कट (kaTa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कट r. 1st cl. (कटति)
	 1. To go,  to move.
	 2. To live with difficulty. (इ)
कटि (कण्टति) To go. (ए) कटे (कटति) 1. To rain. 
	 2. To encompass,  to
cover or screen.  (ई) कटी (कटति) To go or approach: with प्र pre-
fixed,  verb 10th cl. (प्रकटयति) To appear,  to become apparent or
manifest.

 कट mfn.
   (-टः-टी-टं) An agent in any action. 
	 mf.  (-टः-टी)
	 1. The hip.
2. The hollow above the hip or the loins,  also the hip and loins.
	 m.
 
(-टः)
	 1. The temples of the elephant.
	 2. A mat.
	 3. A twist of straw
or grass.
	 4. A screen of the same.
	 5. A corpse.
	 6. A time or sea-
son. 
	 7. Much,  excessive.
	 8. Grass.
	 9. A place where dead bodies are
burnt or buried,  a place of sepulture.
	 10. A hearse,  a bier,  a bed, 
&c. used for conveying a dead body.
	 11. An annual plant.
	 12. A
thin piece of wood,  a plank.
	 f.
  (-टी) Long pepper.
 E.
  कट् to rain or
encompass,  अच् affix,  fem.  ङीष्
 also कटि.

Capeller Eng

English

 1 †कट v. वि॑कट.

 2 क॑ट m.
  a straw mat
 hip ( = कटि)
 the temples of an
elephant
 a cert.
   throw of the dice.

Yates

English

 कट (टः-टी) 1.
m.
  3.
f.
  The hip.
m.
  Temples of an elephant
 a
mat.
f.
  Long pepper.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	 mat
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  excess
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  hollow above the hip or the loins
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  plank
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  corpse
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  twist of straw of grass
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  baruwa sugarcane  [ Saccharum bengalense - Bot. ]
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  superabundance
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  hip and loins
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  agreement
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  hearse or any vehicle for conveying a dead body
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  straw mat
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  annual plant
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  temples of an elephant
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  environs
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  burning-ground or place of sepulture
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  screen of straw
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  grass
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  glance or side look
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  time or season
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  hip
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  thin piece of wood
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  throw of the dice in hazard
कट 	-	 kaTa 	-	 m.
  	-	  stretcher  [ med. ]
कट 	-	 kaTa 	-	 n.
  	-	  dust of flowers

 
   कट  kaTa m.
   hearse or any vehicle for conveying a dead body

 
   कट  kaTa  m.
    mat    
   स्पर्धा  spardhA  f.
    match    
   अग्निशलाका  agnizalAkA  f.
    match   
   सम  sama  m.
    match    
   मेल  mela  m.
    match   
   प्रगल्भ  pragalbha  adj.
    mature    
   प्रबुद्ध  prabuddha  adj.
    mature   
   विषय  viSaya  m.
    matter    
   अग्निपेटिका  agnipeTikA  f.
    matchbox   
   साधनवस्तु  sAdhanavastu  n.
    material    
   मिथुनी भवति  { भू }  mithunI bhavati   { bhU }  verb 1   mate with  [ with instr. ]  
   निकषस्पर्धा  nikaSaspardhA  f.
   test  match    
   अग्निशलाका  agnizalAkA  f.
    matchstick   
   गणित  gaNita  n.
    mathematics    
   लानिका  lAnikA  f.
   tennis  match   
   उत्पादनसामग्री  utpAdanasAmagrI  f.
   raw  material    
   क्रिकेटक्रीदा  krikeTakrIdA  f.
   cricket  match   
   गणितज्ञ  gaNitajJa  m.
    mathematician    
   मतुल   matula  m.
    maternal uncle   
   प्रसूतिगृह  prasUtigRha  n.
    maternity home        

 
   कट  kaTa  m.
   mat   
   स्पर्धा  spardhA  f.
   match    
   अग्निशलाका  agnizalAkA  f.
   match   
   सम  sama  m.
   match    
   मेल  mela  m.
   match   
   प्रगल्भ  pragalbha  adj.
   mature    
   प्रबुद्ध  prabuddha  adj.
   mature   
   विषय  viSaya  m.
   matter    
   अग्निपेटिका  agnipeTikA  f.
   matchbox   
   साधनवस्तु  sAdhanavastu  n.
   material    
   मिथुनी भवति  { भू }  mithunI bhavati   { bhU }  verb 1  mate with  [ with instr. ]  
   निकषस्पर्धा  nikaSaspardhA  f.
   test match    
   अग्निशलाका  agnizalAkA  f.
   matchstick   
   गणित  gaNita  n.
   mathematics    
   लानिका  lAnikA  f.
   tennis match   
   उत्पादनसामग्री  utpAdanasAmagrI  f.
   raw material    
   क्रिकेटक्रीदा  krikeTakrIdA  f.
   cricket match   
   गणितज्ञ  gaNitajJa  m.
   mathematician    
   मतुल  matula  m.
   maternal uncle   
   प्रसूतिगृह  prasUtigRha  n.
   maternity home        

