| YouTube Channel

एरण्डः (eraNDaH)

 
Apte
English
एरण्डः [ēraṇḍḥ], The castor-oil plant
(a small tree with a scanty number of leaves)
and hence the proverb: निरस्तपादपे देशे एरण्डो$पि द्रुमायते. -ण्डा Long pepper.Comp. -पत्रिका, -फला the plant Croton Polyandrum (दन्तीवृक्ष).
Apte Hindi
Hindi
एरण्डः
पुं*
 - आ-ईर्-अण्डच्
अरंडी का पौधा
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) ईरयति वायुं मलम् वाऽधः। ईर(गतौ)+णिच्+अण्डच्(बाहु०)। ‘निरस्तपादपे देशे एरण्डोऽपि द्रुमायते ।’
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 एरण्डः, अमङ्गलः, अमण्डः, असारः, आमण्डः, आमण्डकः, गन्धर्वहस्तः, चञ्चुः, निधापकः, रुवुः, रूवुकः, वरण्डालुः, व्यडम्बकम्, व्यडम्बनम्
noun
एरण्डस्य क्षुपात् प्राप्तं बीजं यस्मात् तैलं तथा च भेषजं प्राप्यते।
"एरण्डस्य तैलात् वैद्यः भेषजं निर्माति।"
Synonyms:
 एरण्डः, अमङ्गलः, अमण्डः, असारः, आमण्डः, आमण्डकः, गन्धर्वहस्तः, चञ्चुः, निधापकः, रुवुः, रूवुकः, वरण्डालुः, व्यडम्बकम्, व्यडम्बनम्
noun
क्षुपविशेषः सः क्षुपः यस्मात् तैलं प्राप्यते।
"एरण्डस्य फलं कण्टकयुक्तम् अस्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: एरण्डः
Root: एरण्ड
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku
Shloka(s):
3|3|64|2 ► कण्टकी चाप्यथैरण्डे हस्तपर्णोऽप्यलम्बकः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|65|1 ► रुवुः पञ्चाङ्गुलश्चञ्चुरामण्डस्तरुणोऽम्बुकः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|65|2 ► गन्धर्वहस्तो रुवुको वातघ्नो व्याघ्रपुच्छकः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|64|2 ⇢ एरण्डः (एरण्ड) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|64|2 ⇢ हस्तपर्णः (हस्तपर्ण) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|64|2 ⇢ अलम्बकः (अलम्बक) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|1 ⇢ रुवुः (रुवु) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|1 ⇢ पञ्चाङ्गुलः (पञ्चाङ्गुल) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|1 ⇢ चञ्चुः (चञ्चु) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|1 ⇢ आमण्डः (आमण्ड) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|1 ⇢ तरुणः (तरुण) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|1 ⇢ अम्बुकः (अम्बुक) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|2 ⇢ गन्धर्वहस्तः (गन्धर्वहस्त) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|2 ⇢ रुवुकः (रुवुक) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|2 ⇢ वातघ्नः (वातघ्न) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
➠ 3|3|65|2 ⇢ व्याघ्रपुच्छकः (व्याघ्रपुच्छक) (पुं) ⇒ Palma Christi
Ricinus communis
Tamil Āmaṇakku ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: एरण्डः
Root: एरण्ड
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ castor-oil plant
⇒ castor oil plant or Palma Christi [Ricinus Communis - Bot.]
Shloka(s):
2|4|50|2 ► सोमवल्कोऽप्यथ व्याघ्रपुच्छगन्धर्वहस्तकौ॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|51|1 ► एरण्ड उरुबूकश्च रुचकश्चित्रकश्च सः। (वनौषधिवर्गः)
2|4|51|2 ► चञ्चुः पञ्चाङ्गुलो मण्डवर्धमानव्यडम्बकाः॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|50|2 ⇢ व्याघ्रपुच्छः (व्याघ्रपुच्छ) (पुं) ⇒ tiger's tail, castor-oil tree, castor oil plant [Ricinus Communis - Bot.]
➠ 2|4|50|2 ⇢ गन्धर्वहस्तकः (गन्धर्वहस्तक) (पुं)
➠ 2|4|51|1 ⇢ एरण्डः (एरण्ड) (पुं) ⇒ castor-oil plant, castor oil plant or Palma Christi [Ricinus Communis - Bot.]
➠ 2|4|51|1 ⇢ उरुबूकः (उरुबूक) (पुं)
➠ 2|4|51|1 ⇢ रुचकः (रुचक) (पुं) ⇒ dove, ring, pigeon, citron, very large, kind of four-sided column, kind of golden ornament or necklace, castor oil plant [Ricinus Communis - Bot.], any object or substance supposed to bring good luck
➠ 2|4|51|1 ⇢ चित्रकः (चित्रक) (पुं) ⇒ painter, leopard, kind of snake, 8th unknown quantity, castor oil plant [Ricinus Communis - Bot.], Ceylon Leadwort plant [Plumbago zeylanica - Bot.]
➠ 2|4|51|2 ⇢ चञ्चुः (चञ्चु) (पुं) ⇒ deer, plant gonADIka, castor-oil plant, plant kSudracaJcu, renowned or famous for, red kind of the same plant
➠ 2|4|51|2 ⇢ पञ्चाङ्गुलः (पञ्चाङ्गुल) (पुं) ⇒ measuring 5 fingers, castor oil plant [Ricinus Communis - Bot.]
