| YouTube Channel

कंसः (kaMsaH)

 
Apte
English
कंसः [kaṃsḥ] सम् [sam], सम् 1 A drinking vessel, cup, can, goblet
उदुम्बरे कंसे चमसे वा सर्वौषधं फलानीति संभृत्य Bṛi.
Up.*
 6.3.1.
Bell-metal, white copper. किं यत्तद्देवदत्तः कंसपात्र्यां पाणि- नौदनं भुङ्क्ते Mbh. on
P.
 I.3.1.
A particular measure known as आढक, q. v.
सः
N.
 of a king of Mathurā, son of Ugrasena and enemy of Kriṣṇa. [He is identified with the Asura Kālanemi, and acted inimically towards Kṛiṣṇa and became his implacable foe. The circumstance which made him so was the following. While, after the marriage of Devakī with Vasudeva, he was driving the happy pair home, a heavenly voice warned Kaṁsa that the eighth child of Devakī would kill him. Thereupon he threw both of them into prison, loaded them with strong fetters, and kept the strictest watch over them. He took from Devakī every child as soon as it was born and slew it, and in this way he disposed of her first six children. But the 7th and 8th, Balarāma and Kṛiṣṇa, were safely conveyed to Nanda's house in spite of his vigilance, and Kṛiṣṇa grew up to be his slayer according to the prophecy. When Kaṁsa heard this, he was very much enraged and sent several demons to kill Kṛiṣṇa, who killed them all with ease. At last he sent Akrūra to bring the boys to Mathurā. A severe duel was fought between Kaṁsa and Kṛiṣṇa, in which the former was slain by the latter.]
cf.
 कंसं जघान कृष्णः which is an answer to the query कं संज- घान कृष्णः ।
Anything metallic.
Fire. -सा
N.
 of a daughter of Ugrasena and sister of Kaṁsa.
Comp.
 -अरिः, अरातिः, जित्, कृष्, द्विष्, हन्
m.
 'slayer of Kaṁsa, i. e Kṛiṣṇa
स्वयं सन्धिकारिणा कंसारिणा दूतेन
Ve.*
 1
-अस्थि
n.
 Bell mental. -उद्भवा A fragrant earth.-कारः (-री
f.
 )
a mixed tribe
कंसकारशङ्खकारौ ब्राह्मणात्सं- बभूवतुः Śabdak.
a worker in pewter or whitebrass, a bell-founder, -कृषः Vāsudeva Śrikṛṣṇa
निषेदिवान् कंसकृषः स विष्टरे
Śi.*
 1.16. -माक्षिकम् a metallic substance in large grains
a sort of pyrites. -वणिक्
m.
 a brazier or seller of brass vessels. -वधः, -हननम् the slaying of Kaṁsa. कंसवधमाचष्टे कंसं घातयति Mbh. on
P.
 III.1.26. -वधम्
N.
 of a drama by Śeṣakriṣṇa
Apte 1890
English
कंसः
सं 1 A drinking vessel, cup, can, goblet.
2 Bell-metal, white copper.
3 A particular measure known as आढक, q. v.
सः N. of a king of Mathurā, son of Ugrasena and enemy of Kṛṣṇa. [He is identified with the Asura Kālanemi, and acted inimically towards Kṛṣṇa and became his implacable foe. The circumstance which made him so was the following. While, after the marriage of Devakī with Vasudeva, he was driving the happy pair home, a heavenly voice warned Kaṃsa that the eighth child of Devakī would kill him. Thereupon he threw both of them into prison, loaded them with strong fetters, and kept the strictest watch over them. He took from Devakī every child as soon as it was born and slew it, and in this way he disposed of her first six children. But the 7th and 8th, Balarāma and Kṛṣṇa, were safely conveyed to Nanda's house in spite of his vigilance, and Kṛṣṇa grew up to be his slayer according to the prophecy. When Kaṃsa heard this, he was very much enraged and sent several demons to kill Kṛṣṇa, but he killed them all with ease. At last he sent Akrūra to bring the boys to Mathurā. A severe duel was fought between Kaṃsa and Kṛṣṇa, in which the former was slain by the latter].
सा N. of a daughter of Ugrasena and sister of Kaṃsa.
Comp.
अरिः, अरातिः, जित्, कृष्, द्विष्, हन् m. ‘slayer of Kaṃsa, i. e. Kṛṣṇa
स्वयं संधिकारिणा कंसारिणा दूतेन Ve. 1
निषेदिवान् कंसकृषः स विष्टरे Śi. 1. 16.
अस्थि n. bell-metal.
उद्भवा a fragrant earth.
कारः (री f.) {1} a mixed tribe
कंसकारशंखकारौ ब्राह्मणात्संबभूवतुः Śabdak. {2} a worker in pewter or white-brass, a bell-founder.
माक्षिकं a metallic substance in large grains, a sort of pyrites.
वणिक् m. a brazier or seller of brass vessels.
वधः
हननं the slaying of Kaṃsa.