 
   कट  kaTa m.
   stretcher  [ med. ]   
   शववाहन  zavavAhana n.
   stretcher     

 
   कट  kaTa m.
   burning-ground or place of sepulture     

Wilson

English

 कट r. 1st cl. (कटति)
1 To go,  to move.
2 To live with difficulty. (इ) कटि (कण्टति) To go. (ए)
कटे (कटति)
1 To rain. 
2 To encompass,  to cover or screen.  (ई) कटी (कटति) To go or
approach: with प्र prefixed,  verb 10th cl. (प्रकटयति) To appear,  to
become apparent or manifest.

 कट
mfn.
   (-टः-टी-टं) An agent in any action. 
mf.  (-टः-टी)
1 The hip.
2 The hollow above the hip or the loins,  also the hip and loins.
m.
  (-टः)
1 The temples of the elephant.
2 A mat.
3 A twist of straw or grass.
4 A screen of the same.
5 A corpse.
6 A time or season. 
7 Much,  excessive.
8 Grass.
9 A place where dead bodies are burnt or buried,  a place of sepulture.
10 A hearse,  a bier,  a bed,  &c. used for conveying a dead body.
11 An annual plant.
12 A thin piece of wood,  a plank.
f.
  (-टी) Long pepper.
E.
  कट to rain or encompass,  अच् affix,  fem.  ङीष्
 also कटि.

Apte

English

कटः [kaṭḥ],  1 A straw mat
 Ms.*
  2.24.

The hip
 Mb.
 *  13.53.42.

Hip and loins
 the hollow above the hips.

The temples of an elephant
 कण्डूयमानेन कटं कदाचित् R.*
  2.37, 3.37, 4.47.

A particular throw of the dice in hazard
 नर्दितदर्शितमार्गः कटेन विनिपातितो यामि Mk.*
  2.8.

A kind of grass
 दग्धव्यौ वा कटाग्निना Ms.*
  8.377.

Excess (as in उत्कट).

A corpse
 कट- धूमस्य सौरभ्यमवघ्राय व्रजौकसः Bhāg.*
  1.6.41.

A hearse,  bier.

An arrow.

A custom. 

A cemetery,  burial ground.

A time or season. 

The plant Saccharum Sara (शर).

An annual plant.

Grass (in general).

A thin piece of wood,  plank.

See कटाक्ष
 घ्नन्तीवैक्षत्कटाक्षेपौः Bhāg.*
  1.32.6.-टी Long pepper. -टम् Dust of flowers. Comp.
   -अक्षः a glance,  a side-long look,  leer
 गाढं निखात इव मे हृदये कटाक्षः Māl.
 1.29
 also 25,  28
 Me.*
  37. ˚मुष्ट a.
  caught by a glance. ˚विशिखः an arrow-like look of love. -अग्निः a fire kept up with dry grass or straw
 the straw placed round a criminal to be burnt. दग्धव्यौ वा कटाग्निना Ms.*
  8.377
 Y.*
  2.282. -अन्तः the extremity of the temples
 आताम्राभा रोषभाजः कटान्तात् Śi.*
  18.42.

उदकम् water for a funeral libation
 कृत्वा कटोदकादीनि भ्रातुःपुत्रानसान्त्वयत् Bhāg.*
  7.2.17, 

rut,  ichor (issuing from an elephant's temples). -कारः a mixed tribe (of low social position)
 (शूद्रायां वैश्यतश्चौर्यात् कटकार इति स्मृतः Uśanas). -कुटिः m.
  A straw hut
 स्वलंकृताः कटकुटिकम्बलाम्बराद्युपस्करा ययुरधियुज्य सवतः Bhāg.*
  1.71.16. -कृत् m.
  A plaiter of straw mats
 ददार करजैर्वक्षस्येरकां कटकृद्यथा Bhāg.*
  1.3.18. -कोलः a spittingpot. -खादक a.
  eating much,  voracious.