➠ 2|4|51|2 ⇢ मण्डः (मण्ड) (पुं) ⇒ frog, brandy, ornament, decoration, cream of milk, measure of weight, species of potherb, spirituous or vinous liquor, castor oil plant [Ricinus Communis - Bot.]
➠ 2|4|51|2 ⇢ वर्धमानः (वर्धमान) (पुं) ⇒ growing, thriving, increasing, prosperous, sweet citron, kind of riddle or charade, particular attitude in dancing, particular way of joining the hands, dish or platter of a particular shape, house having no entrance on the south side, castor oil plant [Ricinus Communis - Bot.]
➠ 2|4|51|2 ⇢ व्यडम्बकः (व्यडम्बक) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
एरण्डः
पुं,
 (एरयति वायुम् । आ + ईर गतौ कम्पनेच + बाहुलकात् अण्डच् ।) वृक्षविशेषः । भेरेण्डाइति भाषा । तत्पर्य्यायः । व्याघ्रपुच्छः २ गन्धर्व्व-हस्तकः ३ उरुवूकः ४ रुवूकः ५ चित्रकः ६ चञ्चुः७ पञ्चाङ्गुलः ८ मण्डः ९ वर्द्धमानः १० व्यडम्बकः११ । इत्यमरः ॥
उरुवुकः १२ रुवुकः १३ रूवुकः१४ रुवकः १५ वुकः १६ अमण्डः १७ आमण्डः१८ व्यडम्बनः १९ । इति तट्टीकायां भरतः ॥
कान्तः २० तरुणः २१ शुक्लः २२ वातारिः २३दीर्घपत्रकः २४ । इति राजनिर्घण्टः ॥
अस्यतैलस्य गुणाः । मधुरत्वम् । गुरुत्वम् । अतिश्लेष्म-वर्द्धनत्वम् । वातरक्तगुल्महृद्रोगजीर्णज्वरनाशि-त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
अपि च । कृमिदोष-सकलाङ्गशूलकुष्ठनाशित्वम् । स्वादुत्वम् । रसाय-नोत्तमत्वम् । पित्तप्रकोपनत्वम् । अतिदीपनत्वम् ।आमवातनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अस्यभेदकत्वगुणोऽप्यस्ति ॥
श्वेतैरण्डगुणाः । कटुत्वम् ।तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् । कफार्त्तिज्वरवायुकासना-शित्वम् । रसार्हत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अस्यमूलगुणाः । शूलवायुकफनाशित्वम् । शुक्रकारित्वञ्च ।इति राजवल्लभः ॥
(शुक्लरक्तैरण्डयोः पर्य्यायगुणा यथा, --“शुक्ल एरण्ड आमण्डुश्चित्रो गन्धर्व्वहस्तकः ।पञ्चाङ्गुलो वर्द्धमानो दीर्घदण्डोऽप्यदण्डकः ।वातारिस्तरुणश्चापि रुवूकश्च निगद्यते ॥
रक्तोऽपरो रुवुकः स्यादुरुवूको रुवूस्तथा ।व्याघ्रपुच्छश्च वातारिश्चञ्चुरुत्तानपत्रकः ॥
एरण्डयुग्मं मधुरमुष्णं गुरु विनाशयेत् ।शूलशोथकटीवस्तिशिरःपीडोदरज्वरान् ॥
व्रध्नश्वासकफानाहकासकुष्ठाममारुतान् ।एरण्डपत्रं वातघ्नं कफक्रिमिविनाशनम् ॥
मूत्रकृच्छ्रहरञ्चापि पित्तरक्तप्रकोपनम् ।वातार्य्यग्रदलं गुल्मं वस्तिशूलहरं परम् ॥
कफवातक्रिमीन् हन्ति वृद्धिं सप्तविधामपि ।एरण्डफलमत्युष्णं गुल्मशूलानिलापहम् ॥
यकृत्प्लीहोदरार्शोघ्नं कटुकं दीपनं परम् ।तद्वन्मज्जा च विड्भेदी वातश्लेष्मोदरापहः” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
“सतिक्तोषणमेरण्डतैलं स्वादु सरं गुरु ।व्रध्नगुल्मानिलकफानुदरं विषमज्वरम् ॥
रुक्शोफौ च कटीगुह्यकुष्ठपृष्ठाश्रयाञ्जयेत् ।तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं रक्तैरण्डोद्भवन्त्विति” ॥
इति शार्ङ्गधरस्य पूर्व्वखण्डे चतुर्थेऽध्याये ॥
“एरण्डतैलं मधुरमुष्णं तीक्ष्णं दीपनं कटुकषा-यानुरसं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनं त्वच्यं वृष्यं मधुर-विपाकं वयःस्थापनं योनिशुक्रविशोधनमारो-ग्यमेधाकान्तिस्मृतिबलकरं वातकफहरमधोमाग-दोषहरञ्च” ॥
इति सुश्रुते सूत्रस्थाने पञ्चचत्वारिंशत्तमेऽध्याये ॥
)