Apte Hindi
Hindi
कंसः
पुं*
 - कंस्-अ
"जल पीने का पात्र, प्याला, कटोरा"
कंसः
पुं*
 - कंस्-अ
"काँसा , सफेद ताँबा"
कंसः
पुं*
 - कंस्-अ
‘आढक’ नाम की एक विशेष माप
कंसः
पुं*
 - कंस्-अ
"मथुरा का राजा, उग्रसेन का पुत्र, कृष्ण का शत्रु"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पात्रम्, भाजनम्, कंसः, कंसम्, शरावः, पुटकः
noun
लघुभाण्डं यस्य तलं सङकीर्णितम् अस्ति।
"सः पात्रे चणकान् अङ्कुरयति।"
Synonyms:
 कंसः, कंसासुरः, उग्रसेनजः
noun
मथुरायाः राज्ञः उग्रसेनस्य पुत्रः।
"कंसः एकः अत्याचारी शासकः आसीत्।"
Synonyms:
 कंसः
noun
एकं स्थानम् ।
"कंसस्य उल्लेखः तक्षशिलादिगणे वर्तते"
Synonyms:
 कंसः
noun
एकं स्थानम् ।
"कंसः तक्षशिलादिगणे परिगणितः"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कंसः,
पुं,
 (कामयति पित्रादिबन्धुवर्गान् अभिभूयपापात्मकं राज्यविषयादिभोगं यः । कम् + सः ।यद्वा कंस्ते शास्ति शत्रून् कंस शासने इत्यस्मात्सः ।) विष्णुद्वेष्ट्रसुरविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
स तु मथुरादेशराजा । यदुवंशीयोग्रसेनराज-पुत्त्रः । श्रीकृष्णमातुलः । तेन बधः प्राप्तः ।(एतद्विवरणं भागवते । १० । ४४ अध्याये विशे-षेण दृष्टव्यम् ॥
कंसनामकारणं हरिवंशे यथा, “कस्य त्वमिति यच्चाहं त्वयोक्तो मत्तकाशिनि ।कंसस्तस्माद्रिपुध्वंसी तव पुत्त्रो भविष्यति” ॥
अतएव कंसधातुनिष्पन्नत्वमेव प्रशस्यते ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कसि गतिशासनयोः”@} 2 ‘गतिशासनयोः कंस्ते, कसतीति गतौ शपि।’ 3 इति देवः।
कंसकः-सिका, कंसकः-सिका, चिकंसिषकः-षिका, चाकंसकः-सिका
4 कंसिता-त्री, कंसयिता-त्री, चिकंसिषिता-त्री, चाकंसिता-त्री
-- कंसयन्-न्ती, कंसयिष्यन्-न्ती-ती
-- 5 कंसानः, कंसयमानः, चिकंसिषमाणः, चाकंस्यमानः
कंसिष्यमाणः, कंसयिष्यमाणः, चिकंसिषिष्यमाणः, चाकंसिष्यमाणः
6 कन्-कंसौ-कंसः -- -- -- कंसितम्-तः, कंसितः-तम्, चिकंसिषितः, चाकंसितः-तवान्
7 कंसः] कंसः, चिकंसिषुः, चिकंसयिषुः, चाकंसः
कंसितव्यम्, कंसयितव्यम्, चिकंसिषितव्यम्, चाकंसितव्यम्
कंसनीयम्, कंसनीयम्, चिकंसिषणीयम्, चाकंसनीयम्
कंस्यम्, कंस्यम्, चिकंसिष्यम्, चाकंस्यम्
ईषकंसः-दुष्कंसः-सुकंसः
-- -- कंस्यमानः, कंस्यमानः, चिकंसिष्यमाणः, चाकंस्यमानः
8 कंसः, कंसः, चिकंसिषः, चाकंसः
कंसितुम्, कंसयितुम्, चिकंसिषितुम्, चाकंसितुम्
कंसा, कंसना, चिकंसिषा, चिकंसयिषा, चाकंसा
कंसनम्, कंसनम्, चिकंसिषणम्, चाकंसनम्
कंसित्वा, कंसयित्वा, चिकंसिषित्वा, चाकंसित्वा
प्रकंस्य, संकंस्य, प्रचिकंसिष्य, प्रचाकंस्य
कंसम् २, कंसित्वा २, कंसम् २, कंसयित्वा २, चिकंसिषम् २, चिकंसिषित्वा २, चाकंसम् २
चाकंसित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१८२)
02
=>
 (२-अदादिः-१०२४। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो-१९२)
04
=>
 [पृष्ठम्०१७७+ २६]
05
=>
 [[१। ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुम्। ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुक्।]]
06
=>
 [[२। ‘संयोगान्तस्य लोपः’ (८-२-२३) इति सकारलोपः।]]
07
=>
 [[[३। ‘अतः कृकमिकंस--’ (८-३-४६) इति सूत्रे ‘कमेः सः कंसः, न तु कंसेः इति भाष्यात्--अस्यानभिधानं कल्प्यते।’]]
08
=>
 [[४। ‘पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण’ (३-३-११८) इति घः। कंसेरच्प्रत्ययो न, अनभि- धानात् इति ‘प्रत्ययस्य लुक्श्लुलुपः’ (१-१-६१) इत्यत्र भाष्यात्।]]