(कः) a jackal.

a crow.

a glass vessel,  a tumbler or bowl. -घोपः a hamlet inhabited by herdsmen.  -पूतनः,  -ना a kind of departed spirits
 अमेध्यकुणपाशी च क्षत्रियः कटपूतनः Ms.*
  12.71
 उत्तालाः कटपूतनाप्रभृतयः सांराविणं कुर्वते Māl.
 5.11. (पूतन v. l. )
 also 23. -पूर्णः Designation of an elephant in the first stage of must
 Mātaṅga.  L.
  -प्रभेदः opening of the temples,  appearance of rut
 बभूव तेनातितरा सुदुःसहः कटप्रभेदेन करीव पार्थिवः R.*
  3.37.-प्रू a.
  acting by will.

(प्रूः) Śiva. 

an imp or goblin. 

one who gambles or plays with dice.

a worm. 

a kind of demi-god,  (of the class of Vidyādharas). -प्रोथः,  -थम् the buttocks.

भङ्गः gleaning corn with the hands.

any royal calamity or misfortune.

To break through a close rank of the army
 'कटभङ्गस्तु सस्यानां हस्तच्छेदे नृपात्यये' इति मेदिनी.-भीः N.
  of several plants ज्योतिष्मती,  अपराजिता &c.
 -भू f.
  The cheek of an elephant
 कण्डूयतः कटभुवं करिणो मदेन Śi.*
  5.46. -मालिनी wine or any vinous liquor.-व्रणः N.
  of Bhīmasena. 

शर्करा a fragment of a mat broken off or of straw.

N.
  of a plant,  (गाङ्गेष्टी).

स्थलम् the hips and loins.

an elephant's temples. -स्थालम् A corpse.

Apte 1890

English

 कटः 1 A straw mat
 Ms. 2. 204. 
2 The hip. 
3 Hip and loins
 the hollow above the hips. 
4 The temples of an elephant
 कंडूयमानेन कटं कदाचित् R. 2. 37,  3. 37,  4. 47. 
5 A particular throw of the dice in hazard
 नर्दितदर्शितमार्गः कटेन विनिपातितो यामि Mk. 2. 8. 
6 A kind of grass. 
7 Excess (as in उत्कट). 
8 A corpse. 
9 A hearse,  bier. 
10 An arrow. 
11 A custom. 
12 A cemetery,  burial ground. 
13 A time or season. 
14 The plant Saccharum Sara (शर). 
15 An annual plant. 
16 Grass (in general). 
17 A thin piece of wood,  plank. 
टी Long pepper. 
टं Dust of flowers. 
Comp. 
अक्षः a glance,  a side-long look,  leer
 गाढं निखात इव मे हृदये कटाक्षः Māl. 1. 29
 also 25,  28
 Me. 35. °मुष्ट a. caught by a glance. °विशिखः an arrow-like look of love. 
अग्निः a fire kept up with dry grass or straw
 the straw placed round a criminal to be burnt. 
अंतः the extremity of the temples
 Śi. 18. 42. 
उदकं {1} water for a funeral libation. {2} rut,  ichor (issuing from an elephant's temples). 
कारः a mixed tribe (of low social position)
 (शूद्रायां वैश्यतश्चौर्यात् कटकार इति स्मृतः Uśanas). 
कोलः a spitting-pot. 
खादक a. eating much,  voracious. 
(
कः) {1} a jackal {2} a crow. {3} a glass vessel,  a tumbler or bowl. 
घोषः a hamlet inhabited by herdsmen. 
पूतनः, -ना a kind of departed spirits
 अमेध्यकुणपाशी च क्षत्रियः कटपूतनः Ms. 12. 71
 उत्तालाः कटपूतनाप्रभृतयः सांराविणं कुर्वते Māl. 5. 11 (पूतन v. l.)
 also 23. 
प्रभेदः opening of the temples,  appearance of rut
 R. 3. 37. 
प्रू a. acting by will. (
प्रूः) {1} Śiva. {2} an imp or goblin. {3} one who gambles or plays with dice. {4} a worm. {5} a kind of demi-god,  (of the class of Vidyādharas). 
प्रोथः,  
थं the buttocks. 
भंगः {1} gleaning corn with the hands. {2} any royal calamity or misfortune. 
भीः N. of several plants ज्योतिष्मती,  अपराजिता &c. 
मालिनी wine or any vinous liquor. 
व्रणः N. of Bhīma-sena. 
शर्करा {1} a fragment of a mat broken off or of straw. {2} N. of a plant. 
स्थलं {1} the hips and loins. {2} an elephant's temples. 

