| YouTube Channel

कक्षः (kakSaH)

 
Apte
English
कक्षः [kakṣḥ], 1 A lurking or hiding place
क्रोष्टा वराहं निरतक्त कक्षात्
Rv.*
 1.28.4.
The end of the lower garment
see कक्षा.
A climbing plant, creeper.
Grass, dry grass
यतस्तु कक्षस्तत एव वह्निः
R.*
 7.55, 11.75
यथोद्धरति निर्दाता कक्षं धान्यं च रक्षति
Ms.*
 7.11.
A forest of dead trees, dry wood
Bṛī.
Up.*
 2.9.7.
The arm-pit
˚अन्तर
Pt.*
 1 the cavity of the armpit
प्रक्षिप्योदर्चिषं कक्षे शेरते ते$भिमारुतम्
Śi.*
 2.42.
The harem of a king.
The interior of a forest
आशु निर्गत्य कक्षात्
Ṛs.*
 1.27
कक्षान्तरगतो वायुः Rām.
The side of flank (of anything)
ते सरांसि सरित्कक्षान्
Rām.*
 4.47.2.
A woman's girdle
as in आबद्धनिबिडकक्षैः.
A surrounding wall.
A part of a boat.
The orbit of a planet.
A buffalo.
A gate
उपेत्य स यदुश्रेष्टो बाह्यकक्षाद्विनिर्गतः
Mb.
 * 2.2.12.
The Beleric Myrobalan or Terminalia Belerica (Mar. गुग्गुळ, बेह़डा).
A marshy ground.
क्षा Painful boils in the arm-pit.
An elephant's rope
also his girth.
A woman's girdle or zone
a girdle, waist-band (in general)
'कक्षा बृहति- कायां स्यात्काञ्च्यां मध्येभबन्धने' इति विश्वः
युघे परैः सह दृढबद्ध- कक्षया
Śi.*
 17.24.
A surrounding wall
a wall,
The waist, middle part
एते हि विद्युद्गुणबद्धकक्षा
Mk.*
 5.21.
A courtyard
area,
Rām.*
 4.33.19 (सप्तकक्षा)
त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्रः कक्षाश्च स द्विजः
Bhāg.*
 1.8.16.
An enclosure.
An inner apartment, a private chamber
room in general
'कक्षा कच्छे वस्त्रायां काञ्च्यां गेहे प्रकोष्ठके' इति यादवः
Ku.*
 7.7
Ms.*
 7.224
गृहकलहंसकान- नुसरन् कक्षान्तरप्रधावितः
K.*
 63, 182
कक्षासु रक्षितैर्दक्षैस्तार्क्ष्यः सर्पेष्विवापतत् Parṇāl.3.38.
A harem.
Similarity.
An upper garment
दुर्योधनो हस्तिनं पद्मवर्णं सुवर्णकक्षम्
Mb.
 * 6.2.7.
Objection or reply in argument (in Logic
&c.
 ).
Emulation or rivalry.
A secluded part of an edifice
गत्वा कक्षान्तरं त्वन्यत्
Ms.*
 7.224.
A particular part of a carriage.
The jeweller's weight, Rati.
The end of the lower garment which, after the cloth is girt round the lower part of the body, is brought up behind and tucked into the waistband (Mar. कांसोटा)
Tying up the waist.
The wrist.
Border or lace
स्वर्णकक्ष- पताकाभिः
Bhāg.*
 9.1.37.
The basin of a balance (कक्षः also).
क्षम् A star.
Sin.
Comp.
 -अग्निः wild fire, conflagration
कक्षाग्निलङ्घिततरोरिव वृष्टिपातः
R.*
 11.92. -अन्तरम् inner or private apartment.
अवेक्षकः a superintendent of the harem.
a keeper of a royal garden.
a door-keeper.
a poet.
a debauchee.
a player
painter.
an actor.
a paramour.
strength of feeling or sentiment (Wilson). -उत्था a fragrant grass, (भद्रमुस्ता Cyperus,
Mar.
 नागरमोथा). -धरम् the shoulder-joint.
पः a tortoise.
one of the 9 treasures of Kubera. -(क्षा) पटः a cloth passed between the legs to cover the privities.
पुटः the arm-pit.
N.
 of a work on magic. -रुहा
=
 नागरमुस्ता q. v. -शायः, -युः a dog.-स्थ
a.
 seated on the hip or the flank.
