एध (edha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 एध r. 1st cl. (एधते) To grow or increase.

 एध m.
  (-धः) Fuel,  as wood,  grass,  &c.
 E.
  एध् to increase,  घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 ए॑ध a.
  kindling (—°)
 m.
  sgl.
  & pl.
  fuel.

Yates

English

 एध (धः) 1.
m.
  Fuel.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

एध 	-	 edha 	-	 m.
  	-	  fuel

Wilson

English

 एध r. 1st cl. (एधते) To grow or increase.

 एध
m.
  (-धः) Fuel,  as wood,  grass,  &c.
E.
  एध to increase,  घञ् aff.
  

Apte

English

एधः [ēdhḥ],  Fuel
 स्फुलिङगावस्थया वह्निरेधापेक्ष इव स्थितः Ś.*
  7.15
 Śi.*
  2.99
 R.*
  9.81.

Apte 1890

English

 एधः Fuel
 स्फुलिंगावस्थया वह्निरेधापेक्ष इव स्थितः Ś. 7. 15
 Śi. 2. 99
 R. 9. 81. 

Monier Williams Cologne

English

 ए॑ध m.
  (√ इन्ध्),  fuel,  RV.
   i,  158,  4
 x,  86,  18
 VS.
 
 ŚBr.
  
 Ragh.
  &c.
  

 ए॑ध mfn.
   ifc.  kindling See अग्न्य्-एध

 एध [cf.   Gk. αἰθός,  αἶθος
 Hib.
  aodh
 O.H.G. eit
 Angl.Sax.  âd.]

Monier Williams 1872

English

 एध,  अस्,  आ,  अम् (fr. simple rt. इन्ध्),  kindling, 
one who kindles,  cf. अग्न्य्-एध
 (अस्),  m. fuel,  as
wood,  grass,  &c.
 [cf. Gr. αἰθός]
—एधाहार
(एध-आह्°),  अस्,  m. one who collects fuel.

Macdonell

English

 एध édh-a,  a.
  kindling (—°)
 m.
  sg. pl.
  fuel: 🞄-mat,  a.
  fed with fuel.

Benfey

English

 एध एध,  i. e. इन्ध् (or rather इध्)
+ अ,  m.
  Wood for fuel,  Man.  4,  247.

Apte Hindi

Hindi

एधः
पुं*
  - "इन्ध्-घञ्,  नि*"
इंधन

Shabdartha Kaustubha

Kannada

एध - वृद्धौ (भ्वा० आत्म० अक० से०) एधते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದು

एध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೌದೆ /ಕಟ್ಟಿಗೆ
निष्पत्तिः - > ञि इन्धी (दीप्तौ) - कर० "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > इध्यतेऽनेन
प्रयोगाः - > "स्फुलिङ्गावस्थया वह्निरेधापेक्ष इव स्थितः"
उल्लेखाः - > शाकु० ७-१५

L R Vaidya

English

 eDa {% m. %} Fuel,  e.g. वह्निरेधापेक्ष इव स्थितः.

Bopp

Latin

 एध m. (r. इन्ध् ejecto न्,  s. अ) lignum. AM.,  v. इन्धन et
इध्म,  एधस्.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  एध्
मूलधातुः:
   एध
धात्वर्थः:
  वृद्धौ
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  एधते

धातुप्रदीपः

Sanskrit

एधँ एध  वृद्धौ 
- एधते । एधाञ्चक्रे । ऐधिष्ट । ऐदिधत् । मा भवानिदिधत्  ।।2।।

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
समिदिन्धनमेधेध्मतर्पणैधांसि भस्म तु ॥ ८२७ ॥
स्याद्भूतिर्भसितं रक्षा क्षारः पात्रं स्रुवादिकम् ।
-wordlist-
 
समिध् (स्त्री),  इन्धन (क्ली),  एध (स्त्री),  इध्म (क्ली),  तर्पण (क्ली),  एधस् (क्ली),  भस्मन् (क्ली),  भूति (स्त्री),  भसित (क्ली),  रक्षा (स्त्री),  क्षार (पुं),  पात्र (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

एध
एध,  तर्पण,  इन्धन,  एधस्,  समिध्,  इध्मन्
एधस्तर्पणमिन्धनमेधः समिदिध्म इत्यभिन्नार्थाः ।
verse 1.1.1.69
page 0009

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 एध,  ङ,  वृद्धौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वादिं-आत्मं-अकं-सेट् ।) ङ एधते । इति दुर्गादासः ॥
(यथा मनुः ४ । १७० ।“हिंसारतश्च यो नित्यं नेहासौ सुखमेधते” ॥
)

 एधः,  पुं,
   (इध्यतेऽनेनाग्निः । इन्ध + “हलश्च” ३ ।३ । १२१ । इति करणे घञ् । अवोदैधौद्मप्रश्रथ-हिमश्रथा” इति घञि नलोपो गुणश्च निपा-तितः ॥
) इन्धनम् । इत्यमरः ॥
 जालानि काठइति भाषा । (यथा रघौ ९ । ८१“एधान् हुताशनवतः स मुनिर्ययाचे” ॥
)