Monier Williams Cologne

English

 क॑ट m.
  (perhaps for कर्त fr.
  √ 3. कृत्) a twist of straw of grass,  straw mat,  a screen of straw,  TS.
 
 ŚBr.
  
 KātyŚr.
  
 Mn.
   &c.
  

 the hip,  MBh.
   (cf.   कटि)

 the hollow above the hip or the loins,  the hip and loins

 the temples of an elephant,  Ragh.
 

 a glance or side look,  BhP.
   x,  32,  6 (cf.   कटाक्ष)

 a throw of the dice in hazard,  Mṛcch.

 a corpse,  L.
 

 a hearse or any vehicle for conveying a dead body,  L.
 

 a burning-ground or place of sepulture,  L.
 

 a time or season,  L.
 

 excess,  superabundance,  L.
 

 (कट ifc.  is considered as a suffix cf.
   उत्-कट,  प्र-कट,  &c.
  )

 an annual plant,  L.
 

 grass,  L.
 

 Saccharum Sara,  L.
 

 a thin piece of wood,  a plank,  L.
 

 agreement,  L.
 

 environs,  L.
 

 N.
  of a Rakṣas,  R.
 

 क॑ट n.
  (ifc. ) dust of flowers (considered as a suffix,  Kāty.
  on Pāṇ.
  v,  2,  29).

Monier Williams 1872

English

 कट,  अस्,  m. a twist of straw or grass,  a straw mat
a screen of straw
 the hip
 the hollow above the hip or
the loins
 the hip and loins
 the temples of an elephant
a particular throw of the dice in hazard
 (at the end of
some compounds) much,  excessive (but in the words
अवकट,  उत्कट,  प्रकट,  and सङ्कट considered
as an affix)
 N. of a Rakṣas
 a corpse
 a hearse,  a
bier,  a bed &c. used for conveying a dead body
 a
place where dead bodies are burnt or buried,  a place
of sepulture
 a time or season
 excess,  superabundance
the plant Saccharum Sara
 an annual plant
 grass
a thin piece of wood,  a plank
 (अम्),  n. (considered
as an affix at the end of compounds),  dust of flowers
(ई),  f. long pepper
 (अस्,  ई,  अम्),  an agent in any
action.
—कट-खादक,  अस्,  आ,  अम्,  eating much, 
one who eats voraciously
 (अस्),  m. a jackal
 a crow
a glass vessel,  a tumbler or bowl.
—कट-घोष, 
अस्,  m.,  N. of a region in the east of India.
—कट-
नगर,  N. of a place in the East.
—कट-पल्लि-
कुञ्चिका,  f. a straw hut (?).
—कट-पल्वल,  N. of a
place in the East.
—कट-पूतन,  अस्,  m. a kind of
demon (a Kṣatriya not performing his duties is born
after his death as such a goblin)
 a kind of Preta or
inhabitant of the lower regions
 see पूतना and
अन्धपूतना.
—कट-प्रू,  ऊस्,  m. a worm
 one
who gambles or plays with dice
 an epithet of Śiva
or Mahādeva
 a Rakṣas,  an imp or goblin
 a kind
of demi-god,  one of the class of Vidyādharas.
—कट-
प्रोथ,  अस्,  m. the buttocks.
—कट-भङ्ग,  अस्, 
m. gleaning,  plucking or gathering corn with the
hands
 the destruction of a prince
 royal misfortune, 
as deposure,  defeat,  &c.
—कट-भी,  f.,  N. of several
plants,  Cardiospermum Halicacabum (an annual plant)
Clitoria Ternatea = अपराजिता
 N. of a tree.
—कट-
मालिनी,  f. wine or any vinous liquor.
—कटम्-
भर,  अस्,  m. the plant Bignonia Indica
 another
plant,  = कटभी
 (आ),  f. several plants,  Pœderia
Fetida
 a medicinal plant,  Kaṭukī
 a sort of cucum-
ber,  Cucumis Madraspatanus
 Bœrhavia Diffusa,  Ale-
tris Hyacinthoides
 hog-weed
 a female elephant
red arsenic.
—कट-व्रण,  अस्,  m. ‘wounding in the
hips, ’ a N. of Bhīma-sena.
—कट-शर्करा,  f. a frag-
ment of a mat broken off,  or of straw
 the plant
Guilandina Bonducella
 [cf. कटु-करञ्ज।]
—कट-
स्थल,  अम्,  n. the hip and loins,  an elephant's tem-
ples.
—कटाक्ष (°ट-अक्°),  अस्,  m. a glance or side
look,  a leer.
—कटाक्ष-क्षेत्र,  N. of a place.
—कटाक्ष-मुष्ट,  अस्,  आ,  अम्,  caught by a glance.
—कटाक्ष-विशिख,  अस्,  m. an arrow-like look of
love.
—कटाक्षावेक्षण (°ष-अव्°),  अम्,  n. cast-
ing lewd or amorous glances,  ogling.
—कटाग्नि (°ट-
अग्°),  इस्,  m. a fire kept up with dry grass or straw
 the
straw placed round a criminal who is to be burnt.

