धातुः: तप्
मूलधातुः: तप
धात्वर्थः: सन्तापे
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: तापयति-ते,तपति
अनुबन्धादिविशेषः: आधृषीयः


धातुः: तप्
मूलधातुः: तप
धात्वर्थः: ऐश्वर्ये
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: तप्यते


धातुः: तप्
मूलधातुः: तप
धात्वर्थः: सन्तापे
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: तपति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

तपँ तप  (अर्थः)  दाहे
( तापयति तप्ता ) तपिं तिपिमितिवचनादनिट्त्त्वम् तपतीति शपिसन्तापे तपते तपतीत्यैश्वर्ये 277

तपँ तप  (अर्थः)  ऐश्वर्ये
वा अयं धातुरैश्वर्ये वा तङ्श्यनौ उत्पादयतीत्यर्थः अन्यदा न्याय्यविकरणः परस्मैपदी च, ( तपति ) इति केचिदिह वाग्रहणं वक्ष्यमाणस्य वृतु वरण इत्यस्य आद्यांशमिच्छन्ति "वावृतु वरणे' इति तथा च भट्टिः "ततो वावृत्त्यमाना सा रामशालां न्यविक्षत' इति "तपिं तिपिम्' इत्यनिट्कारिकान्यासे तु "तप सन्तापे, तप ऐश्वर्यर्थे वा' इत्येवं पठतोऽस्यापि वा शब्दः तप्यतेश्शेषोऽभिमतः  ( तप्यते तेपे, तेपिषे,) इत्यादि, क्रादिनियमादिट् ( तप्ता तप्स्यते तप्यताम् अतप्यत तप्सीष्ट )  लिङौ ( अतप्त अतप्सातां, ) "झलो झलि'' इति सिज्लोपः ( तितप्सते तातप्यते तातप्ति तापयति अतीतपत् तप्त्वा, तप्तः तपनः ) युच् नन्द्यादिर्वा केचिदाद्यन्तव्यत्यासेन पतेति पठन्ति, तथा च स्वामी "पतेति द्रमिडा' इति निरुक्तेऽपि "इरज्यति पत्यते क्षयति राजतीति चत्वार ऐश्वर्यकर्माण' इति तथा पारक्षुद्रेऽपि "द्युतद्यामा नियुतःपत्यामनः' अस्माकं तु उभयमपि प्रमाणमाचार्येणोभयथा शिष्याणां प्रतिपादनात् तपतीति शपि गतं सन्तापे 51

