| YouTube Channel

ओषधिः (oSadhiH)

 
Apte
English
ओषधिः [ōṣadhiḥ] धी [dhī], धी
f.
 [ओषः पाको धीयते अत्र-धा-कि Tv.]
A herb, plant (in general)
ओषध्यः फलपाकान्ताः
Ms.*
 1.46
cf.
 संजीवन˚.
A medicinal plant or drug.
An annual plant or herb which dies after becoming ripe.Comp. -ईशः, -गर्भः, -नाथः the moon (as presiding over and feeding plants)
cf.
 पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः
Bg.*
 15.13
R.*
 2.73
Ku.*
 7.1
Ś.*
 4.2.-ज
a.
 produced from plants. (-जः) fire
ज्वलयतौषधिजेन कृशानना
Ki.*
 5.14.
धरः, पतिः a dealer in medicinal drugs.
a physician.
the moon
अमृतद्रवैर्विदधदब्ज- दृशामपमार्गमोषधिपतिः स्म करैः
Śi.*
 9.36 (where it means 'physician' also).
The Soma plant.
Camphor.-प्रस्थः the capital of Himālaya
तत्प्रयातौषधिप्रस्थं स्थितये हिमवत्पुरम्
Ku.*
 6.33, 36. -वनस्पतिम् Herbs and trees.
Apte 1890
English
ओषधिः,
धी f. [ओषः पाको धीयते अत्र, -धा कि Tv.] 1 A herb, plant (in general)
ओषध्यः फलपाकांताः Ms. 1. 46
cf. संजीवन°.
2 A medicinal plant or drug.
3 An annual plant or herb which dies after becoming ripe.
Comp.
ईशः,
गर्भः,
नाथः the moon (as presiding over and feeding plants)
cf. पुष्णामि चौषधीः सवोः सोमो भूत्वा रसात्मकः Bg. 15. 13
R. 2. 73: Ku. 7. 1
Ś. 4. 2.
ज a. produced from plants. (
जः) fire.
धरः,
पतिः {1} a dealer in medicinal drugs. {2} a physician. {3} the moon
Śi. 9. 36 (where it means ‘physician’ also).
प्रस्थः the capital of Himālaya
तत्प्रयातौषधिप्रस्थं स्थितये हिमवत्पुरं Ku. 6. 33, 36.
Apte Hindi
Hindi
ओषधिः
पुं*
 - "ओष-धा-कि, स्त्रियां ड़ीष् "
"जड़ीबूटी, वनस्पति"
ओषधिः
पुं*
 - "ओष-धा-कि, स्त्रियां ड़ीष् "
"औषधि का पौधा, ओषधि"
ओषधिः
पुं*
 - ओष-धा-कि
फसली पौधा या जड़ीबूटी जो कि पक कर सूख जाती है
ओषधिः
पुं*
 - ओष+धा+कि
सोम का पौधा
ओषधिः
पुं*
 - -
कपूर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्षुपः, उद्भिद्, ओषधिः, ओषधी, औषधी, औषधिः, उद्भिजम्, उद्भिदम्, पल्लवः, पल्लवम्, अङ्कुरः, प्ररोहः, रोहः, शाकः
noun
क्षुद्रवृक्षः।
"श्यामस्य उद्याने नैके क्षुपाः सन्ति।"
Synonyms:
 ओषधिः, ओषधी, शाकः, तृणम्, हरितकम्, अर्भः, कन्दः
noun
क्षुपविशेषः दण्डहीनः क्षुपः।
"कुस्तुम्बरादयाः शाकाः।"
Synonyms:
 ओषधिः, ओषधी, उद्भिदः, उद्भिजम्, उद्भिदम्, पल्लवः, पल्लवम्, अङ्कुरः, प्ररोह, रोहः, शाकः
noun
सः गतिहीनः सजीवः यः स्वस्य पोषणं सूर्यप्रकाशेन तथा च भूम्यान्तर्गतरसेन करोति।
"वने विविधाः ओषधयः सन्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: ओषधिः
Root: ओषधि
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ फलपाकान्ता
फलपाकान्तसस्याः
Meaning(s):
⇒ Annual plant
Shloka(s):
3|3|6|2 ► ओषधिः फलपाकान्ता ह्रस्वशाखाशिफः क्षुपः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|6|2 ⇢ ओषधिः (ओषधि) (स्त्री) ⇒ Annual plant ⇒ फलपाकान्ता
फलपाकान्तसस्याः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ओषधिः,
स्त्री,
 (ओषो धीयतेऽत्र । ओष + धा +कि ।) फलपाकान्तवृक्षादिः । कदली धान्यमि-त्यादिः । इत्यमरः ॥
(यदाह मनुः । १ । ४६ ।“उद्भिज्जाः स्थावरा ज्ञेया वीजकाण्डाप्ररोहिणः ।ओषध्यः फलपाकान्ताः बहुपुष्पफलोपगाः” ॥
तथा, कुमारे १ । १० । “भवन्ति यत्रौषधयोरजन्याम्” । तथा ७ । १ “अथौषधीनामधिपस्यवृद्धौ” । “ओषधयः प्रशुष्यन्ति गवादीनां पयां-सिच । इति हारीते प्रथमस्थाने ॥
४ अध्याये ॥
“ओषधीर्नामरूपाभ्यां जानते ह्यजपा वने ।अविपाश्चैव गोपाश्च ये चान्ये वनवासिनः ॥
न नामज्ञानमात्रेण रूपज्ञानेन वा पुनः ।ओषधीनाम्पराम्प्राप्तिं कश्चिद्वेदितुमर्हति ॥
योगविन्नामरूपज्ञस्तासां तत्त्वविदुच्यते ।किं पुनर्यो विजानीयादोषधीः सर्व्वथा भिषक् ॥
योगमासान्तु यो विद्याद्देशकालोपपादितम् ।पुरुषं पुरुषं वीक्ष्य स विज्ञेयो भिषक्तमः” ॥
इति चरके सूत्रस्याने ॥
१ अध्याये ॥
)