Macdonell

English

 कट káṭa,  m.
  mat
 elephantʼs temple
 a.
  🞄certain throw in a game of dice
 corpse
 🞄-ka,  m.
  mat
 m.
  n.
  rope
 bracelet
 valley
 🞄royal camp
 caravan
 collection
 -karaṇa,  n.
 ,  🞄-kriyā,  f.
  platting of mats.

Benfey

English

 कट कट (for *कर्त,  i. e. कृत् + अ), 
m.
 
 1. A twist of straw,  a mat,  Man. 
2,  204.
 2. The hip,  MBh. 13,  2796.
 3.
The temples of an elephant,  Ragh. 4, 
57.
 4. A certain cast in a game of
hazard,  Mṛcch. 33,  10.
 5. The name
of a Rākṣasa,  Rām.  5,  12,  13.
 -- Comp.
 
बद्ध-,  adj.
 ,  f.
  टा,  made of plaited
grass,  Rām.  2,  56,  17.
श्रुति-,  m.
  1.
penance. 2. a snake.
स-,  adj.
  bad, 
vile.
सम्-, 
 I. adj.
  (properly ‘having
the hips thronged together’). 1.
crowded. 2. impervious. 3. narrow, 
contracted.
 II. n.
  1. a defile. 2. diffi-
culty,  trouble.
 III. m.
  a proper name.
महा-सम्-,  adj.
  full of great diffi-
culties,  Bhartṛ. 2,  98.

Apte Hindi

Hindi

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
चटाई

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
कूल्हा

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
"कूल्हा और कटिदेश,  कूल्हे के ऊपर का गर्त"

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
हाथी का गंडस्थल

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
एक प्रकार का घास

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
शव

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
"शववाहन,  अरथी"

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
पासे का विशेष प्रकार से फेंकना

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
आधिक्य

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
बाण

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
प्रथा

कटः
पुं*
  - कट्-अच्
"श्मशानभूमि,  कबरिस्तान"

कटः
पुं*
  - कट्+अच्
चटाई

कटः
पुं*
  - -
कूल्हा

कटः
पुं*
  - -
बाण

कटः
पुं*
  - -
लकड़ी का तख्ता

कटः
पुं*
  - -
हाथी की कनपटी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುಲ್ಲು ಬಿದಿರು ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ತಯಾರಾಗಿರುವ ಚಾಪೆ
निष्पत्तिः - > कटे (वर्षावरणयोः) - "अच्" (३-१-१३४)
प्रयोगाः - > "वर्षासु क्लिन्नकटवत् तिष्ठन्नेवावसीदति"
उल्लेखाः - > भा० सभा० १९-३
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯ ಗಂಡಸ್ಥಳ /ಕಪೋಲ
प्रयोगाः - > "कण्डूयमानेन कटं कदाचिद्वन्यद्विपेनोन्मथिता त्वगस्य"
उल्लेखाः - > रघु० २-३७
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಂಡಸ್ಥಳ /ಕಪೋಲ /ಕೆನ್ನೆ
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶರ /ಬಾಣ
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನುಸ್ಸು /ಬಿಲ್ಲು
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಯ /ಆಚಾರ
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಟಿಪ್ರದೇಶ /ಸೊಂಟ
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಸ್ಯ /ಪೈರು /ಓಷಧಿ ವಿಶೇಷ
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶವ /ಮೃತಶರೀರ
कट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶವರಥ /ಶವವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಗಾಡಿ
कट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅತಿಶಯವಾದ /ಹೆಚ್ಚಾದ

L R Vaidya

English

 kawa {% m. %} 1. The temples of an elephant,  कंडूयमानेन कटं कदाचित् R.ii.37,  iii.37,  iv.47
a kind of grass
a mat,  M.ii.204
the hip
the hollow above the hip
a corpse
a hearse
an arrow
custom
a cemetery
a particular throw of the dice in hazard,  कटेन विनिपातितो यामि Mrich.ii.
excess,  as in उत्कट.

