| YouTube Channel

कटि (kaTi)

 
शब्दसागरः
English
कटि mf. (-टिः-टी)
1. The hip.
2. The buttocks.
3. An elephant's cheek.
E.
 कट् to go, कि affix, fem. ङीष्ः see कट and कटिप्रोथ.
Capeller Eng
English
कटि
f.
 hip.
Yates
English
कटि (टिः) 2.
m.
f.
 The hip
the
buttocks
elephant's cheek.
Wilson
English
कटि
mf. (-टिः-टी)
1 The hip.
2 The buttocks.
3 An elephant's cheek.
E.
 कट to go, कि affix, fem. ङीष्
see कट and कटिप्रोथ.
Apte
English
कटिः [kaṭiḥ] टी [ṭī], टी
f.
 [कट्-इन्]
The hip.
The buttocks (considered by rhetoricians as vulgar and colloquial in these senses
the word कटि in कटिस्ते हरते मनः is said to be ग्राम्य.).
An elephant's cheek. -टी Long pepper.Comp. -कुष्ठम् A kind of leprosy. -कूपः the hollow above the hip, the loins. -तटम् the loins
कटीतटनिवेशितम्
Mk.*
 1.27.
त्रम् a cloth girt round the lions.
a zone, girdle
किरीटिकेयूरकटित्रकङ्कणम्
Bhāg.*
 6.16.3.
an ornament of small bells worn round the loins.
an armour of the hip or the loins. -देशः the loins. -(टि or टी) प्रोथः the buttocks. -मालिका a woman's zone or girdle. -रोहकः the rider of an elephant (who sits upon the hinder parts of the elephant as distinct from the driver). -शीर्षकः the loins. -शूलः Sciatic pain. -शृङ्खला a girdle furnished with small bells.-सूत्रम् a zone or waistband.
Apte 1890
English
कटिः,
टी f. [कट्-इन्] 1 The hip.
2 The buttocks (considered by rhetoricians as vulgar and colloquial in these senses
the word कटि in कटिस्ते हरते मनः is said to be ग्राम्य.)
3 An elephant's cheek.
टी Long pepper.
Comp.
कूपः the hollow above the hip, the loins.
तटं the loins
कटीतटनिवेशितं Mk. 1. 27.
त्रं {1} a cloth girt round the loins. {2} a zone, girdle. {3} an ornament of small bells worn round the loins. {4} an armour of the hip or the loins.
देशः the loins. (
टि or टी) प्रोथः the buttocks.
मालिका a woman's zone or girdle.
रोहकः the rider of an elephant (who sits upon the hinder parts of the elephant as distinct from the driver).
शीर्षकः the loins.
शृंखला a girdle furnished with small bells.
सूत्रं a zone or waistband.
Monier Williams Cologne
English
कटि
f.
 or ई the hip, buttocks,
MBh.
Mn.
Suśr.
&c.
the entrance of a temple,
VarBṛS.
an elephant's cheek,
L.
long pepper,
L.
Monier Williams 1872
English
कटि, इस्, f. the hip. See below.
कटि कटि, इस्, or कटी, f. (fr. rt. 2. कट् ?), the
hip
the buttocks
an elephant's cheek
(ई), f. long
pepper.
—कटि-कुष्ठ, अम्, n. leprosy of the hip.
—कटि-कूप, अस्, m. the hollow above the hip, the
loins.
—कटि-तट, अम्, n. the loins, the hip.
—कटि-
त्र, अम्, n. anything to protect the hips
a cloth tied
round the loins
a zone
an ornament of small bells
worn round the loins
armour for the hip or loins.
—कटि-देश, अस्, m. the loins.
—कटि-प्रोथ or
कटी-प्रोथ, अस्, m. the buttocks
[cf. कट-प्रोथ।]
—कटि-मालिका, f. a woman's zone.
—कटि-रोहक,
अस्, m. the rider of an elephant who sits upon the
hinder parts of the elephant, as distinct from the
driver or the person sitting upon the loins.
—कटि-
शीर्षक, अस्, m. the hip (as projecting like a head)
the hip and loins or the hollow above the hip.
—कटि-शृङ्खला, f. a girdle of small bells.
—कटि-
सूत्र, अम्, n. a female zone or waistband.
Macdonell
English
कटि kaṭi, कटी kaṭī,
f.
 hip
(i) -karpaṭa,
n.
 🞄rag round the loins
(ī) -nivasana,
n.
 , -paṭa, 🞄m. loin-cloth.
Benfey
English
कटि and कटी कटी̆ (cf. कट),
f.
1.
The hip, MBh. 1, 6293.
2. The but-
tocks, Man. 8, 281.
Hindi
Hindi
नितंब
Apte Hindi
Hindi
कटिः
पुं*
 - कट-इन
कमर
कटिः
पुं*
 - कट-इन
नितम्ब
कटिः
पुं*
 - कट-इन
हाथी का गंडस्थल
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कटि - गतौ (भ्वा० पर० सक० से०) कण्टति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹೋಗು/ನಡೆ
कटि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಿರ್ರೆಯ ಮೇಲುಭಾಗ /ಕುಂಡಿಯಎತ್ತರವಾದ ಭಾಗ /ಸೊಂಟ
निष्पत्तिः - > कटे (वर्षावरणयोः) - "इन्" (उ० ४-११७)
व्युत्पत्तिः - > कट्यते
L R Vaidya
English
kawi(wI) {% f. %} 1. The hip, M.viii.281
2. the buttocks
(the word is considered as vulgar and colloquial in these senses
the S.D. for instance, says that कटि is ग्राम्य in ‘कटिस्ते हरते मनः’)
3. an elephant’s cheek.