तपँ तप (अर्थः)  सन्तापे
( तपति तताप तेपिथ ततप्थ तप्ता तप्स्यति तपतु अतपत तपेत् तप्यात् अताप्सीत् अताप्ताम् ) "झलो झलि'' इति सिज्लोपः ( तितप्सति तातप्यते तातप्ति तापयति अतीतपत् ) चौरं सन्तापयतीत्यत्र "रुजार्थानां भाववचनानामज्वरेः'' इति कर्मणि षष्ठी न भवति तत्राज्वरिसन्ताप्योरिति निषेधात् ( उत्तपते, वितपते ) "उद्विभ्यां तपः'' इत्यकर्मकत्वात्स्वाङ्गकर्मकाच्च तङ् अकर्मकत्वं भासनार्थत्वेन यदाऽयमस्वाङ्गकर्मकस्तदोत्तपति सुवर्णमित्येव भवति तप्यते तपस्तापसः अतप्त तपस्तापसः "तपस्तापः कर्मकस्यैव इति तपः कर्मकस्य तपेः कर्तुः कर्मवद्भावादात्मनेपदम् "अत्र तपेरर्जनमर्थं इति तापसस्तत्र कर्त्ता,यत्रासौ कर्मोपवासादीनि तपांसि तापसं सन्तपन्तीति तत्र तपिर्दुःखानुभावनार्थ इति कर्मणस्तपसो व्यापारो दुःखजननमिति क्रियाभेदाद्विध्यर्थमेतत् एवकारः सूत्रे च सर्ववाक्यानां सावधारणार्थत्वादर्थप्राप्तस्यैवावधारणस्यानुवादकः अत्र ''तपोऽनुतापे च'' इति चकारेण कर्मकर्त्तरि चिणो निषेधात्सिच् अत्रानुतापग्रहणस्य कर्मकर्त्रर्थत्वादन्वतप्त पापेन कर्मणेत्यत्रापि  चिण् न भवति, अनुतापादन्यत्रोदतापि सुवर्णं सुवर्णकारेणेति भवितव्यमेव चिणा(तप्यम् ) "पोरदुपधात्'' इति यत् (ललाटन्तप आदित्यः) "असूर्यललाटयोर्दृशितपोः'' इति यथासंख्यात् ललाटे कर्मण्युपपदे तपेः खशि मुम् ( शत्रुन्तपः ) "सज्ञायां भृतॄवृजि'' इत्यादिना खचि पूर्वपदस्य मुमागमः ( द्विपन्तपः परन्तपः ) "द्विषत्परयोस्तापे'' इति खचि णिलोपे "खचिह्रस्वः'' इति ह्रस्वः द्विषतस्तकारस्य मुमि संयोगान्तलोपः अत्र द्विषत्परयोरिति द्वितकारनिर्देशात्तकारान्तएव द्विषच्छब्दउपपदेऽयं प्रत्ययः, न तु लिङ्गविशिष्टपरिभाषया द्विषतीशब्दउपपदइति कर्मण्यणि द्विषतीतापइति भवति तथा तापेरिति ण्न्तस्य ग्रहणात्केवलादप्यणेव भवति असंज्ञायां द्विषत्ताप इति, संज्ञायां तु "सज्ञायां भृतॄवृजि'' इत्यादिना खजुक्तः तपः असुन् तपश्चरति तपस्यति "कर्मणो  रोमन्थतपोभ्यां वर्तिचरोः" इति रोमन्थतपोभ्यां कर्मभ्यां यथासंख्यं वर्त्तिचरोरर्थयोः क्यङिति क्यङ् कर्मण इति प्रत्येकसम्बन्धापेक्षमेकत्वम् "तपसः परस्मैपदं च'' इति परस्मैपदम् ( तपस्या ) क्यङन्तत्वात् "अ प्रत्ययात्'' इति स्त्रियामकारः तपः शीलमस्य तापसः "छत्रादिभ्यो णः'' इति णः अत्र णेऽण्कृतं कार्यं भवतीति प्रागेवोक्तं, तेन तापसीत्यत्र ङीष् भवति ( तपस्वी ) "तपः सहस्राभ्यां विनीनि'' इति मत्वर्थे विनीनिः अत्रैवार्थे "अण्च'' इत्यणि तापसः, तपस्वीत्यत्र "तसौ मत्वर्थे'' तकारान्तं सकारान्तं च मत्वर्थे प्रत्यये भमिति भसज्ञयाऽऽकडारीययाऽनवकाशया "स्वादिष्वसर्वनामस्थाने'' इति पदसज्ञाया बाधात् "ससजुषोरुः'' इति रुत्वं न भवति (तापः) घञ् सन्तापाय प्रभवति सान्तापिको रोगः "तस्मै प्रभवतिसन्तापादिभ्यः'' इति चतुर्थ्यन्तात्सन्तापशब्दात्प्रभवत्यर्थे ठञ् ( निष्टपति निष्टप्तम् )"निसस्तपतावनासेवेन'' इति षत्वम्, आसेवनं पौनः पुन्यं ततोऽयमनासेवनम् अयमैश्वर्ये दिवादौ दाहे चुरादौ 965

तपँ तप  दाहे 
- तापयति तपति  तपते  अन्यत्र तप्यते तपतीति  262

तपँ तप  ऐश्वर्य्ये 
वा- तप्यते  तेपे  तप्ता  तपतेरैश्वर्य्यार्थे दैवादिकत्वम्, आत्मनेपदित्वञ्च  वाग्रहणादैश्वर्य्येऽपि तपतीत्येके  पत इति चैके  पत्यते पतति (12)  अपरे तु वावृतु वरण इति परस्मिन् वाग्रहणं सम्बध्य धातुमेकार्थमनेकाचं मन्यन्ते वावृतु वरण इति वावृत्यते  ''ततो वावृत्यमानासौ रामशालां न्यविक्षत'' इति (13)        53