Apte 1890
English
कक्षः 1 A lurking or hidingplace.
2 The end of the lower garment
see कक्षा.
3 A climbing plant, creeper.
4 Grass, dry grass
यतस्तु कक्षस्तत एव वह्निः R. 7. 55, 11. 75
Ms. 7. 110.
5 A forest of dead trees, dry wood.
6 The arm-pit
°अंतर Pt. 1. the cavity of the armpit
प्रक्षिप्योदर्चिषं कक्षे शेरते तेऽ भिमारुतं Śi. 2. 42.
7 The harem of a king.
8 The interior of a forest
आश् निर्गत्य कक्षात् Rs. 1. 27
कक्षांतरगतो वायुः Rām.
9 The side or flank (of anything).
10 A woman's girdle
as in आबद्धनिबिडकक्षैः.
11 A surrounding wall.
12 A part of a boat.
13 The orbit of a planet.
14 A buffalo.
15 A gate.
16 The Beleric Myrobalan or Terminalia Belerica.
17 A marshy ground.
क्षा 1 Painful boils in the arm-pit.
2 An elephant's rope
also his girth.
3 A woman's girdle or zone
a girdle, waist-band (in general)
Śi. 17. 24.
4 A surrounding wall
a wall.
5 The waist, middle part
Mk. 5. 21.
6 A courtyard
area.
7 An enclosure.
8 An inner apartment, a private chamber: room in general
Ku. 7. 70
Ms. 7. 224
गृहकलहंसकाननुसरन् कक्षांतरप्रधावितः K. 63, 182.
9 A harem.
10 Similarity.
11 An upper garment.
12 Objection or reply in argument (in Logic &c.).
13 Emulation or rivalry.
14 A secluded part of an edifice.
15 A particular part of a carriage.
16 The jeweller's weight, Retti.
17 The end of the lower garment which, after the cloth is girt round the lower part of the body, is brought up behind and tucked into the waistband (Mar. कांसोटा).
18 Tying up the waist.
19 The wrist.
20 Border or lace.
21 The basin of a balance (कक्षः also).
क्षं 1 A star.
2 Sin.
Comp.
अग्निः wild fire, conflagration
R. 11. 92.
अंतरं inner or private apartment.
अवेक्षकः {1} a superintendent of the harem. {2} a keeper of a royal garden. {3} a door-keeper. {4} a poet. {5} a debauchee. {6} a player
painter. {7} an actor. {8} a paramour. {9} strength of feeling or sentiment (Wilson).
उत्था a fragrant grass, (भद्रमुस्ता Cyperus).
धरं the shoulder-joint.
पः {1} a tortoise. {2} one of the 9 treasures of Kubera.
(क्षा) पटः a cloth passed between the legs to cover the privities.
पुटः the arm-pit.
रुहा = नागरमुस्ता q. v.
शायः
युः a dog.
स्थ a. seated on the hip or the flank.
Apte Hindi
Hindi
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
छिपने का स्थान
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
"नीचे पहने जाने वाले वस्त्र का सिरा, कच्छे का सिरा"
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
"बेल, लता"
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
"घास, सूखी घास"
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
"सूखे वृक्षों का जंगल, सूखी लकड़ी"
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
काँख
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
राजा का अन्तःपुर
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
जंगल का भीतरी भाग
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
पार्श्व
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
भैंसा
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
द्वार
कक्षः
पुं*
 - कष्-स
दलदली भूमि
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कक्षः
noun
लघुकोष्ठम्।
"अस्माकं पाकशालायां पञ्च कक्षाः आसन्।"
Synonyms:
 कक्षः
noun
विद्यालयस्य सः प्रकोष्ठः यत्र छात्राः पठन्ति।