Bopp

Latin

 कट m. (r. कट् s. अ)
1) coxa,  lumbus,  clunis. AM.
2) ele-
phanti tempus capitis. AM.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kaṭa,  m. (also,  in mg. 2,  kaṭā?), 
(1) (in specialized application of Skt. kaṭa,  matting,  possibly paralleled in Skt. itself),  matting-screen or partition (cf. late Skt. kaṭa = bhitti,  Schmidt,  Nachträge,  s.v.): SP 〔72.6〕 (niveśanaṃ …) saṃśīrṇa-kuḍya-kaṭa-lepanaṃ,  the (ruined) house had its walls,  matting-screens (or partitions),  and plaster destroyed
 〔83.1〕 (vs) viśīrṇa kuḍyaṃ kaṭa lepanaṃ ca (of the same house)
 Laṅk 〔169.(10—)11〕 (list of things which,  by intervening,  frustrate knowledge of an object) kuḍya-kaṭavapra-prākāra-(etc.) -vyavahita- (Suzuki wrongly renders kaṭa mountain)
(2) (= Skt. kaṭaka),  some ornament,  prob. bracelet: Divy 〔317.13〕 harṣa-kaṭa-keyūrāhārārdhahārādīn (all ornaments)
 〔540.26〕 hastāt kaṭān (so text em.,  mss. kaṭām,  implying acc. sg. of a fem. kaṭā) avatārya.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 कट 1. f) Vāsav. 75,  2.

 कट m. S I,  515,  10 v.u. (Ko.)? — *Menge,  S II,  219,  2 (m. nach dem Ko.). — ° = विटप (Zweig),  S I,  95,  9 (Ko.). — ° = भित्ति,  S I,  528,  1. — *corpse,  Vās. 242,  1
 297,  8.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  जवनिका,  यवनिका,  प्रतिसीरा,  छाया,  चित्रा,  तिरस्करणी,  कट
noun
 
चित्रादीनाम् यन्त्रेण प्रक्षेपणार्थे उपयुक्ता जवनिका
 "अस्याम् चलचित्रशालायाम् लघु जवनिका अस्ति"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mkhur tshos
१) कट २) कपोल ३) गण्ड

gram pa
१) कट २) गण्ड ३) हनु ४)

sgyogs
कट / लक्षयन्त्र

jigs rung
कट

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मध्योऽवलग्नं विलग्नं मध्यमोऽथ कटः कटिः ।
श्रोणिः कलत्रं कटीरं काञ्चीपदं ककुद्मती ॥ ६०७ ॥
-wordlist-
 
मध्य (पुंक्ली),  अवलग्न (पुंक्ली),  विलग्न (पुंक्ली),  मध्यम (पुंक्ली),  कट (पुंक्ली),  कटि (स्त्री),  श्रोणि (पुंस्त्री),  कलत्र (क्ली),  कटीर (क्ली),  काञ्चीपद (क्ली),  ककुद्मती (स्त्री)

--source--
 
कटः किलिञ्जो मुसलोऽयोग्रं कण्डोलकः पिटम् ॥ १०१७ ॥
-wordlist-
 
कट (पुं),  किलिञ्ज (पुं),  मुसल (पुं),  अयोग्र (क्ली),  कण्डोलक (पुं),  पिट (क्ली)

--source--
 
अपाङ्गदेशो निर्याणं गण्डस्तु करटः कटः ॥ १२२५ ॥
-wordlist-
 
अपाङ्गदेश (पुं),  निर्याण (पुं),  गण्ड (पुं),  करट (पुं),  कट (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

करट
करट,  कट,  गण्ड
मूर्धपिण्डौ स्मृतौ कुम्भौ कुम्भयोरन्तरं विदुः ।
करटः स्यात्कटो गण्डो वमथुः करसीकरः ॥ २१६ ॥
verse 2.1.1.216
page 0027

परिसर
परिसर,  कट
ग्रामान्तिकमुपशल्यं पर्यन्तः परिसरः कटः प्रोक्तः ।
verse 2.1.1.259
page 0031