तपँ तप  सन्तापे 
- तपति । उत्तपते । निष्टपति । तप्ता । सन्तापः । सन्तापकः । तपः ।। 993 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“तप दाहे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> आधृषीयः। </li> <li>‘सन्तापेऽर्थे तपेद् दाहे तापयेत् तपते तपेत्।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>अस्य धातोः आधृषीयत्वात् णिचो वैकल्पिकत्वं बोध्यम्। </li> <li>ण्यन्तात्, शुद्धात्, सन्नन्तात्, यङन्ताच्च पूर्वोक्तभौवादिकतपधातुवत् <a href="#foot_krm04">4</a> सर्वाण्यपि रूपाणि ज्ञेयानि। </li> <li>अस्योभयपदित्वात् शानचि--तपमानः-तप्स्यमानः, तितप्समानः, तितप्सिष्यमाणः, इत्यादीनि रूपाण्यधिकानि भवन्ति, इति विशेषः। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> चित्ततापी इति शुद्धाद्धातोर्णिनिप्रत्यये। </li> <li>ण्यन्तात् सनि इमानि रूपाणि-- यथा--तितापयिषकः-षिका, तितापयिषिता-त्री, तितापयिषन्-न्ती, तिता- पयिषिष्यन्-न्ती-ती, तितापयिषमाणः, तितापयिषिष्यमाणः, तितापयिट्-ड्- यिषौ-यिषः;</li> <li> तितापयिषितः-तवान्, तितापयिषुः, तितापयिषितव्यम्, तितापयिषणीयम्, तितापयिष्यम्, ईषत्तितापयिषः-दुस्तितापयिषः-सुतिता- पयिषः, तितापयिष्यमाणः, तितापयिषः, तितापयिषितुम्, तितापयिषा, तितापयिषणम्, तितापयिषित्वा, संतितापयिष्य, तितापयिषम् २, तिता- पयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (७०५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८१९। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १३१)</li> <li id="foot_krm04">04 => (७०४)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[आ। ‘अजरद्वृषवद् विरिक्तपीडः पुनरभ्येत्य विशिष्टचित्ततापि।’ धा। का। ३। ४९।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“तप ऐश्वर्ये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘सन्तापेऽर्थे तपेद् दाहे तापयेत् तपते तपेत्। </li> <li>अैश्वर्ये वा दिवादित्वात् तप्यते तपतीति च।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>अयं धातुः ऐश्वर्येऽर्थे विकल्पेन तङ्श्यनौ लभते। </li> <li>तदभावे शब्विकरणः पस्स्मैपदी बोद्धव्यः। </li> <li>केचित्तु ‘वा’ इति पदं ‘वृतु वरणे’ इत्यनन्तरं पठिष्यमाणस्य धातोः आद्यावयवमिच्छन्ति। </li> <li>अत एव ‘ततो वावृत्यमाना सा रामशालां न्यविक्षत।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति भट्टिप्रयोगः संगच्छते। </li> <li>तन्मते ऐश्वर्येऽर्थे अस्माद् धातोः तङ्श्यनौ नित्यमेव भवतः। </li> <li>‘पत’ इति, अस्यैव पाठान्तरं केचिदिच्छन्ति। </li> <li>अत एव ‘द्युतद्यामा नियुतः पत्यमानः’ इति प्रयोगस्योपपत्तिर्भवति। </li> <li>निरुक्तेऽपि ‘इरज्यति पत्यते क्षयति राजतीति चत्वार ऐश्वर्यकर्माणः’ इत्युक्तम्। </li> <li>तापकः-पिका, तापकः-पिका, तितप्सकः, प्सिका, तातपकः-पिका;</li> <li> तप्ता-त्री, तापयिता-त्री, तितप्सिता-त्री, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकतपतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li>दिवादिषु आत्मनेपदमध्ये पाठात् शानचि संतप्यमानः <a href="#foot_krm06">6</a>, तप्स्यमानः, तितप्समानः, तितप्सिष्यमाणः;</li> <li> इत्यादीनि रूपाणि भवन्तीति विशेषः। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (७०४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-११५९। अक। अनि। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १३१)</li> <li id="foot_krm04">04 => [भ। का। ४-२८]</li> <li id="foot_krm05">05 => (७०३)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[आ। ‘गूर्णेऽस्मिन् बहुजन्तुघूरिणि खले जूर्णैः शशंसे नृभिः शौरिः शूरकगर्वचूरणपरः सन्तप्यमानः सताम्।’ धा। का। २। ६०।