plant,  = तिक्त-तुण्डी,  commonly कटुतराï।
—कटु-तुम्बी,  f. a kind of bitter gourd.
—कटु-
त्रय,  अम्,  n. the aggregate of three black sub-
stances or spices,  ginger,  black and long pepper.
—कटु-दला,  f.,  N. of a plant,  = कर्कटी.
—कटु-
निष्प्लाव,  अस्,  m. grain not inundated.
—कटु-
पत्त्र,  अस्,  m. the medicinal plant Oldenlandia
Biflora,  and of another plant Sitārjaka.
—कटु-
पत्त्रिका,  f.,  N. of a tree,  = कारी.
—कटु-पद्र, 
N. of a place.
—कटु-पाक,  अस्,  आ,  अम्,  or कटु-
पाकिन्,  ई,  इनी,  इ,  producing acrid humors in digestion.
—कटु-फल,  अस्,  m. a sort of cucumber,  Tricho-
santhes Diœca.
—कटु-बदरी,  f.,  N. of a plant and
of a village called from this plant.
—कटु-भङ्ग, 
अस्,  m. dried ginger.
—कटु-भद्र,  अम्,  n. dried
ginger,  or ginger in general.
—कटु-मञ्जरिका,  f.
the plant Achyranthes Aspera.
—कटु-मोद,  अम्, 
n. a certain perfume.
—कटु-रव,  अस्,  m. a frog.
—कटु-रोहिणी,  f. the medicinal plant Helleborus
Niger.
—कटु-वार्ताकी,  f. a variety of Solanum.
—कटु-विपाक,  अस्,  आ,  अम्,  producing acrid humors
in digestion.
—कटु-वीजा,  f. long pepper.
—कटु-
शृङ्गाल,  अम्,  n.,  N. of a vegetable.
—कटु-स्नेह, 
अस्,  m. the mustard-seed plant,  Sinapis Dichotoma.
—कटूत्कट (°टु-उत्°),  अस्,  m. ginger.
—कटूत्-
कटक,  अम्,  n. dry ginger.
—कट्फल,  अस्,  m.
(for कटु-फ्°),  a small tree found in the north-west
of Hindūstan,  the bark and seeds of which are used
in medicine,  and as aromatics
 the fruit also is eaten
the common name is Kāyaphal
 (आ),  f.,  N. of several
plants,  as of Gmelina Arborea and different kinds of
Solanum,  = देवदाली and मृगेर्वारु.
—कट्व्-अङ्ग, 
अस्,  m. the tree Calosanthes Indica
 an epithet of
Dilīpa.

Macdonell

English

 कटु kaṭu,  a.
  sharp
 pungent
 n.
  ad.
 -ka,  a.
  🞄id.
 violent,  severe: -tā,  f.
 ,  -tva,  n.
  sharpness,  🞄pungency.

Benfey

English

 कटु कटु (for कर्तु,  i. e. कृत् + उ), 
adj.
 ,  f.
  टु or ट्वी,  Sharp,  pungent
 of
taste,  Pañc. 61,  11
 of smell,  MBh. 14, 
1408
 of the wind,  Rām.  3,  22,  11
 of
words,  Pañc. i. d. 191.

Hindi

(पु) तीखा गर्म, 

Apte Hindi

Hindi

कटु
वि* - कट्-उ
"तिक्त,  कड़ुवा,  चरपरा"

कटु
वि* - कट्-उ
"गन्धयुक्त,  तीक्ष्णगन्ध वाला"

कटु
वि* - कट्-उ
"दुर्गन्धयुक्त,  बदबू वाला"

कटु
वि* - कट्-उ
"कटु,  व्यंग्यात्मक"

कटु
वि* - कट्-उ
"अरुचिकर,  अप्रिय"

कटु
वि* - कट्-उ
ईर्ष्यालु

कटु
वि* - कट्-उ
"गरम,  प्रचण्ड"

कटुः
पुं*
  - कट्-उ
"तीखापन,  तिक्तता,  कड़ुवापन"