कट
कट,  समय
क्लीवो विक्रमहीनेऽपि समयेऽपि कटः स्मृतः ।
verse 5.1.1.820
page 0094

Vedic Reference

English

 Kaṭa denotes a ‘mat, ’ which was ‘made of reeds’ (vaitasa).
The maker of mats from reeds (bidala-kārī) is mentioned in the
Vājasaneyi Saṃhitā, ^2 and the process of splitting reeds for the
purpose is referred to in the Atharvaveda.^3
^1) Taittirīya Saṃhitā. v. 3,  12,  2.
Cf. Śatapatha Brāhmaṇa,  xiii. 3, 
1,  3.
2) xxx. 8,  with Mahīdhara's Com-
mentary. Bidala-kāra is read in the
Taittirīya Brāhmaṇa,  iii. 4,  5,  1.
3) vi. 138,  5.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  255.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कट गत्यां । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां--परं--सकं--सेट् ।) कटति । इति दुर्गादासः ॥

 कट इ गत्यां । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां--परं--सकं--सेट्--इदित् । इ-कण्ट्यते । इति दुर्गादासः ॥

 कट ई गत्यां । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां-परं-सकं-सेट् । कटति अकटीत् अकाटीत् चकाट ।ई कट्टः इति दुर्गादासः ॥

 कट ए वृतौ । वृषि । वृतिरावरणम् । वृट् वर्षणम् ।(भ्वां-परं-सकं-अकं च सेट् ।) कटति । एदित्अकटीत् चकाट ।) ए अकटीत् पटो गात्रम् ।कटति मेघः । इति दुर्गादासः ॥

 कटः,  पुं,
   (कटति मदवारि वर्षति यः । कटवर्षणे-कर्त्तर्य्यच् ।) हस्तिगण्डस्थलम् । “कण्डूय-मानेन कटं कदाचित् वन्यद्विपेनोन्मथितात्वगस्य” । इति रघुः” । २ । ३७ ।) कटिदेशःतत्पार्श्वश्च । किलिञ्जकः । इत्यमरः ॥
 माँदुर्दर्माइत्यादि भाषा । काशादिरचितरज्जुः येन कुसूलंवेष्ट्यते । कुसूलञ्च मरायि इति टीकान्तरम् ॥
तृणरचितटाटी इतिख्यात इत्यन्ये । इति तट्टी-कायां भरतः ॥
(यथा भागवते । १ । ३ । १८ ।“चतुर्द्दशं नारसिंहं बिभ्रद्दैत्येन्द्रमूर्ज्जितम् ।ददार करजैर्वक्षस्येरकां कटकृद्यथा” ॥
)अतिशयः । शरः । समयः । इति मेदिनी ॥
 तृणम् ।इति धरणी ॥
 (यथा मनु २ । २०४ ।“गोऽश्वोष्ट्रयानप्रासादस्रस्तरेषु कटेषु च ।आसीत गुरुणा सार्द्धं शिलाफलकनौषु च” ॥
“कटेषु तृणादिनिर्म्मितेषु” इति कुल्लूकभट्टः ॥
)शवः । शवरथः । ओषधी । श्मशानम् । इति हेम-चन्द्रः ॥
 तक्षितकाष्ठम् । तक्ता इति भाषा ।इति शब्दरत्नावली ॥
 (यथा,  -- रामायणे । २ ।५६ । २१ ।“तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामः सुदर्शनाम् ।सुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत्” ॥
“बद्धकटां बद्धकवाटाम्” इति तट्टीका ॥
 स्वनाम-प्रसिद्धराक्षसः । यथा,  -- रामायणे । ५ । १२ । १३ ।“शुकनासस्य वक्रस्य कटस्य विकटस्य च ।रक्षसो लोमहर्षस्य दंष्ट्रालह्रस्वकर्णयोः” ॥
)

 कटः,  त्रि,  (कटयति प्रकाशयति क्रियामितिशेषः । कट्-+ णिच् + अच् ।) क्रियाकारः । इति हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कट गतौ भ्वादि० पर०
  सक०
  मेट् । कटति अकटीत् अकाटीत् चकाट । प्रनिकटति न णत्वम् ।

 कट गतौ भ्वादि० इदित् पर०
  सक०
  सेट् । कण्टति अक-ण्टीत् । चकण्ट कण्टकः । प्रनिकण्टति न णत्वम् ।

 कट गतौ भ्वादि० पर०
  सक०
  सेट् । कटति अकटीत् अका-टीत् चकाट ईदित् तेन नेट् कट्टः । प्रनिकटति न णत्वम् ।

 कट वृतौ वर्षणे च भ्वादि० पर०
  सक०
  सेट् । कटति एदित्अकटीत् चकाट । कटः कटुः प्र + प्रकाशे अक० प्रकटिवप्रकटः । णिच्--प्र + प्रकाशने सक०
  । घटादि० पकटयतिप्रकटितः प्रकटयन् । युच् प्रकटना । नामधातुरित्यन्ये