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्०६५१+ २८]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“तप सन्तापे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘सन्तापेऽर्थे तपेद् दाहे तापयेत् तपते तपेत्। </li> <li>अैश्वर्ये वा दिवादित्वात् तप्यते तपतीति च।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>तापकः-पिका, तापकः-पिका, <a href="#foot_krm04">4</a> तितप्सकः-प्सिका, तातपकः-पिका;</li> <li> तप्ता <a href="#foot_krm05">5</a> निष्टप्ता-निस्तप्ता-त्री, तापयिता-त्री, तितप्सिता-त्री;</li> <li> तातपिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> उत्तपन्-निष्टपन्-<a href="#foot_krm07">7</a> न्ती, तापयन्-न्ती, तितप्सन्-न्ती;</li> <li> -- तप्स्यन्-न्ती-ती, तापयिष्यन्-न्ती-ती, तितप्सिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm08">8</a> उत्तपमानः <a href="#foot_krm09">9</a> -वितपमानः, <a href="#foot_krm10">10</a> उत्तपमानः <a href="#foot_krm11">11</a>, तापयमानः -- तातप्यमानः;</li> <li> उत्तप्स्यमानः-वितप्स्यमानः-तापयिष्यमाणः, -- तातपिष्यमाणः;</li> <li> संतप्-सन्तपौ-संतपः;</li> <li> -- -- -- तप्तः- <a href="#foot_krm12">12</a> सन्तप्तः, तप्तम्, तापितः, तितप्सितः, तातपितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm13">13</a> तपनः, <a href="#foot_krm14">14</a> ललाटन्तपः <a href="#foot_krm15">15</a> <a href="#foot_krm16">16</a>, <a href="#foot_krm17">17</a> <a href="#foot_krm18">18</a> द्विषत्तापः, <a href="#foot_krm19">19</a> संतापी, <a href="#foot_krm20">20</a> द्विषन्तपः;</li> <li> द्विषतीतापः, <a href="#foot_krm21">21</a> परन्तपः, <a href="#foot_krm22">22</a> शत्रुन्तपः <a href="#foot_krm23">23</a> अभितापी, <a href="#foot_krm24">24</a> तापः, तितप्सुः, तातपः;</li> <li> तप्तव्यम्, निष्टप्तव्यम्, तापयितव्यम्, तितप्सितव्यम्, तातपितव्यम्;</li> <li> तपनीयम्, तापनीयम्, तितप्सनीयम्, तातपनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm25">25</a> तप्यम्, ताप्यम्, तितप्स्यम्, तातप्यम्;</li> <li> -- ईषत्तपः-दुस्तपः-सुतपः;</li> <li> -- -- -- तप्यमानः, ताप्यमानः, तितप्स्यमानः, तातप्यमानः;</li> <li> तापः-सन्तापः, <a href="#foot_krm26">26</a> आतपः, तापः, तितप्सः, तातपः;</li> <li> तप्तुम्, तापयितुम्, तितप्सितुम्, तातपितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm27">27</a> तप्तिः- <a href="#foot_krm28">28</a> इत्यसुन्प्रत्यये तपः = तपति शरीरमिति कायक्लेशात्मकः शुद्धाचारः। </li> <li>‘कर्मणो रोमन्थतपोभ्यां वर्तिचरोः’ <a href="#foot_krm29">29</a> इति क्यङ्। </li> <li>‘सनाद्यन्ता धातवः’ <a href="#foot_krm30">30</a> इति धातुसंज्ञा। </li> <li>‘अ प्रत्ययात्’ <a href="#foot_krm31">31</a> इति स्त्रियां भावादौ अकारप्रत्ययः। </li> <li>टाप्। </li> <li>तपस्या = तपः।]] तपस्या, तापना, तितप्सा, तातपा;</li> <li> तपनम्, तापनम्, तितप्सनम्, तातपनम्;</li> <li> तप्त्वा, तापयित्वा, तितप्सित्वा, तातपित्वा;</li> <li> सन्तप्य, सन्ताप्य, संतितप्स्य, संतातप्य;</li> <li> तापम् २, तप्त्वा २, तापम् २, तापयित्वा २, तितप्सम् २, तितप्सित्वा २, तातपम् २;</li> <li> तातपित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (७०३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-९८५। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १३१)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वात् न गुणः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। ‘निसस्तपतावनासेवने’ (८-३-१०२) इति षत्वम्। आसेवनम् = पुनः पुनः करणम्। “‘निष्टप्तं रक्षो निष्टप्ता अरातयः।’ इत्यत्र सदप्यासेवनं न विवक्ष्यते। छान्दसो वा वर्णविकारः।” इति काशिका (८-३-१०२)। आसेवने तु निस्तप्ता इत्येव।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। ‘उद्विभ्यां तपः’ (१-३-२७) इत्यत्र ‘अकर्मकाच्च’ (१-३-२६) इत्यनुवृत्तेः सकर्मकात् परस्मैपदमेव।