Bopp
Latin
कटि f. (r. कट् s. इ) i. q. कट.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kaṭi, nt. (?), perh. straw, = kuṭi (q.v.), for which it is prob. a false reading: Divy 〔511.19〕.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rked pa
१) आहर २) उदर ३) कच (?) ४) कटि ५) जघन ६) प्रतिशर (?)
sked pa
१) नारह(?) २) कटि ३) जधन ४) नाना (?) ५) प्रतिशर (?)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मध्योऽवलग्नं विलग्नं मध्यमोऽथ कटः कटिः ।
श्रोणिः कलत्रं कटीरं काञ्चीपदं ककुद्मती ॥ ६०७ ॥
-wordlist-
मध्य (पुंक्ली), अवलग्न (पुंक्ली), विलग्न (पुंक्ली), मध्यम (पुंक्ली), कट (पुंक्ली), कटि (स्त्री), श्रोणि (पुंस्त्री), कलत्र (क्ली), कटीर (क्ली), काञ्चीपद (क्ली), ककुद्मती (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कटि
कटि, शीर्षक
पृष्ठं स्यात्पश्चिमो भागः कटौ च कटिशीर्षकौ ॥ ५२८ ॥
verse 2.1.1.528
page 0060
नाममाला
Sanskrit
कटि, नितम्ब, श्रोणी, जघन
कटिर्नितम्बं श्रोणी च जघनं जानु जह्नु च ।
चलनं चरणं पादं क्रमोऽंह्रिश्च पदं विदुः ॥ १०३ ॥
verse 0.1.1.103
page 0052
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कटिः
Root: कटि
Gender: स्त्री
Number: all
Meaning(s):
⇒ hip
⇒ buttocks
⇒ long pepper
⇒ elephant's cheek
⇒ entrance of a temple
Shloka(s):
2|6|74|1 ► कटो ना श्रोणिफलकं कटिः श्रोणिः ककुद्मती। (मनुष्यवर्गः)
3|3|179|1 ► आलेख्याश्चर्ययोश्चित्रं कलत्रं श्रोणिभार्ययोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|74|1 ⇢ कटिः (कटि) (स्त्री) ⇒ hip, buttocks, long pepper, elephant's cheek, entrance of a temple
➠ 2|6|74|1 ⇢ श्रोणिः (श्रोणि) (स्त्री) ⇒ way, buttocks, hip and loins, thighs or sides of the vedi or of any square
a road
➠ 2|6|74|1 ⇢ ककुद्मती (ककुद्मती) (स्त्री)
➠ 3|3|179|1 ⇢ कलत्रम् (कलत्र) (नपुं) ⇒ wife, vagina, consort, royal citadel, hip and loins, female of an animal, seventh lunar mansion, stronghold or fastness
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ कटिस्थमांसपिण्डाः
परा_अपरासंबन्धः ➡ देहावयवः
उपाधि ➡ अवयवः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कटिः,
पुं,
स्त्री,
 (कट्यते वस्त्रादिना व्रियतेऽसौ सर्व्व-धातुभ्य इन् इति कट् + इन् ।) शरीरावयव-विशेषः । काँकालि इति भाषा । तत्पर्य्यायः । कटः २श्रोणिफलकं ३ श्रोणी ४ ककुद्मती ५ । इत्यमरः ।२ । ६ । ७४ ॥
श्रोणिफलम् ६ कटी ७ श्रोणिः ८ ।इति तट्टीका ॥
कलत्रम् ९ कटीरम् १० काञ्ची-पदम् ११ । इति हेमचन्द्रः । करभः १२ । इतिजटाधरः ॥
अत्र पूर्व्वद्वयं कटिपार्श्वः । इति भरतः ॥
(यथा, भागवते । ३ । १५ । २० ।“येषां वृहत् कटितटाः स्मितशोभिमुख्यः” ।कृष्णात्मनां न रज आदधुरुत्स्मयाद्यैः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कटि(टी) स्त्री कट-इन् । १ श्रोणिदेशे(काकांल) । कृदिकारान्तत्वात् वा ङीप् । “सहासनमभिप्रेप्सुरुत्कृष्टस्पाप्यपकृ-ष्टजः । अट्यां कृताङ्कोनिर्वास्यः” मनुः । “कटिश्च तस्या-तिकृतप्रमाणा” भा० व० १०५४ । “सव्येन च कटीदेशेगृह्य वाससि पाण्डवः” भा० आ० १६३ “कटिस्तु हरतेमनः” सा० द० । तत्र तच्छब्दस्य ग्राम्यत्वमुक्तम् । ङीबन्तः२ पिप्पल्पां स्त्री मेदि०
Capeller
German
कटि u. कटी
f.
 Hüfte.
Burnouf
French
कटि कटि
m.
f.
 hanche
croupe
tempe de l'éléphant. Cf.
कट।
कटित्र
m.
 sorte de vêtement, avec ou sans grelots, qui se
porte autour des reins.
Cotte, armure qui protège les reins et les
hanches.
कटिन्
m.
 éléphant.
कटिप्रोथ
m.
 (प्रोथ्) fesses.
कटिरोहक
m.
 (रुह्) cavalier sur un éléphant.
कतिल्लक
m.
 (sfx. इल्ल
sfx. क) momordica charantia,
bot.
कटिशीर्षक
m.
 (शीर्ष) croupe.
कटिशृङ्खला
f.
 guirlande de grelots ou de clochettes.
कटिषूत्र
n.
 ceinture de femme.
Stchoupak
French
कटि-
f.
 hanche, flanc
-ई- -इका- id.
°कर्पट- nt. guenille entourant les hanches.
°त्र- nt. ceinture.
°वास-
m.
 vêtement entourant les hanches.
°सूत्र- nt. ceinture, nœud à la hanche.