 एधः,  [स्] क्ली,
   (एध् + असुन् ।) इन्धनम् । इत्य-मरः ॥
 (यथा गीतायाम् । ४ । ३७ ।“यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात् कुरुतेऽर्ज्जुनः” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 एध वृद्धौ भ्यादि० आत्म० अक० सेट् । एधते ऐधिष्ट । एधाम्-बभूव--आस--चक्रे । एधितव्यः एधनीयः एध्यः एधिताएधितः एधनम् एधः एधमानः एधित्वा समेध्य एधांसि ।“हिरण्यभूमिसंप्राप्त्या पार्थिवो न तथैधते” मनुः । क्वचिदस्यआमभावः “यत्र मैथुनैरेधिरे प्रजाः” भाग० ३,  २१,  १ ।आर्षत्वात् समाधेयः “तपसा महतैधित” भा० आ० ८८३ ।“विवर्द्ध ज्वलना इवैधमानाः” ७१,  ५५ । “लोकयोरुभयोःशक्यं नित्यदा सुखमेधितुम्” रामा० । क्चित् पर०
  ।“न हि साहसकर्त्तारः सुखमेधन्ति भारत!” भा० व०२४५ अ० । णिचि एधयति ते ऐदिधत् त । “किं त्वंमामजुगुप्सिष्ठानैदिधः स्वपराक्रमम्” भट्टिः । उपसर्ग-स्थावर्णात् वृद्धिरेव न पररूपं प्रैधते एङादित्वे एव तथातेन मा प्रेदिधत् इत्यादौ न वृद्धिः ।

 एध पु०
  इध्यतेऽग्निरनेन इन्ध--करणे घञ् नि० नलोपगुणौ ।काष्ठे “एधान् हुताशनवतः स मुनिर्ययाचे” रघुः “एधो-दक्वं मूलफलमन्नमभ्युदितं च यत्” मनुः । “यथैधः स्वस-मुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति” भा० व० ८४ अ० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

एधँ एध वृद्धौ
|इतः कत्थान्ताः(1/31) पञ्चत्रिंशद् उदात्ता अनुदात्तेतश्च तेनायम् एकारस्योदात्तत्त्वात् सेट्,  अकारस्य चानुदात्तत्वाद् अनुदात्तङित आत्मनेपदम्(1/3/12) इत्यात्मनेपदी एधते एधमानः एधिता एत्येधत्यूठ्सु(6/1/89) इत्युपसर्गस्य एङिपररूपं नास्ति-प्रैधते मा भवान् इदिधत् इति परत्वाद् ह्रस्वे कृते पुनःप्रसङ्गविज्ञानाद् द्विर्वचनम् असुन्प्रत्यये(द्र.उ।4/1/188) एधः इन्धनम् यथैधांसि समिद्धोऽग्निः(गीता 4/37) इति अवोदैधौद्मप्रश्रथहिमश्रथाः (6/4/29) इतीन्धेर्घञि निपातनाद् अदन्तोऽपि एधोऽस्ति गुरोश्च हलः(3/3/103) इत्यप्रत्ययः-एधा2