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [वा सुवर्णं]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[४। ‘उद्विभ्यां तपः’ (१-३-२७) इति शानच्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[आ। ‘तीव्रमुत्तपमानोऽयमशक्यः सोढुमातपः।’ भ। का। ८-१५।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[५। ‘स्वाङ्गकर्मकाच्चेति वक्तव्यम्’ (वा। १-३-२७) इत्युक्तेरत्रापि शानच्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [पृष्ठम्]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[B। ‘सन्तप्तचामीकरवल्गुवज्रं विभागविन्यस्तमहार्घरत्नम्।।’ भ। का। ३। ३।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[६। ‘सहितपिदमेः संज्ञायाम्’ (ग। सू। ३-१-१३४) इति नन्द्यादिषु पाठात् कर्तरि ल्युः। तपनः = सूर्यः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[७। ‘असूर्यललाटयोर्दृशितपोः’ (३-२-३६) इति खश्। ‘अरुर्द्विषदजन्तस्य--’ (६-३-६७) इति मुम्। ललाटं तपतीति ललाटन्तपः = सूर्यः।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[C। ‘शमयेदपि सङ्ग्रामे यो ललाटन्तपं रविम्।।’ भ। का। ६-१००।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [आदित्यः]</li> <li id="foot_krm17">17 => [पृष्ठम्०६४९+ २८]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[१। असंज्ञायां द्विषन्तं तपतीति विग्रहे शुद्धाद्धातोः ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यणि रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[२। सम्यक् तप्तुं शीलमस्येति सन्तापी। ताच्छील्ये णिनिः।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[३। द्विषन्तं तापयतीति विग्रहे ‘द्विषत्परयोस्तापेः’ (३-२-३९) इति खच्प्रत्ययः। खचि ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) णिलोपे, ‘खचि ह्रस्वः’ (६-४-९४) इति उपधायाः ह्रस्वः। द्विषतस्तकारस्य मुमि संयोगान्तलोपः। एवं परं तापयतीति विग्रहे परन्तपः इति भवति। सूत्रे द्वितकारनिर्देशात् तकारान्त एव द्विषच्छब्दे उपपदेऽयं प्रत्ययः, न तु लिङ्गविशिष्टपरिभाषया द्विषतीशब्दे उपपदे;\n\n तत्र ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यणि द्विषतीताप इत्येव भवति।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[आ। ‘प्रियंवदोऽपि नैवाहं ब्रुवे मिथ्या परन्तप। सख्या तेन दशग्रीवं निहन्ताऽसि द्विषन्तपम्।।’ भ। का। ६। १०२।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[४। ‘संज्ञायां भृतॄवृजिधारिसहितपिदमः’ (३-२-४६) इति खच्प्रत्ययः संज्ञायाम्। शत्रून् तापयतीति विग्रहे, खचि, मुमागमे, णिलोपे, ‘खचि ह्रस्वः’ (६-४-९४) इति उपधायाः ह्रस्वे, रूपम्। ‘विश्वम्भरा, साम रथन्तराख्यम्, पतिंवरा चापि धनञ्जयश्च। शत्रुंसहः कोऽपि, वसुन्धरा च, शत्रुन्तपोऽरिन्दम एवमूह्यम्।।’ इति प्रक्रियासर्वस्वे।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[५। ‘बहुलमाभीक्ष्ण्ये’ (३-२-८१) इति णिनिः। असकृत् अभितपतीत्यर्थः।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[B। ‘द्विषतः परासिसिषुरेष सकलभुवनाभितापिनः। क्रान्तकुलिशकरवीर्यबलान्मदुपासनं विहितवान् महत्तपः।।’ किरातार्जुनीये १२। ३४।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[६। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यत्प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm26">26 => [[७। आ = समन्तात् तपतीति आतपः = सूर्यप्रभा। ‘पुंसि संज्ञायां धः प्रायेण’ (३-३-११८) इति घः। यद्वा, पचाद्यच्।]]</li> <li id="foot_krm27">27 => [पृष्ठम्०६५०+ २६]</li> <li id="foot_krm28">28 => [[१। ‘असुन्’ [द। उ। ९। ४९]</li> <li id="foot_krm29">29 => (३-१-१५)</li> <li id="foot_krm30">30 => (३-१-३२)</li> <li id="foot_krm31">31 => (३-३-१०२)</li></ul>

