| YouTube Channel

ओघवत् (oghavat)

 
Monier Williams Cologne
English
ओघ—वत्
mfn.
 having a strong stream (as a river),
MBh.
 iii
ओघ—वत्
m.
 (आन्)
N.
 of a king,
MBh.
 xiii
BhP.
Benfey
English
ओघवन्त् ओघ + वन्त्,
I.
adj.
 ,
f.
वती, Rapid, MBh. 3, 10538.
II.
m.
 A
proper name, MBh. 13, 121.
III.
f.
वती, A proper name, ib.
Mahabharata
English
Oghavat^1, a Kuru warrior. § 604 (Karṇap.): VIII, 5, 132 (had been slain in the battle).
Oghavat^2, a king. § 720b (Sudarśanop.): XIII, 2, 121 (nṛpaḥ, grandfather of Nṛga), 122 (father of Ogharatha and Oghavatī).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ओघवत्
त्रि०
 ओघः जलवेगादिरस्त्यस्य मतुप् मस्य वः ।१ जलवेगादियुक्ते स्त्रियां ङीप् । “एषा सरस्वती रम्या-दिव्या चौघवती नदी” भा० व० १३९ । नृगनृपस्य पितामहे२ नृपभेदे
पु०
 ३ तत्कन्यायां स्त्री ङीप् । सा च भर्त्तुराज्ञयाद्विजरूपधरधर्म्मरूपातिथेः आत्मपर्य्यन्तप्रदानादिरूपपरि-चरणेन तुष्टधर्मवरेण अर्द्धदेहेन लोकानां पावनार्थंनदीत्वमाप्ता इति तन्नामपसिद्धे कुरुक्षेत्रस्थे ३ नदी-भेदेऽपि । तत्कथा भा० अनु० २ अ० यथा “तस्यां सम-भवत्पुत्त्रो नाम्नाग्नेयः सुदर्शनः । सुदर्शनस्तु रूपेणपूर्णेन्दुसदृशोपमः । शिशुरेवाध्यगात्सर्व्वं परं ब्रह्मसनातनम् । अथौववान्नाम नृपो नृगस्यासीत्पिता-महः । तस्याथौघवती कन्या पुत्त्रश्चौघरथोऽभवत् ।तामोघनान् ददौ तस्मै स्वयमोघवतीं सुताम् । सुदर्शनायविदुषे भार्य्यार्थे देवरूपिणीम् । स गृहस्थाश्रमरतस्तयासह सुदर्शनः । कुरुक्षेत्रेऽवसद्राजन्नोघवत्या समन्वितः ।गृहस्थश्चावजेष्यामि मृत्युमित्येव स प्रभो! । प्रतिज्ञामकरो-द्धीमान् दीप्ततेजा विशाम्पते! । तामथौघवतीं राजन्!स पावकसुतोऽब्रवीत् । अतिथेः प्रतिकूलं ते न कर्त्तव्यंकथञ्चन । येन येन च तुष्येत नित्यमेव त्वयाऽतिथिः ।अप्यात्मनः प्रदानेन न ते कार्य्या विचारणा । एतद्व्रतंमम सदा हृदि संपरिवर्त्तते । गृहस्थानाञ्च सुश्रोणि!नातिथेर्व्विद्यते परम् । प्रमाणं यदि वामोरु! वचस्ते ममशोभने! । इद वचनमव्यग्रा हृदि त्वं धारयेः सदा ।निष्क्रान्ते मयि कल्याणि! तथा सन्निहितेऽनघे! । नाति-थिस्तेऽवमन्तव्यः प्रमाणं यद्यहं तव । तमब्रवीदोघवतीतथा मूर्ध्नि कृताञ्जलिः । न मे त्वद्वचनात्किञ्चिदकर्त्तव्यंकथञ्चन । जिगीषमाणस्तु गृहे तदा मृत्युः सुदर्शनम् ।पृष्ठतोऽन्वगमद्राजन् रन्ध्रान्वेषी तदा सदा । इध्मार्थन्तुगते तस्मिन्नग्निपुत्त्रे सुदर्शने । अतिथिर्ब्राह्मणः श्रीमां-स्तामाहौघवतीं तदा । आतिथ्यं कृतमिच्छामि त्वयाद्यवरवर्णिनि! । प्रमाणं यदि धर्म्मस्ते गृहस्थाश्रमसंमतः ।इत्युक्ता तेन विप्रेण राजपुत्त्री यशस्विनी । विधिनाप्रतिजग्राह वेदोक्तेन विशाम्पते! । आसनञ्चैव पाद्यञ्चतस्मै दत्त्वा द्विजातये । प्रोवचौघवती विप्रं केनार्थःकिं ददामि ते । तामब्रवीत्ततो विप्रो राजपुत्त्रीं सुद-र्शगाम् । त्वया ममार्थः कल्याणि! निर्व्विशङ्कैतदाचर ।