"अस्माकं विद्यालये द्वयोः कक्षयोः निर्माणं प्रचलति।"
Synonyms:
 कक्षः
noun
शुष्कतृणम्।
"कक्षान् आनीय चटका नीडं निर्माति।"
Synonyms:
 कक्षः, कक्षा, कच्छटिका
noun
करच्छदस्य सः भागः यः पार्श्वे अभ्यन्तरीक्रियते।
"पिता करच्छदस्य कक्षः अभ्यन्तरीकुर्वन् बहिः गतः।"
Synonyms:
 शाला, शालिका, आगारः, आगारम्, कोष्ठः, कोष्ठकम्, गृहम्, कक्षः, कुटी, आवासः, प्रकोष्ठः, स्थली, स्थलम्
noun
गेहप्रकोष्ठकः।
"मम प्रकोष्ठः द्वितीये अट्टे अस्ति।"
Synonyms:
 कक्षः
noun
एकः जनसमुदायः ।
"कक्षानाम् उल्लेखः महाभारते विष्णुपुराणे च अस्ति"
Synonyms:
 कक्षः
noun
एकः जनसमुदायः ।
"अत्र कक्षाः निवसन्ति"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कक्षः
Root: कक्ष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ sin
⇒ wood
⇒ lace
⇒ cell
⇒ gate
⇒ belt
⇒ room
⇒ wall
⇒ zone
⇒ cabin
⇒ grass
⇒ girth
⇒ border
⇒ armpit
⇒ buffalo
⇒ rivalry
⇒ hide-out
⇒ equality
⇒ dry wood
⇒ classroom
⇒ underwood
⇒ dry grass
⇒ large wood
⇒ similarity
⇒ resemblance
⇒ inner recess
⇒ hiding-place
⇒ lurking-place
⇒ circumference
⇒ side or flank
⇒ climbing plant
⇒ cabinet [room]
⇒ spreading creeper
⇒ region of the girth
⇒ object of emulation
⇒ interior of a forest
⇒ forest of dead trees
⇒ compartment (railway)
⇒ ward [part of hospital]
⇒ any place surrounded by walls
⇒ bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
Shloka(s):
2|6|79|1 ► बाहुमूले उभे कक्षौ पार्श्वमस्त्री तयोरधः। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|79|1 ⇢ बाहुमूलम् (बाहुमूल) (नपुं)
➠ 2|6|79|1 ⇢ कक्षः (कक्ष) (पुं) ⇒ sin, wood, lace, cell, gate, belt, room, wall, zone, cabin, grass, girth, border, armpit, buffalo, rivalry, hide-out, equality, dry wood, classroom, underwood, dry grass, large wood, similarity, resemblance, inner recess, hiding-place, lurking-place, circumference, side or flank, climbing plant, cabinet [room], spreading creeper, region of the girth, object of emulation, interior of a forest, forest of dead trees, compartment (railway), ward [part of hospital], any place surrounded by walls, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ देहः
परा_अपरासंबन्धः ➡ देहावयवः
उपाधि ➡ अवयवः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कक्षः,
पुं,
 (कषतीति । कष् हिंसायां “वृतॄवदि-हनिकमिकषिभ्यः सः” । उणां ३ । ६२ । इतिसः ।) बाहुमूलम् । इत्यमरः । २ । ६ । ७९ ॥
काँक् वगल् इति च भाषा ॥
(यथा, महाभारते ४ । ६ । १ ।“वदर्य्यरूपान् प्रतिगृह्य काञ्चना-नक्षान् स कक्षे परिरभ्य वाससा” ॥
)तृणम् । वीरुत् । इत्यमरः ॥
३ । ३ । २१८ ।(यथा, मनुः ७ । ११० ।“यथोद्धरति निर्द्दाता कक्षं धान्यञ्च रक्षति” ॥
“यथा क्षेत्रे धान्यतृणादिकयोः सहोत्पन्नयोरपिधान्यानि लवनकर्त्ता रक्षति तृणादिकञ्चोद्धरति” ।इति तट्टीकायां कुल्लूकभट्टः ॥
) शुष्कतृणम् । इतिधरणी ॥
(यथा, माधः । २ । ४२ ।“प्रक्षिप्योदर्च्चिषं कक्षे शेरते तेऽभिमारुतम्” ॥
)कच्छः । (यथा महाभारते । १ । वारणावतागमने ।१४६ । २२ ॥
“कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे विलौकसः ।न दहेदिति चात्मानं यो रक्षति स जीवति” ॥
विलौकसो महाकक्षे वृहत्कच्छे इत्यर्थः ॥
) शुष्क-वनम् । पापम् । इति हेमचन्द्रः ॥
अरण्यम् ।इति रुद्रः ॥
(यथा महाभारते १ । खाण्डवदहन-पर्ब्बणि । २३१ । ३ ।“अयमग्निर्दहन् कक्षमित आयाति भीषणः” ॥
)भित्तिः । पार्श्वः । इति भरतधृताजयः ॥
(यथा, रामायणे । ५ । ५ । २५ ।“तस्य वानरसिंहस्य क्रममाणस्य सागरम् ।कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्ज्जति” ॥
)