| YouTube Channel

कचः (kacaH)

 
Apte
English
कचः [kacḥ], [कच्यन्ते बध्यन्ते इति कचः, कच्-अच्]
Hair (especially of the head)
कचेषु च निगृह्यैतान्
Mb.
see ˚ग्रह below
अलिनीजिष्णुः कचानां चयः
Bh.*
 1.5.
A dry or healed sore, scar.
A binding, band.
The hem of a garment.
A cloud.
N.
 of a son of Brihaspati. [In their long warfare with the demons, the gods were
oft
 en times defeated, and rendered quite helpless. But such of the demons as would be slain in battle were restored to life by Śukrāchārya, their preceptor, by means of a mystic charm which he alone possessed. The gods resolved to secure, if possible, this charm for themselves, and induced Kacha to go to Śukrāchārya and learn it from him by becoming his disciple. So Kacha went to the preceptor, but the demons killed Kacha twice lest he should succeed in mastering the lore
but on both occasions he was restored to life by the sage at the intercession of Devayānī, his daughter, who had fallen in love with the youth. Thus discomfited the Asuras killed him a third time, burnt his body, and mixed his ashes with Śukra's wine
but Devayānī again begged her father to restore to life the youth. Not being able to resist his daughter's importunities, Śukra once more performed the charm, and, to his surprise, heard the voice of Kacha issuing from his own belly. To save his own life the sage taught him the muchcoveted charm, and, on the belly of Śukra being ripped open, Kacha performed the charm and restored his master to life. Devayānī thence forward began to make stronger advances of love to him, but he steadily resisted her proposals, telling her that she was to him as a younger sister. She thereupon cursed him that the great charm he had learnt would be powerless
he, in return, cursed her that she should be sought by no Brāhmaṇa, but would become a Kṣatriya's wife.]
चा A female elephant
करिण्यां तु कचा स्त्रियाम् । मेदिनी.
Beauty, splendour.
Comp.
 -अग्रम् curls, end of hair. -आचित
a.
 having dishevelled hair
कचाचितौ विष्वगिवागजौ गजौ
Ki.*
 1.36. -आमोदः
a.
 fragrant ointment of the hair (वाळा). -ग्रहः seizing the hair, seizing (one) by the hair
Mb.
 * 5.155.5
R.*
 1.47, पलायनच्छलान्यञ्जसेति रुरुधुः कचग्रहैः
R.*
 19.31.
पः 'cloud drinker', grass.
a leaf. (-पम्) a vessel for vegetables. -पक्षः, -पाशः, -हस्तः thick or ornamented hair
(according to Ak. these three words denote a collection
पाशः, पक्षश्च हस्तश्च कलापार्थाः कचात्परे).-मालः smoke.
Apte 1890
English
कचः [कच्यंते बध्यंत इति कचाः, कच्-अच्] 1 Hair (especially of the head)
कचेषु च निगृह्यैतान् Mb.: See °ग्रह below
अलिनीजिष्णुः कचानां चयः Bh. 1. 5.
2 A dry or healed sore, scar.
3 A binding, band.
4 The hem of a garment.
5 A cloud.
6 N. of a son of Bṛhaspati. [In their long warfare with the demons, the gods were often times defeated, and rendered quite helpless. But such of the demons as would be slain in battle were restored to life by Śukrācārya, their preceptor, by means of a mystic charm which he alone possessed. The gods resolved to secure, if possible, this charm for themselves, and induced Kaca to go to Śukrācārya and learn it from him by becoming his disciple. So Kaca went to the preceptor, but the demons killed Kaca twice lest he should succeed in mastering the lore
but on both occasions he was restored to life by the sage at the intercession of Devayānī his daughter, who had fallen in love with the youth. Thus discomfited the Asuras killed him a third time, burnt his body, and mixed his ashes with Śukra's wine
but Devayānī again begged her father to restore to life the youth. Not being able to resist his daughter's importunities Śukra once more performed the charm, and, to his surprise, heard the voice of Kaca issuing from his own belly. To save his own life the sage taught him the much-coveted charm, and, on the belly of Śukra being ripped open, Kaca performed the charm and restored his master to life. Devayānī thenceforward began to make stronger advances of love to him, but he steadily resisted her proposals, telling her that she was to him as a younger sister. She thereupon cursed him that the great charm he had learnt would be powerless
he, in return, cursed her that she should be sought by no Brāhmaṇa, but would become a Kshatriya's wife.]