कटु
नपुं*
   - कट्-उ
अनुचित कार्य

कटु
नपुं*
   - कट्-उ
"लोकापवाद,  दुर्वचन,  निन्दा"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कटु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರವೆಂಬ ಒಂದು ರಸ /೬ ವಿಧ ಭೋಜ್ಯರಸಗಳಲ್ಲೊಂದು
निष्पत्तिः - > कटे (वर्षावरणयोः) - "उः" (उ० १-८)
व्युत्पत्तिः - > कटति आवृणोति रसनां मुखं च
कटु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೀಣದ ಕರ್ಪೂರ
कटु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ
कटु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಕಾರ್ಯ /ಮಾಡಬಾರದ ಕಾರ್ಯ
कटु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೂಷಣೆ /ನಿಂದೆ
व्युत्पत्तिः - > कटति सदाचारमावृणोति
कटु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ರಿಕಟು /ಶುಂಠಿ ಹಿಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸು
कटु
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಟುಕರೋಹಿಣಿ
कटु
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೆಣಸು
कटु
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಿಸಾಸಿವೆ
कटु
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೇಂಕಣಗಿಡ
कटु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಾರವಾದ
प्रयोगाः - > "कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः । आहारा राजसस्येष्ठाः दुःखशोकामयप्रदाः ॥"
उल्लेखाः - > गीता० १७-९
कटु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕ್ರೂರವಾದ
प्रयोगाः - > "वियोगभाजां हृदि कण्टकैः कटुर्निधीयसे कर्णिशिरः स्मरेण यत्"
उल्लेखाः - > नैष० १-७९
कटु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುವಾಸನೆಯುಳ್ಳ /ಗಂಧವುಳ್ಳ
प्रयोगाः - > "सप्तच्छदक्षीरकटुप्रवाहमसह्यमाघ्राय मदं तदीयम्"
उल्लेखाः - > रघु० ५-४८
कटु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ /ಪರುಷವಾದ
प्रयोगाः - > "इति समगुणयोगप्रीतयस्तत्र पौराः श्रवणकटु नृपाणामेकवाक्यं विवव्रुः"
उल्लेखाः - > रघु० ६-८५
कटु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಾತ್ಸರ್ಯವುಳ್ಳ /ಅಸೂಯೆಯುಳ್ಳ
कटु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹರಿತವಾದ /ತೀಕ್ಷ್ಣ್ಣವಾದ
विस्तारः - > "कटुः सुगन्धे तीक्ष्णे स्यादकार्ये मत्सरे रसे । कटुः प्रियङ्गुकटुकाराजिकास्वथ दूषणे" - विश्व० ।

L R Vaidya

English

 kawu {% (I) a. (f. टु or ट्वी) %} 1. Pungent,  acrid,  sharp,  Bg.xvii.9
fragrant,  strong-scented,  R.v.43
having a bad smell
bitter,  Yaj.iii.142
displeasing,  disagreeable,  श्रवणकटु नृपाणामेकवाक्यं विवव्रुः R.vi.85
envious.

 kawu {% (II) m. %} Pungency,  acerbity,  as one of the six flavours. (The six flavours are- मधुर,  कटु,  अम्ल,  लवण,  तिक्त and कषाय.)

 kawu {% (III) n. %} 1. An improper act
 2. scandal.

Bopp

Latin

 कटु (fem. कटु et कट्वी) acer,  acutus,  de sapore. BH. 17. 9.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  कटु
adjective
 
अन्येषां कृते पीडाजनकं वचनम्।
 "तस्य कट्वी वाणी न कस्मैचन रोचते।"

Synonyms:
  कटु
adjective
 
यस्य स्वादः तीक्ष्णः अस्ति।
 "कटु भोजनं सुपाच्यं नास्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dkon pa
१) अतिदुर्लभ २) कटु (?) ३) दुर्लभ ४)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अम्लस्तु पाचनो दन्तशठोऽथ लवणं सरः ॥ १३८८ ॥
सर्वरसोऽथ कटुः स्यादोषणो मुखशोधनः ।
-wordlist-
 
