| YouTube Channel

कटकः (kaTakaH)

 
Apte
English
कटकः [kaṭakḥ] कम् [kam], कम् 1 A bracelet of gold
कटकाकृतिमुपमृद्य स्वस्तिकः क्रियन्ते Mbh. on I.1.1. आबद्धहेमकटकां रहसि स्मरामि Ch.
P.*
 15
Śi.*
 16.77
कटकान्यूर्मिकाश्चापि चित्ररत्न- चयाङ्किताः Śiva. B.17.44.
A zone or girdle.
A string.
The link of a chain.
A mat.
seasalt.
The side or ridge of a mountain
प्रफुल्लवृक्षैः कटकैरिव स्वैः
Ku.*
 7.52
R.*
 16.31.
Table-land
स्फटिककटकभूमिर्नाटयत्येष शैलः
Śi.*
 4.65.
An army, a camp
आकुल्यकारि कटकस्तुरगेण तूर्णम्
Śi.*
 5.59
Mu.*
 5.
A royal capital or metropolis (राजधानी).
A house or dwelling.
A circle or wheel.
A ring placed as an ornament upon an elephant's tusk.
N.
 of the capital of Orissa.
Comp.
 -गृहः A lizard.
Apte 1890
English
कटकः,
कं 1 A bracelet of gold
आबद्धहेमकटकां रहसि स्मरामि Ch. P. 15
Śi. 16. 77.
2 A zone or girdle.
3 A string.
4 The link of a chain.
5 A mat.
6 Sea-salt.
7 The side or ridge of a mountain
प्रफुल्लवृक्षैः कटकैरिव स्वैः Ku. 7. 52
R. 16. 31.
8 Table-land
Śi. 4. 65.
9 An army, a camp
Śi. 5. 59
Mu. 5.
10 A royal capital or metropolis (राजधानी).
11 A house or dwelling.
12 A circle or wheel.
13 A ring placed as an ornament upon an elephant's tusk.
14 N. of the capital of Orissa.
Apte Hindi
Hindi
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
कूड़ा
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
"मेखला, करधनी"
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
रस्सी
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
शृंखला की एक कड़ी
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
चटाई
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
खारी नमक
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
पर्वत पार्श्व
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
अधित्यका
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
"सेना, शिविर"
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
घर या आवास
कटकः
पुं*
 - कट्-वुन्
"वृत्त, पहिया"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कटः, इटः, कटकः, कलिञ्जः, किलिञ्जः, किलिञ्जकः, वटरः
noun
शुष्कतृणैः पलालैः वा विनिर्मिता शय्या।
"सः कटे शेते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कटकः,
पुं,
क्ली,
 (कटति वर्षति अस्मिन् मेघ इति ।अथवा कट्यते निर्गम्यते अस्मात् निर्झरिण्या-दिभिः “कृञादिभ्यः संज्ञायां वुन्” । ५ । ३५ ।उणां इति वुन् ।) पर्ब्बतमध्यभागः । तत्पर्य्यायः ।नितम्बः २ । इत्यमरः ॥
२ । ३ । ५ ॥
मेखला ३इति भरतः ॥
(यथा रघुः । १६ । ३१ । “मार्गै-षिणी सा कटकान्तरेषु वैन्ध्येषु सेना बहुधाविभिन्ना” ॥
) वलयः । चक्रम् । इत्यमरः ॥
२ ।६ । १०७ । हस्तिदन्तमण्डनम् । सामुद्रलवणम् ।राजधानी । इति मेदिनी ॥
नगरी । इतिशब्दरत्नावली ॥
सेना । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथाहितोपदेशे १ । ३३२ । “स च दिग्विजयक्र-मेणागत्य चन्द्रभागानदीतीरे समावेशितकटकोवर्त्तते” ॥
) सानुः । पर्ब्बतस्य समभूभागः । इतिविश्वः ॥
(“गिरिकूटेषु दुर्गेषु नानाजनपदेषु च ।जनाकीर्णेषु देशेषु कटकेषु परेषु च” ॥
इति महाभारतम् ४ । २४ । १२ ।)