औत्सुक्य (autsukya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English औत्सुक्य autsukya anxiety
औत्सुक्य autsukya eagerness
औत्सुक्य autsukya zeal
औत्सुक्य autsukya fervour
औत्सुक्य autsukya desire
औत्सुक्य autsukya officiousness
औत्सुक्य autsukya longing for
औत्सुक्य autsukya impatience
औत्सुक्य autsukya regret
Apte
Englishऔत्सुक्यम् [autsukyam], [उत्सुक-ष्यञ्]
Anxiety, uneasiness
हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थमिव लक्षये । औत्सुक्यं परमं चापि 7. 46.15.
Ardent desire, eagerness, zeal
औत्सुक्यमात्रमव- सादयति प्रतिष्ठा 5.6
अवसाययति v. l. औत्सुक्येन कृतत्बरा सहभुवा व्यावर्तमाना ह्रिया 1.2.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiऔत्सुक्यम्
- उत्सुक-ष्यञ्
"चिन्ता, बेचैनी"
औत्सुक्यम्
- उत्सुक-ष्यञ्
"प्रबल इच्छा, उत्सुकता, उत्साह"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaऔत्सुक्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ಸಾಹ /ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಬೇಗ ಹೊಂದುವುದರಲ್ಲಿ ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಕುತೂಹಲ
निष्पत्तिः - > "ष्यञ्" (५-१-१२४)
व्युत्पत्तिः - > उत्सुकस्य भावः
प्रयोगाः - > "औत्सुक्येन कृतत्वरा सहभुवा व्यावर्तमाना ह्रिया तैस्तैर्बन्धुवधूजनस्य वचनैर्नीताभिमुख्यं पुनः"
उल्लेखाः - > रत्ना० १-२
विस्तारः - > ಇದೊಂದು ವ್ಯಭಿಚಾರಿಭಾವ. "औत्सुक्योन्मादशङ्काः स्मृतिमतिसहिता व्याधिसन्त्रासलज्जाः" - सा० द० ३-१४१
औत्सुक्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಚ್ಛೆ /ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಆಸೆ
प्रयोगाः - > "औत्सुक्यनिवृत्त्यर्थं यथा क्रियासु प्रवर्तते लोकः । पुरुषस्य विमोक्षार्थं प्रवर्तते तद्वदव्यक्तम् ॥"
उल्लेखाः - > सां० का० ५८
L R Vaidya
EnglishSanskrit Tibetan
Tibetanchags pa
१) अतिस्नेह २) अध्यवसान ३) अध्यवसित ४) अनुनय ५) अनुनीत ६) अनुराग ७) अनुरोध ८) अभिलाष ९) आसक्ति १०) आस्था ११) इच्छा १२) उत्कर्ष १३) औत्सुक्य १४) कामगुण १५) तन्मय १६) दया १७) निर्बन्ध १८) पलिगोध १९) प्रणय २०) प्रतिषेवमान २१) प्रसक्त २२) रक्त २३) राग २४) लिप्त २५) लेप २६) लेभ २७) विग्रह २८) श्लेष २९) सक्त ३०) सक्ति ३१) संग ३२) संगृद्ध ३३) सज्यति ३४) स्नेह ३५) स्पृहा ३६)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritऔत्सुक्यं रणरणकोत्कण्ठे आयल्लकारती ।
हृल्लेखोत्कलिके चाथावहित्थाकारगोपनम् ॥ ३१४ ॥
औत्सुक्य (क्ली), रणरणक (पुं), उत्कण्ठा (स्त्री), आयल्लक (क्ली), अरति (स्त्री), हृल्लेख (पुं), उत्कलिका (स्त्री), अवहित्था (स्त्री), आकारगोपन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritआयल्लक
आयल्लक, उत्कण्ठा, उत्कलिका, रति, रणरणक, औत्सुक्य, हृल्लेख, विरह, वियोग
आयल्लकमुत्कण्ठा स्यादुत्कलिका रतिश्च रणरणकम् ।
औत्सुक्यं हृल्लेखो विरहवियोगौ च तुल्यार्थौ ॥ ७४२ ॥
verse 4.1.1.742
page 0085
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritऔत्सुक्यं, (उत्सुकस्य भावः । उत्सुक + ष्यञ् ।)उत्कण्ठा । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा रत्नावली ।“औत्सुक्त्येन कृतत्वरा सहभुवा व्यावर्त्तमानाह्रिया” ॥
“रथचरणसमाह्वस्तावदौत्सुक्यनुन्ना” ।इति माघे ११ । २६ । तथा मेघदूते पूर्व्वमेघे ॥
५ ॥
“इत्यौत्सुक्यादपरिगणयन् गुह्यकस्तं ययाचे” ।व्यभिचारिभावभेदः ।यथा साहित्यदर्पणे ३ । १३७ । “औत्सुक्योन्माद-शङ्काः स्मृतिमतिसहिता व्याधिसन्त्रासलज्जाः” ॥
तल्लक्षणं तत्रैव ३ । १५६ ।“इष्टानवाप्तेरौत्सुक्यं कालक्षेपासहिष्णुता ।चित्तताप-त्वरा-स्वेद-दीर्घनिश्वसितादिकृत्” ॥
उदाहरणं यथा तत्रैव ।“यः कौमारहरः स एव हि वरस्ता एव चैत्रक्षपां-स्तेचोन्मीलितभालतीसुरभयः प्रौढाःकदम्बानिलाः ।सा चैवास्मि तथापि तत्र सुरतव्यापारलीलाविधौरेवारोधसि वेतसीतरुतले चेतः समुत्कण्ठते” ॥
इच्छा । यथा, तत्त्वकौमुद्याम् ।“औत्सुक्यमिच्छा सा च इष्यमाणप्राप्तौ निवर्त्ततेइष्यमाणश्च स्वार्थ इष्टलक्षणत्वात् फलस्य” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritऔत्सुक्य उत्सुकस्य भावः ष्यञ् । उत्कण्ठायाम् ।“औत्सुक्येन कृतत्वरा सहभुवा व्यावर्त्तमाना ह्रिया”रत्नावली “तमाहितौत्सुक्यमदर्शनेन” रघुः । “रथ-चरणसमाह्वस्तावदौतसुक्यनुन्ना” माघः “इत्यौत्सुक्यादपरिगणयन् गुह्यकस्तं यथाचे” मेघ० । तच्च अलङ्कारोक्तव्यभिचारिभावभेदः सा० द० निर्वेदावेगेत्याद्युपक्रमे “औ-त्सुक्योन्मादशङ्का” इत्युक्त्वा “इष्टानवाप्तेरौत्सुक्यं कालक्षे-पासहिष्णुता” लक्षितम् । २ इच्छामात्रे च । “औत्सुक्य-निवृत्त्यर्थं यथा क्रियासु प्रवर्त्तते लोकः” सा० का० ।“औत्सुक्यमिच्छा सा च इष्यनाणप्राप्तौ निवर्त्तते इष्य-माणश्च स्वार्थ इष्टलक्षणत्वात् फलस्य” त० कौ० । “मनो-यस्येन्द्रियस्येह विषयान् याति सेवितुम् । तस्यौत्सुक्यंसंभवति प्रवृत्तिश्चोपजायते” भा० व० ११४ श्लो० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.