अम्ल (पुं),  पाचन (पुं),  दन्तशठ (पुं),  लवण (पुं),  सर (पुं),  सर्वरस (पुं),  कटु (पुं),  ओषण (पुं),  मुखशोधन (पुं)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कटु,  क्ली,
   (कटति सदाचारमावृणोतीति । कट् +उन् ।) अकार्य्यम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ३५ ॥
 दूषणम् ।इति विश्वः ॥

 कटुः,  पुं,
   (कटति तीक्ष्णतया रसनां मुखं वा आवृणो-ति यद्वा कटति वर्षति चक्षुर्मुखनासादिभ्यो जलंस्रावयतीति । कट् + उन् । “कटिवटिभ्यां च” ।उणां । १ । ९ ।) सविशेषः इत्यमरः । १ । ५ । ९ । झालइति भाषा ॥
 अस्य गुणाः कण्ठजदोषशोथमन्दाग्नि-श्वित्ररोगनाशित्वम् । अस्य बहुसेवने क्षयदातृ-त्वम् । वीर्य्यबलापहत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च । आरोग्यपित्ताग्निवायुकारित्वम् । कृमिकण्डुविषरोगस्तनदुग्धमेदःस्थौल्यनाशित्वम् । लघु-त्वम् । अतिशयभक्षणे श्रमस्थैर्य्यतालुशोषातिदा-हकारित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
 (तथा चोक्तम् ।भावप्रकाशे ।“कटूरूक्षः स्तन्यमेदःश्लेष्मकण्डूविषापहः ।वातपित्तकृदाग्नेयः शोषी पाचनरोचकृत्” ॥
अस्य लक्षणं यथाह वाभटः ॥
“उद्वेजयति जिह्वाग्रं कुर्व्वंश्चिमिचिमां कटुः ।स्रावयत्यक्षिना सास्यं कपोलौ दहतीव च” ॥
गुणकर्म्माणि च यथा,  तत्रैव ।“कटुर्गलामयोदर्द्दकुष्ठालसकशोफजित् ।व्रणावसादनः स्नेहमेदःक्लेदोपशोषणः ॥
दीपनः पाचनो रुच्यः शोषणोऽन्नस्य कर्षणः ।छिनत्ति बन्धान् स्रोतांसि विवृणोति कफापहः ॥
कुरुते सोऽतियोगेन तृष्णां शुक्रबलक्षयम् ।मूर्च्छामाकुञ्चनं कम्पं कटीपृष्ठादिषु व्यथाम्” ॥
 * ॥
कटुको रसो वक्त्रं शोधयति अग्निं दीपयति,  भुक्तंशोधयति,  घ्राणमास्रावयति,  चक्षुर्विरेचयति, स्फुटोकरोतीन्द्रियाणि अलसकश्वयथूपचयोदर्द्धा-भिष्यन्द-स्नेह-श्वेद-क्लेदमलानुपहन्ति,  रोचयत्य-शनं,  कण्डूर्विनाशयति,  व्रणानवसादयति,  क्रिमीन्हिनन्ति,  मांसं विलिखति,  शोणितसङ्घातं भि-नत्ति,  बन्धाच्छिनत्ति,  मार्गान् विवृणोति,  श्लेष्माणंशमयति,  लघुरुष्णो रूक्षश्च ॥
 स एवंगुणोऽप्येक-एवात्यर्थमुपयुज्यमानो विपाकप्रभावात् पौंस्त्व-मुपहन्ति,  रसवीर्य्यप्रभावान्मोहयति,  ग्लापयति, सादयति,  कर्षयति,  मूर्च्छयति,  नमयति,  तमयति, भ्रमयति,  कण्ठं परिदहति शरीरतापमुपजन-यति,  बलं क्षिणोति,  तृष्णां जनयति,  वाष्वग्निबाहु-ल्याद् भ्रम-मद-दवथु-कम्प-तोद-भेदैश्चरण-भुज-पार्श्व-पृष्ठप्रभृतिषु मारुतजान् विकारानुपजन-यति ॥
 इति चरकः ॥
) चम्पकवृक्षः । इति शब्द-चन्द्रिका ॥
 चीनकर्पूरः । पटोलः । कट्वीलता । इतिराजनिर्घण्टः ॥

