| YouTube Channel

ओष्ठः (oSThaH)

 
Apte
English
ओष्ठः [ōṣṭhḥ], [उष्यते उष्णाहारेण, उष्-कर्मणि थन्
Uṇ.*
 2.4.] A lip (lower or upper)
द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः
Ms.*
 8.282
अधर˚, बिम्ब˚. -ष्ठी A creeper bearing a red fruit to which the lip is commonly compared (बिम्बफल
Mar.
 तोण्डली). (In
comp.
 the अ or आ of words before ओष्ठ may be optionally dropped, and the
fem.
 may end in आ or ई as बिम्बो (म्बौ) ष्ठा-ष्ठी. [Vārt. ओत्वोष्ठयोः समासे वा Sk. on
P.
 VI.1.94.] [cf.
L.
 ostium].
Comp.
 -अधरौ, -रम् the upper and lower lip. -अवलोप्य
a.
 Which could be eaten with lips
मांसान्योष्ठावलोप्यानि साधनीयानि, देवताः । अश्नन्ति... ॥
Bk.*
 5. 14. -उपमफला, -भा -फला the creeper Bryonia Grandis (whose fruit resembles a lip.
Mar.
 तोंडली). -कोपः, -प्रकोपः a disease of the lips. -ज
a.
 labial (produced by the lips). -जाहम् the root of the lip. -पल्लवः, -वम् a sprout-like or tender lip. -पाकः The cracking of lips due to cold
&c.
 -पुटम् the cavity made by opening the lips. -पुष्पः -पुष्पम् the tree वन्धुक (Mar. दुपारी).-रोगः any disease of the lips.
Apte 1890
English
ओष्ठः [उष्यते उष्णाहारेण, उष्-कर्मणि थन् Uṇ. 2. 4] A lip (lower or upper)
द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः Ms. 8. 282
अधर°, बिंब°.
ष्ठी A creeper bearing a red fruit to which the lip is commonly compared (बिंबफल). In comp. the अ or आ of words before ओष्ठ may be optionally dropped, and the fem. may end in आ or ई
as बिंबो(बौ) ष्ठा-ष्ठी. [cf. L. ostium].
Comp.
अधरौ-रं the upper and lower lip.
उपमफला the creeper Bryonia Grandis (whose fruit resembles a lip).
कोपः
प्रकोपः a disease of the lips.
ज a. labial (produced by the lips).
जाहं the root of the lip.
पल्लवः
वं a sprout-like or tender lip.
पुटं the cavity made by opening the lips.
पुष्पः
ष्पं the tree वंधुक.
रोगः any disease of the lips.
Apte Hindi
Hindi
ओष्ठः
पुं*
 - उष्-थन्
होठ
ओष्ठः
पुं*
 - उष्+थन्
होठ
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) उष्यते उष्णाहारेन । उष(दाहे)+थन् । उ०२.४। १.अदरम् । ‘ततोऽनुकुर्याद्विषदस्य तस्य ताम्रोष्ठपर्यस्तरुचः स्मितस्य’ कुमार०१.४४। (स्त्री) ओष्ठी । २.बिम्बलता ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ओष्ठः, रदनच्छदः, दन्तवासः, दन्तवस्त्रम्, रदछदः
noun
अवयवविशेषः, उष्यते दह्यते उष्णाहारेण इति दन्ताच्छादकावयवः।
"आसन्ने मरणे श्यामस्य ओष्ठयोः तस्य पुत्रस्य नाम एव आसीत्।"
Tamil
Tamil
ஓஷ்ட2: : மேலுதடு அல்லது கீழுதடு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ओष्ठः,
पुं,
 (उष्यते दह्यते उष्णाहारेणेति । उष दाहे+ “उषिकुषीति” । २ । ४ । थन् ॥
)दन्ताच्छादकावयवः । उपर ठोँट इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । रदनच्छदः २ दशनवासः ३ । इत्य-मरः ॥
दन्तवासः ४ दन्तवस्त्रम् ५ रदच्छदः ६इति राजनिर्घण्टः ॥
तस्य द्विवचने ओष्ठौ ओष्ठा-धराविति यावत् ॥
(यथा, ऋग्वेदे । २ । ३९ । ६ ।“ओष्ठाविव मध्वास्ने वदन्ता स्तनाविव पिप्यतंजीवसे नः” । तथा मनुः । ८ । २८२ ।“अवनिष्ठीवतो दर्पाद्द्वारोष्ठौ च्छेदयेन्नृपः” ॥
तथा, कुमारे ३ । ६७ ।“उमामुखे विम्बफलाधरोष्ठेव्यापारयामास विलोचनानि” ॥
)