 कट पु०
  कट--कर्म्मणि ध कर्त्तरि अच् वा । १ हस्तिगण्डेमदवर्षणात् तथात्वम् “यद्दन्तिनः कटकटाहतदंमिमङ्क्षो” माघः “कण्डूयमानेन कटं कदाचित् व-न्यद्विपेनोन्मथिता त्वगस्य” “कटप्रभेदेन करीव पार्थिवः”२ गण्डमात्रे स्वेदवर्षणात् तथात्वम् “तुल्यगन्धिषु मत्ते-भकटेषु फलरेणवः” रघुः । नलाख्ये ३ तृणभेदे अमरः । येन(मादुर दडमा) प्रभृतिद्रव्यं विरच्यते तस्य च गृहादेरा-वरणसाधनत्वेन कटत्वम् ४ तन्निर्मिते आसनभेदे च अमर“गोऽश्वोयानप्रसादस्रस्तरेषु कटेषु” मनुः । “वषासुक्लिन्नकटवत्तिष्ठन्नेवावसीदति” भा० स० १९ घ ३ अ० । “ददारकरजैरूरामेरकां कटकृद्यथा” भा० १,  ३१८,  ३ । ५ कुभूले(मराइ) भरतः तस्य तृणादिरज्जुभिरावृतत्वात्तथात्वम्६ आवरणकारके त्रि०
  उरस्कटः । ७ अतिशथे उत्कटे ।८ शरे ९ समये आचारे मेदि० । १० उशीरादितृणमात्रेधर० कटाग्निः ११ शवे प्रेते कटपूतनः १२ शरथे (शव-हरणार्थरथे) १३ ओषधिभेदे १४ श्मशाने हेमच० । कटप्रूः१५ तष्टकाष्ठे (तक्ता) शब्दरत्ना० । १६ क्रियाकारकसात्रेत्रि०  हेमच० । १७ द्यूतक्रीडासाधनद्रव्यभेदे च । “त्रेता-हृतसर्वस्वः पावरपतनाच्च शोषितशरीरः । नर्द्दितदर्शि-तमार्गः कटेन विनिपातितो यामि” मृच्छक० उत्तकपदस्थेकटशब्दे परे पूर्वपदस्योदात्तता । दाक्षिकटः सि० कौ०१८ श्रोणौ पुंस्त्री मेदि० स्त्रोत्वे गौरा० ङीष् । ङी-षन्तः १९ कटुक्याम् वैद्यकम् ।

Capeller

German

 क॑ट m.
  Matte
 Elefantenschläfe.

Grassman

German

 (kaṭa),  in ví-kaṭa.

Burnouf

French

 कट कट a. [कटी f.
 ] actif
 qui est en action. 
-- S. m.
  hanche
 croupe
 creux entre la croupe et les reins.
		 Tempe de
l'éléphant.
		 Tresse de paille,  natte,  écran
		 paille
 gazon
plante annuelle,  herbe.
		 Saison. 
		 Lieu de sépulture
 par ext. le
cadavre.
		 Planche.
		 Bière,  corbillard.
		 Multitude,  foule. -- S.
f.
  कटि poivre long.

Stchoupak

French

 कट-
 m.
  nt. natte,  tresse 
 hanche,  flanc 
 tempes de l'éléphant 
regard de côté,  œillade 
 n.
  d'un coup de dés 
 m.
  n.
  d'un Rakṣas.
°कट- m.
  ép. de Śiva.
°कुटि- m.
  hutte de paille.
°कृत्- ag. nattier.
°पूतन- m.
  forme assumée après sa mort par un Kṣatriya qui de son
vivant a négligé ses devoirs,  sorte de démon 
 -आ- f.
  id.
°प्रभेद- m.
  rupture des tempes de l'éléphant (lors du rut).
°भङ्ग- m.
  fourrage frais.
°भू- f.
  tempes d'un éléphant.
°हार- m.
  botte de foin. 
कटाक्ष- m.
  regard de côté,  œillade 
 °पात- m.
  id. 
°विशिख- m.
  œillade qui ressemble à une flèche.
कटाक्षित- a. à qui l'on fait une œillade.
कटाक्षिप्य abs. ayant lancé une œillade.
काटाक्षेप- m.
  œillade.
कटाग्नि- m.
  feu de paille ou d'herbes sèches.
कटान्त- m.
  extrémité des tempes.
कटोदक- nt. libation en l'honneur d'un mort.
कटं-कट- = कट°।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.