| YouTube Channel

कचि (kaci)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 कञ्च्
मूलधातुः:
 कचि
धात्वर्थः:
 दीप्ति-बन्धनयोः
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 दीप्तौ अकर्मकः, बन्धने सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 कञ्चते
अनुबन्धादिविशेषः:
 इदित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
कचिँ कचि दीप्ति, बन्धनयोः
- कञ्चते । चकञ्चे । गौरादित्वान् ङीष् काञ्ची । ल्युट् काञ्चनम् । उभयत्राप्यन्येषामपि दृश्यते (6/3/37) इति दीर्घः (38) । दीप्तौ चेति वक्तव्ये बन्धनग्रहणं विस्पष्टार्थम् ।। 167 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
कचिँ कचि दीप्ति, बन्धनयोः
कञ्चते, कञ्च्यते काञ्चनम् काञ्चिकम् काञ्ची आद्यः कचिरिदित् परस्त्वनिदिदित्येके 169
धातुवृत्तिः
Sanskrit
कचिँ कचि
मानकरूपान्तरम् - काचिँ
काचि (अर्थः) दीप्ति, बन्धनयोः
( कञ्चते चकञ्चे कञ्चिता काञ्चत ) इत्यादि( कञ्चुकः ) बाहुलकादुकः प्रत्ययः ( काञ्चनम् ) अनुदात्तेत्त्वाद्युच् काञ्चनस्य विकारः ( काञ्चनम् ) "प्राणिरजतादिभ्योञ्'' इति रजतादित्वादञ् "नित्यं वृद्धशरादिभ्यः' इति मयटोपवादः ( काञ्चिः काञ्ची ) इन्नन्तात् कृदिकारादक्तिनः'' इति वा ङीष् ( काञ्चिकम् ) संज्ञायां कल्कने कन् दीप्तौ चेति वक्तव्ये बन्धनग्रहणं प्रपञ्चार्थम् 168
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कचि दीप्तिबन्धनयोः”@} 2 3 कञ्चकः-ञ्चिका, कञ्चकः-ञ्चिका, चिकञ्चिषकः-षिका, 4 चाकञ्चकः-ञ्चिका
कञ्चिता-त्री, कञ्चयिता-त्री, चिकञ्चिषिता-त्री, चाकञ्चिता-त्री
-- कञ्चयन्-न्ती, कञ्चयिष्यन्-न्ती-ती, -- प्रनिकञ्चमानः, कञ्चयमानः, चिकञ्चिषमाणः, चाकञ्च्यमानः
कन्-कञ्चौ-कञ्चः
-- -- -- कञ्चितम्-तः, कञ्चितम्-तः, चिकञ्चिषितः, चाकञ्चितः-तवान्
कञ्चः, कञ्चः, चिकञ्चिषुः, चिकञ्चयिषुः, चाकञ्चः
कञ्चितव्यम्, कञ्चयितव्यम्, चिकञ्चिषितव्यम्, चाकञ्चितव्यम्
कञ्चनीयम्, कञ्चनीयम्, चिकञ्चिषणीयम्, चाकञ्चनीयम्
5 कञ्च्यम्, कञ्च्यम्, चिकञ्चिष्यम्, चाकञ्च्यम्
ईषत्कञ्चः, दुष्कञ्चः, सुकञ्चः
-- -- कञ्च्यमानः, कञ्च्यमानः, चिकञ्चिष्यमाणः, चाकञ्च्यमानः
कञ्चः, कञ्चः, चिकञ्चिषः, चाकञ्चः
कञ्चितुम्, कञ्चयितुम्, चिकञ्चिषितुम्, चाकञ्चितुम्
6 कञ्चा, कञ्चना, चिकञ्चिषा, चिकञ्चयिषा, चाकञ्चा
कञ्चनम्, कञ्चनम्, चिकञ्चिषणम्, चाकञ्चनम्
कञ्चित्वा, कञ्चयित्वा, चिकञ्चिषित्वा, चाकञ्चित्वा
7 प्रकञ्च्य, प्रकञ्च्य, प्रचिकञ्चिष्य, प्रचाकञ्च्य
कञ्चम् २, कञ्चित्वा २, कञ्चम् २, कञ्चयित्वा २, चिकञ्चिषम् २, चिकञ्चिषित्वा २, चाकञ्चम् २
चाकञ्चित्वा २
कञ्चुकम्।
8
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४५)
02
=>
 (१-भ्वादिः-१६९। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[१। ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुम्।]]
04
=>
 [[२। ‘अतो लोपः’ (६-४-४८) इति अकारलोपः। ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) इति यङो यकारस्य लोपः।]]
05
=>
 [[३। निष्ठायां सेट्त्वात् ‘चजोः--’ (७-३-५२) इति कुत्वं न।]]
06
=>
 [[४। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति अः प्रत्ययः।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०१४५+ २९]
08
=>
 [[आ। बाहुलकात् उकप्रत्ययः। ‘कञ्चुको वारबाणे स्यान्निर्मोके कवचेऽपि च। वर्धा- पकगृहीताङ्गस्थितवस्त्रे च चोलके।। कञ्चुक्योषधिभेदे च--’ इति मेदिनी। ‘सुलोचना यत्र शचीसमप्रभा अशाश्वचुः श्वञ्चितसौरभाः कचे। सकञ्चुकाः काञ्चनकाञ्चिभूषिता व्रजाङ्गना निर्मचनेन नर्मणा।।’ धा। का। १-२३।]]