तप् (त꣡पँ꣡ दाहे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = तापनम् / तपनम्
अनीयर् = तापनीयः / तपनीयः - तापनीया / तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तापयितुम् / तपितुम्
तव्य = तापयितव्यः / तपितव्यः - तापयितव्या / तपितव्या
तृच् = तापयिता / तपिता - तापयित्री / तपित्री
क्त्वा = तापयित्वा / तपित्वा
ल्यप् = प्रताप्य / प्रतप्य
क्तवतुँ = तापितवान् / तपितवान् - तापितवती / तपितवती
क्त = तापितः / तपितः - तापिता / तपिता
शतृँ = तापयन् / तपन् - तापयन्ती / तपन्ती
शानच् = तापयमानः / तपमानः - तापयमाना / तपमाना

तप् (त॒पँ॒ दाहे ऐश्वेर्ये वा - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = तपनम्
अनीयर् = तपनीयः - तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तप्तुम्
तव्य = तप्तव्यः - तप्तव्या
तृच् = तप्ता - तप्त्री
क्त्वा = तप्त्वा
ल्यप् = प्रतप्य
क्तवतुँ = तप्तवान् - तप्तवती
क्त = तप्तः - तप्ता
शानच् = तप्यमानः - तप्यमाना

तप् (त॒पँ꣡ सन्तापे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = तपनम्
अनीयर् = तपनीयः - तपनीया
ण्वुल् = तापकः - तापिका
तुमुँन् = तप्तुम्
तव्य = तप्तव्यः - तप्तव्या
तृच् = तप्ता - तप्त्री
क्त्वा = तप्त्वा
ल्यप् = प्रतप्य
क्तवतुँ = तप्तवान् - तप्तवती
क्त = तप्तः - तप्ता
शतृँ = तपन् - तपन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

तपँ तप  दाहे
- तापयति, तपति  264

तपँ तप ऐश्वर्ये
- तप्यते  अन्ये तु तप संताप (1712) इत्यस्यैव भ्वादेरैश्वर्ये संतापे च श्यंस्तङौ वा मन्यन्ते, वा ग्रहणाद् ऐश्वर्येऽपि भ्वादिरित्येके-प्रतपति  नन्द्यादौ (गण0 31134) तपनः संंज्ञायाम्  द्विषन्तपः, परन्तपः (द्र0 3239)  पत इति द्रमिडाः-पत्यते, पतति, अपतिष्ट, अपप्तत्  49

तपँ तप संतापे
- तपति  निसस्तपतावनासेवने (83102) षत्वम्-निष्टपति  उद्विभ्यां तपः (1327) तङ्-उत्तपते, वितपते  स्वाङ्गकर्मकाच्च (1327 वा0) उत्तपते पृष्ठम्  तपस्तपः कर्मकस्वैव (3 188) कर्तुः कर्मत्वम् तप्यते तपस्तापसः, तपोऽर्जयतीत्यर्थः  तपोऽनुतापे च (3165) इति न यक्चिणौ -अतप्त तपस्तापसः, अन्ववातप्त पापेन कर्मणा  नन्द्यादौ (गण0 31134) तपनः सूर्यः  असूर्यललाटयोर्दृशितपोः (3236) खश्-ललाटन्तपः  द्विषत्परयोस्तापे (3239) द्विषन्तपः, संज्ञायाम् (3246) परन्तपः  असुन् (द0 उ0 949) तपः  956

धातुः: इयस्
मूलधातुः: इयस्
धात्वर्थः: ऐश्वर्ये
गणः: कण्ड्वादिः
कर्मकत्वं: 
इट्त्वं: 
उपग्रहः: 
रूपम्: इयस्यति


धातुः: ईश्
मूलधातुः: ईश
धात्वर्थः: ऐश्वर्ये
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: ईष्टे


तप -ऐश्वर्ये (वा० दिवा० आत्म० सक० अनि०) । तप्यते ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ತಪಸ್ಸು ಮಾಡು /ದೇಹವನ್ನು ನಿಯಮದಿಂದ ದಂಡಿಸಿ ಧ್ಯಾನಮಾಡು
प्रयोगाः - >"शम्बूको नाम वृषलः पृथिव्यां तप्यते तपः"
उल्लेखाः - >उ० रा० २-८

ऐश्वर्ये (aizvarye)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)