यदि प्रमाण धर्म्मस्ते गृहस्थाश्रमसंमतः । प्रदानेनात्मनोराज्ञि! कर्तुमर्हसि मे प्रियम् । स तया छन्द्यमानोऽन्यैरीप्सितैर्नृपकन्यया । नान्यमात्मप्रदानात्स तस्या वव्रेवरं द्विजः । सा तु राजसुता स्मृत्वा भर्तुर्वचनमादितः ।तथेति लज्जमाना सा तमुवाच द्विजर्षभम् । ततो विहस्यविप्रर्षिः सा चैवोपविशेश ह । संस्मृत्य भर्त्तुर्वचनं गृह-स्थाश्रमकाङ्खिणः । अथेध्म नमुपादाय स पावकिरुपागमत् ।मृत्युना रौद्रभावेन नित्यं बन्धुरिवान्वितः । ततस्त्वाश्रम-मागम्य स्वं पावकसुतस्तदा । तां व्याजहारौघवतीं क्वासियातेति चासकृत् । तस्मै प्रतिवचः सा तु भर्त्त्रे न प्रददौतदा । कराभ्यां तेन विप्रेण स्पृष्टा भर्तृव्रता सती ।उच्छिष्टार्स्मीति मन्वाना लज्जि ता भर्तुरेव च । तूष्णीं-मूताऽभवत्साध्वी नचोवाचाऽथ किञ्चन । अथ तां पुन-रेवेदं प्रोवाच स सुदर्शनः । क्व सा साध्वी कुतो याता-गरीयः किमतो मम । पतिव्रता सत्यशीला नित्यं चैवा-र्जवे रता । कथं न प्रत्युदेत्यद्य स्मयमाना यथा पुरा ।उटजस्थस्तु तं विप्रः प्रत्युवाच सुदर्शनम् । अतिथिंविद्धिसंप्राप्तं ब्राह्मणं पावके । च माम् । अनया छन्द्यमा-नोऽहं भार्य्यया तव सत्तम । तैस्तैरतिथिसत्कारैर्ब्रह्मन्नेषावृता मया । अनेन विधिना सेयं मामर्च्चति शुभानना ।अनुरूपं यदत्रान्यत्तद्भवान् कर्त्तुमर्हति । कूटमुद्गरहस्तस्तुमृत्युस्तं वै समन्वगात् । हीनप्रतिज्ञ मत्रैनं बधिष्यामीतिविन्तयन् । सुदर्शनस्तु मनसा कर्म्मणा चक्षुषा गिरा ।त्यक्तेर्षस्त्यक्तमन्युश्च स्मयमानोऽब्रवीदिदं । सुरतं तेऽस्तुविप्राग्र्य! प्रीतिर्हि परमा मम । गृहस्थस्य तु धर्म्मोऽग्र्यः सम्प्राप्तोऽतिथिपूजनम् । अतिथिः पूजितो यस्यगृहस्थस्य हि गच्छति । नान्यस्तस्मात्परो धर्म्म इतिप्राहुर्म्मनीषिणः । प्राणा हि मम दाराश्च यच्चान्यद्विद्यते वसु । अतिथिभ्यो मया देयमिति मे व्रतमाहितम् ।निःसन्दिग्धं मया वाक्यमेतन्मे समुदाहृतम् । तेनाहंविप्र । सत्येन स्वयमात्मानमालभे । पृथिबी वायुराकाश-मापो ज्योतिश्च पञ्चमम् । बुद्धिरात्मा मनः कालो दिश-श्चैव गणा दश । नित्यमेते हि पश्यन्ति देहिनां देह-संश्रिताः । सुकृतं दुष्कृतं चापि कर्म्म धर्म्मभृतां वर ।यथैषा नानृता वाणी मयाद्य समुदीरिता । तेन सत्येनमां देवाः पालयन्तु दहन्तु वा । तेन नादः समभवद्दिक्षुसर्वासु भारत! । असकृत् सत्यमित्येवं नैतन्मिथ्येति सर्वतः ।उटजात्तु ततस्तस्म न्निश्चक्राम स वै द्विजः । वपुषा द्याञ्चभूमिञ्च व्याप्य वायुरिवोद्यतः । स्वरेण विप्रः शैक्ष्येणत्रील्लीकाननुनादयन् । उवाच चैनं धर्म्मज्ञं पूर्व्वमामन्त्र्यनामतः । धर्म्मोऽहमस्मि भद्रन्ते जिज्ञासार्थं तवानघ! ।प्राप्तः सत्यञ्च ते ज्ञात्वा प्रीतिर्म्मे परमा त्वयि । विजि-तश्च लया मृथुर्य्योऽयं त्वामनगच्छति । रन्ध्रान्वेषी तवसदा त्वया धृत्या वशीकृतः । न चास्ति शक्तिस्त्रैलोक्येकस्यचित् पुरुषीत्तम! । पतिव्रतामिमां साध्वीं तवोद्वीक्षि-तुमप्युत । रक्षिता त्वद्गुणैरेषा पातिव्रत्यगुणैस्तथा । अधृष्यायदियं ब्रूयात्तथा तन्नान्यथा भवेत् । एषा हि तपसास्वेन संयुक्ता ब्रह्मवादिनी । पावनार्थञ्च लोकस्य सरि-च्छ्रेष्ठा भविष्यति । अनेन चैतद्देहेन लोकांस्त्वमिहपत्स्यसे । अर्द्धेनौघवती नाम त्वामर्द्धेनानुयास्यति”