चा 1 A female elephant.
2 Beauty, splendour.
Comp.
अग्रं curls, end of hair.
आचित a. having dishevelled hair
कचाचितौ विष्वगिवागजौ गजौ Ki. 1. 36.
आमोदः a fragrant ointment of the hair (वाळा).
ग्रहः seizing the hair, seizing (one) by the hair
R. 10. 47, 19. 31.
पः {1} ‘cloud drinker’, grass. {2} a leaf. (
पं) a vessel for vegetables.
पक्षः,
पाशः,
हस्तः thick or ornamented hair
(according to Ak. these three words denote a collection
पाशः पक्षश्च हस्तश्च कलापार्थाःकचात्परे).
मालः smoke.
Apte Hindi
Hindi
कचः
पुं*
 - कच्-अच्
बाल
कचः
पुं*
 - कच्-अच्
"सूखा या भरा हुआ घाव, क्षतचिह्न या किण"
कचः
पुं*
 - कच्-अच्
बंधन पट्टी
कचः
पुं*
 - कच्-अच्
कपड़े की गोट
कचः
पुं*
 - कच्-अच्
बादल
कचः
पुं*
 - कच्-अच्
बृहस्पति का एक पुत्र
कचः
पुं*
 - कू - चट्
स्त्री का स्तन
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कचः
noun
बृहस्पतेः पुत्रः।
"कचः शुक्राचार्यस्य पार्श्वे अनैतिकतायाः शिक्षां प्राप्तुं गतः।"
Synonyms:
 केशः, कचः, कुन्तलः, चिकुरः, वृजनः, बालः, शिरोरुहः, शिरसिजः, शिरोरुढः, मूर्ध्दजः, कृशला
noun
शिरस्थानि लोमानि।
"दीर्घाः कृष्णवर्णीयाः केशाः शोभनाः।"
Synonyms:
 कचः
noun
एकं स्थानम् ।
"कचस्य उल्लेखः कोषे अस्ति"
Synonyms:
 कचः
noun
एकः देशः ।
"कचस्य वर्णनं पुराणे वर्तते"
Synonyms:
 कचः
noun
बृहस्पतिपुत्रः ।
"देवाः गुरुपुत्रं कचम् उपागच्छत्"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कचः
Root: कच
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of Kṣatriya and a Śanaki
Shloka(s):
3|5|15|1 ► सिद्रुण्डी डिण्डिकं जल्ली भ्रुकुञ्चं शनकी कचम्। (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|15|1 ⇢ कचः (कच) (पुं) ⇒ Son of Kṣatriya and a Śanaki ⇒
Related word(s):
isa_k ➡ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कचः,
पुं,
 (कचते शोभते शिरसीति । कच् + पचा-द्यच् । कच्यते बध्यते इति कच बन्धे + कर्म्मणिअप् वा ।) केशः । इत्यमरः ॥
२ । ६ । ९५ ॥
(यथा, महाभारते १ । १२८ । १९ ॥
)“कचेषु च निगृह्यैतान् निविहत्य बलाद्बली ।चकर्ष क्रोशतो भूमौ घृष्टजानुशिरोंसकान्” ॥
)वृहस्पतिपुत्त्रः । (कचते दीप्यते तपस्तेजसेतिकच् + दीप्तौ + पचाद्यच् । पुरा किल सुरासुर-संग्रामे असुराणां यानेव देवा निजघ्नस्तांश्चासुर-गुरुरुशनाः सञ्जीवनीविद्यया पुनर्जीवयामास ।