 कटुः,  स्त्री,
   (कट्यते कटुत्वेनास्वाद्यते इति । कट् +उ ।) कटुकी । इत्यमरः ॥
 प्रियङ्गुवृक्षः । रा-जिका । इति विश्वमेदिन्यौ ॥

 कटुः,  त्रि,  (कटति परलक्ष्मीदर्शनेन कृपणतां गच्छ-तीति । कट् + उः ।) मत्सरः । तीक्ष्णः । इत्यमरः ।३ । ३ । ३५ ॥
 (यथा,  महाभारते १ । पौष्यपर्ब्बणि३ । ५५ । “क्षारतिक्तकटुरूक्षैस्तीक्ष्णविपाकै-श्चक्षुष्युपहतोऽन्धो बभूव” ।) कटुरसयुक्तः । (यथा, भागवते । ३ । २६ । ४२ ।“कषायो मधुरस्तिक्तः कठ्वम्ल इति नैकधा ।भौतिकानां विकारेण रस एको विभिद्यते” ॥
)सुगन्धिः । इति मेदिनी ॥
 (यथा,  रघुः । ५ । ४८ ।“सप्तच्छदक्षीरकटुप्रवाह-मसह्यमाघ्राय मदं तदीयम्” ॥
)अप्रियः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 (यथा,  रघुः ६ । ८५“इति समगुणयोगप्रीतयस्त त्र पौराःश्रवणकटु नृपाणामेकवाक्यं विवब्रुः” ॥
)दुर्गन्धः । इत्यमरटीकायां स्वामी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कटु न०
  कटति सदाचारमावृणोति रसनामावृणोति वर्षतिस्रावयति नासादितो जलम्,  कट--उन् । १ अकार्य्येअमरः२ दूषणेविश्वः ३ रसभेदे (ज्झाल) ४ तद्वति अमरः त्रि०
  । स्त्रियांवा ङीष् । तद्रसगुणाः भावप्र० उक्ताः “कटुरुष्णश्च तीक्ष्णश्चविशदो वातपित्तकृत् । श्लेष्महृल्लघुराग्नेयः क्रिमिकण्डू-विषापहः । रूक्षस्तन्यहरश्चापि मेदःस्थौल्यापकर्षणः ।अश्रुदो नासिकास्याक्षिजिह्वाग्रोद्वेजको मतः । दीपनःपाचनोरु च्योनासिकाशोषणो भृशम् । क्लेदमेदोवसा-मज्जाशकृन्मूत्रोपशोषणः । स्रोतःप्रकाशको रूक्षो मेध्योवर्च्चोविबन्धकृत् । आग्नेयः अधिकाग्न्यंशः । मेध्यो मेधायैहितः । वर्च्चोविबन्धकृत् मलबन्धं करोति । अतियुक्तस्यकटुरसस्य गुणाः । सोऽतियुक्तो भ्रान्तिदाहमुखताल्वोष्ठ-शोषकृत् । कण्ठादि पीडामूर्च्छान्तर्दाहदो बलकान्तिहृत्” ।कटुरसस्याग्निजन्यपित्तकार्य्यत्वं सुश्रुते उक्तं यथा “कट्व-म्नलवणा आग्नेया” इत्युपक्रम्य “औष्ण्यतैक्ष्ण्यरौक्ष्यलाघववैशद्यगुणलक्षणं पित्तं तस्य समानयोनिः कटुको रसःसोऽस्यौष्ण्यादौष्ण्यं वर्द्धयति तैक्ष्ण्यात्तैक्ष्ण्यं रौक्ष्याद्रौक्ष्यंलाघवाल्लाघवं वैशद्याद्वैशद्यमिति” । श्लेष्मोपक्रमेचीक्तं तत्रैव “पुनरन्ययोनिः कटुको रसः स श्लेष्मणः प्रत्यनीकत्वात् कटुकत्वात् माधुर्य्यमभिभवति रौक्ष्यात् स्ने-हम्,  लाघवात् गौरवम् औष्ण्यात् शैत्यम्,  वैशद्यात्पैच्छिल्यम्” । ५ परुषे च । “श्रवणकटु निनादमे-कवाक्यं विवव्रुः” रघुः “कण्ठमाकुण्ठयिष्यामि कटू-क्तिवचने पटुम्” नैषधम् ।वाक्यस्य कटुत्वञ्च दुष्टार्थवाचकत्वम् रसविपरीत-वर्ण्णयुक्तत्वञ्च । तत्र रसभेदे वर्णभेदानां कटुत्वमकटुत्वञ्चसा० द० दर्शितम् । शृङ्गारकरुणशान्तेषु “सूर्द्ध्नि-वर्गान्त्यवर्णेन युक्ताः टठडढान् विना । रणौ लघू च त-द्व्यक्तौ वर्णाः कारणतां गताः” । वीरबीभत्सरौद्रेषु तु“वर्गस्याद्यतृतीयाभ्यां युक्तौ वर्ण्णौ तदन्तिमौ । उपर्य्यधोद्वयो र्वा सरेफः टठडढैः सह । शकारश्च षकारश्च तस्यव्यञ्जकतां गताः” । ६ मत्सरिणि ७ सुगन्धौ त्रि०
  मेदि०“सप्तच्छदक्षीरकटुप्रवाहम्” रघुः । कटुः सुरभिः “कटु-तिक्तकषायास्तु सौरभ्येऽपि प्रकीर्त्तिताः” यादवोक्तेः ।८ अप्रिये त्रिका० । ९ दुर्गन्धौ शब्दमा० । (कट्की)१० कटुक्याम् स्त्री अमरः गुणवचनत्वात् वा ङीष् कट्वा ।