सुरगुरुर्वृहस्पतिः पुनस्तद्विद्यानभिज्ञतया सुरान्रणनिहतान् जीवयितुं न शशाक । तद्दर्शनभीतादेवा गुरुपुत्रं कचमुपागम्य अर्थ्यामिर्वाग्मिःसन्तोष्य तं सञ्जीवनीलाभाय शुक्रसकाशं प्रेरया-मासुः । कचो ऽपि सुरकार्य्यसिद्धये गुरुत्वेनाङ्गीकृत्य नितरां भक्त्या परिचर्य्यया च काव्यं परितो-षयन् ब्रह्मचर्य्यमालम्ब्याधीतवान् । क्रूरप्रकृतयोदैत्याः खलु कचाभिसन्धिं विज्ञाय तं वारद्वयंनिहत्यापि यदा पूर्णकामा नासन् तदा भूयोऽपितन्मांसादिकं लवशः कृत्वा शुक्रमेव सुरयासहभोजयामासुः शुक्रस्तु स्वदुहितुर्देवयान्याः सस्नेह-निर्ब्बन्धांतिशयेन स्वोदरगतं कचं सञ्जीवनीविद्यांप्रदायाजीवयत् । ततः प्राप्तजीवः कृतार्थश्च कचो-ऽतीवहृष्टचित्तया देवयान्या पतित्वेन अनुरुद्धो-ऽपि सम्बन्धानुरोधात् नैव स्वीचकार । सुतरांक्रोधपरतन्त्रया तया निष्फलविद्यो भवेत्यभि-शप्तस्तेनापि त्वमपि क्षत्त्रियभार्य्या भविष्यसीतिशप्ता देवयानी ॥
एतद्विवरणं सविस्तरं महाभार-तीयसम्भवपर्ब्बणि १ । ७६ अध्याये दर्शनीयम् ॥
)बन्धः । शुष्कव्रणः । इति मेदिनी ॥
मेघः । इतिशब्दमाला ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कच बन्धने”@} 2 दीप्तौ च-इति कविकल्पद्रुमे।
काचकः-चिका, काचकः-चिका, चिकचिषकः-षिका, चाकचकः-चिका
कचिता-त्री, काचयिता-त्री, चिकचिषिता-त्री, चाकचिता-त्री
-- काचयन्-न्ती, काचयिष्यन्-न्ती-ती
-- कचमानः, काचयमानः, चिकचिषमाणः, चाकच्यमानः
कचिष्यमाणः, काचयिष्यमाणः, चिकचिषिष्यमाणः, चाकचिष्यमाणः, 3 कक्-कचौ-कचः
-- -- -- कचितम्-तः, काचितः-तम्, चिकचिषितः, चाकचितः-तवान्
4 कचः 5, काचः, चिकचिषुः, चिकाचयिषुः, चाकचः
कचितव्यम्, काचयितव्यम्, चिकचिषितव्यम्, चाकचितव्यम्
कचनीयम्, काचनीयम्, चिकचिषणीयम्, चाकचनीयम्
6 काच्यम्, काच्यम्, चिकचिष्यम्, चाकच्यम्
ईषत्कचः, दुष्कचः, सुकचः
-- -- कच्यमानः, काच्यमानः, चिकचिष्यमाणः, चाकच्यमानः
7 काचः, काचः, चिकचिषः, चाकचः
कचितुम्, काचयितुम्, चिकचिषितुम्, चाकचितुम्
8 कक्तिः, काचना, चिकचिषा, चिकाचयिषा, चाकचा
कचनम्, काचनम्, चिकचिषणम्, चाकचनम्
कचित्वा, काचयित्वा, चिकचिषित्वा, चाकचित्वा
प्रकच्य, प्रकाच्य, प्रचिकचिष्य, प्रचाकच्य
काचम् २, कचित्वा २, काचम् २, काचयित्वा २, चिकचिषम् २, चिकचिषित्वा २, चाकचम् २
चाकचित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४४)
02
=>
 (१-भ्वादिः। १६८। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[१। ‘चोः कुः’ (८-२-३०) इति कुत्वम्।]]
04
=>
 [[२। कचते = बध्नाति यूनां मनांसीति कचः = स्त्रीणां केशपाशः।]]
05
=>
 [[आ। ‘सुलोचना यत्र शचीसमप्रभा अशाश्वचुः श्वञ्चितसौरभाः कचे। सकञ्चुकाः काञ्चनकाञ्चिभूषिता व्रजाङ्गना निर्मचनेन नर्मणा।।’ धा। का। १-२३।]]
06
=>
 [[३। निष्ठायां सेट्त्वात् ‘चजोः कु--’ (७-३-५२) इति न कुत्वम्।]]
07
=>
 [[४। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। ‘काचः शिक्ये मणौ नेत्ररोगमेदे मृदन्तते’ इति विश्वमेदिन्यौ।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०१४४+ २५]