Capeller

German

 कटु scharf,  beißend (auch übertr) Abstr.
°ता f.
 , 
°त्व n.
 

Grassman

German

 (kaṭú),  a.,  scharf,  besonders vom Geschmack [vielleicht zu kart,  schneiden,  gehörig,  mit ṭ aus rt],  dem folgenden zu Grunde liegend.

Burnouf

French

 कटु कटु a. [f.  कटु et कत्वी] (कट्) d'une
saveur forte et désagréable.
		 Au fig. déplaisant
 violent, 
emporté
 envieux. -- S. m.
  goût fort et désagréable.
		 Michelia
champaca.
		 Au fig. action inconvenante.
 -- S. f.
  कटु
moutarde
 autres plantes
 cf.  कतुका et प्रियङ्गु।
कटुक m.
  echites antidysenterica,  bot.
		 Grande asclepiade de
l'Inde.
		 Moutarde.
	-- कटुका et कटुकी f.
  plante
médicinale appelée aussi कटुरोहिणी।
		 Synonyme de
त्रिकटु।
कटुकन्द m.
  n.
  (कन्द) moringa guilandina et hyperanthera, 
bot.
		 Gingembre frais.
		 Ail.
कटुकालावु m.
  (आलावु) citrouille amère.
कटुकीटक m.
  cousin,  moucheron. 
कटुक्वाण m.
  (क्वण्) parra goensis,  le jacana,  oiseau.
कटुच्छद m.
  cf.  तगर।
कटुतिक्तिका f.
  (तिक्त) citrouille amère.
कटुतुम्बी f.
  mms.
कटुभङ्ग m.
  gingembre sec.
कटुरोहिणी f.
  cf.  कतुकी।
कटुस्नेह m.
  graine de moutarde [sinapis dichotoma].

Stchoupak

French

 कटु-
 -(व्)ई- -उ- a. âcre,  amer (fig. aussi),  mordant 
 aigu (son)
 
 d'odeur forte 
 désagréable 
 acharné 
 nt. âcreté,  amertume 
 m.
 
personnage qui monte un éléphant,  chambellan 
 -क- a. et nt. id. 
-ता- f.
  odeur violente.
°ज- a. fait avec des substances acides.
°तिक्तक- m.
  Cannabis Sativa.
कटुक-भाषिन्- a. aux propos cinglants.
कटुकोदय- a. qui a de mauvais résultats.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.