धातुवृत्तिः

Sanskrit

एधँ एध (अर्थः)  वृद्धौ
( 1 ) ( 1 ) त्थन्ता त्थान्ता इति वा पाठः कत्थ्यन्ता उदात्ता अनुदात्तेतः( एधते एधसे एधे एधमानः एधां चक्रे एधां बभूव एधामास ) "इजादेश्च गुरुमतोऽनृच्छः'' इत्याम् प्रत्ययः "दीर्घं च'' इति ( 2 ) ( 2 ) दीर्घस्य गुरुसंज्ञा दीर्घं गुरुसंज्ञम् करोतेः "आम्प्रत्ययवत्'' इति नित्यं तङ् ( एधिता एधितासे एधिताहे एधिष्यते एधिष्यसे एधिष्ये एधिष्यमाणः ) "लृटः सद्वा'' ( एधताम् एधस्व एधै ) "सवाभ्यां वामौ'' "एत ऐ'' ( ऐधता ऐधथाः ऐधे )  ( सूत्रम्) आडजादीनाम् (इति सूत्रम्) इति अजादेरङ्गस्य लुङ्लङ्लृङ्क्षु आडागमइत्याट् टित्त्वादौ "आटश्च'' इति वृद्धिः ( ऐधेत ) आशिषि ( एधिषीष्टाः एधिषीय ऐधिष्ठ एधिष्ठाः ऐधिध्वम् ऐधिषि ) "धि च''धि च'' इति सलोपः इणन्नमङ्गमिति "इणः षीध्वंलुङ्लिटां धोङ्गात्'' इति धकारस्य मूर्धन्यः अत्र हरदत्तः एवं मूर्द्धन्यमुक्त्योपायान्तरमाह अन्येत्विटो विभाषाया वक्ष्यमाणत्वाद् गोबलीवर्दन्यायेन तद्व्यतिरिक्तमिणन्तमिह गृह्मत इति ऐधिन्वमित्यादौ ढत्वं नेच्छन्ति ( ऐधिष्यते ऐधिष्यथाः ऐधिष्ये ) भावे लट्लोद्लङ्विध्यादिलिङ्क्षु यगुदाहार्यः ( एध्यते भवता ) इत्यादि लुङि "चिणो लुक्'' इति तशब्दस्य लुकि ( ऐधि भवतेति ) शेषे तु कर्तृद्रुपम् सन्यजादित्वाद् द्वितीयस्यैकाचोद्विर्वचने ऽभ्यासकार्यम् "पूर्ववत्सनः'' इति तङ् ( एदिधिषते )इत्यादि सर्वत्र प्रकृतिवत् ( एदिधिष्यत )इत्यादि कर्तृवत् न च स्यादिषु चिण्वदिट्पक्षे वृद्धौ पुकि रूपान्तरमपि स्यादित्याशङ्कयम् ण्यल्लोपेत्यादिना ऽतो लोपेन वृद्धेर्बाधस्योक्तत्वात् ( एधयते सस्यम् )"णिचश्च'' इति कर्त्रभिप्राये तङ् अस्मिन्नुपपदेन प्रतीश्यमाने "विभाषोपपदेन प्रत्यमाने'' इति परस्मैपदमपि भवति स्वं सस्यमेध्यतीति चित्तवत्कर्तृकेतु "अणावकर्मकाच्चित्तवत्कर्तृकात्'' इति परस्मैपदमेव ( पुत्रमेधयतीति ) विभाषोपपदादपि परत्वादिदमेव भवति,  तेन स्वपुत्रमेधयतीत्येव "गतिबुद्धि'' इति सर्वत्र प्रयोज्यकर्मत्वम् ( एघयां चक्रे चकार बभूव आस ) "अयामन्त'' इति णेरयादेशः अत्र यदा प्रकृतेः चित्तवत्कर्तृकत्वेन नित्यं परस्मैपदं तदा कृञोऽनुप्रयोगस्येति कल्पितेन योगेन तथैव ( एधयितासि एधयितासे एधयिष्यति एधयिष्यते एधयतु एधयताम् ऐधयत ऐधयत एधयेत् एधयेत आशिषि एध्यात् एधयिष्ट ) यासुट्यनिडाद्यार्धधातुकत्वाण्णिलोपः "अकृत्सार्वधातुकयोः'' इति मूर्द्धन्यविकल्पः ( ऐदिधत् ऐदिधत ) "णि श्रि'' इति द्विर्वचननिमित्ते ऽचि योजादेशः स द्विर्वचने कर्त्तव्ये स्थानित्वं प्रतिपद्यत इति "चङि'' इति द्विर्वचने स्थानिवत्त्वात् "अजार्देर्द्वतीयस्य'' इतिधिशब्दो द्विरुच्यते इदं च "णौ चडि'' इत्युपधाहस्वाद्बहिरङ्गाप्युत्तरकालं द्रष्टव्यम् तत्र च लिङ्गमोणेर्द्धदित्करणं तद्धि मा भावनोणिणदित्यत्र "नाग्नोपि'' इति चङि ह्रस्वस्य निषेधार्थं,  पूर्वं तु द्विर्वचने ह्रस्वभाव्युपधा नेति किं निषेधेन तेन मा भवानिदिधदिति भवति "न माड्योगे'' इत्याटो निषेधः कर्मणि लुड्ये कवचने चिण् अन्यत्र सिचीट्गुणायादेशाः ( ऐधि ऐधयिषातामित्यादि ) ध्वमि "धि च '' इति सलोपे गुणायादेश्यायोरिणः परत्वादिटो "विभाषेटः'' इति वा मुर्द्धन्यः अन्येषु लेषु कर्तृवद्रपम् लिट्यनुप्रयोगे नित्यं तङ उदाहार्यः स्यादिषु पक्षे चिण्वदिटि तस्यासिद्धवदत्रेत्यसिद्धत्वाण्णिलोपे ( एधिष्यत ) इत्यादि प्रकृतिवत् रूपाण्यपि पक्षे द्रष्टव्यानि न व ध्वमि णेरिणः पर इडिति तल्लोपात्पूर्वे "विभाषेटः'' इति रूपभेदस्य प्रसङ्गः नित्यत्वादन्तरङ्गत्वात्पूर्वत्रासिद्धत्वाच्च पूर्वमेव णेर्लोणात् कर्मकर्तरि यक्चिणेर्विषये तयोः "णिश्रन्थि'' इति निषेधाच्छप्सिचोः कर्तवद्रपम् स्यादिषुकर्मवत् वत्करणात्स्वाश्रये भावे लकारे सर्वत्र कर्मवतृ कर्त्तरि तृतीया विशेषः (एधयते स्वेनैवेत्यादि प्रैधते )  ( सूत्रम्) एत्येधत्यूठ्सु (इति सूत्रम्) इति वृद्धिः एजादाविणि धातावेधतौ ऊठि चावर्णात् पूर्वपरयोरेकादेशो वृद्धिरिति सूत्रार्थः इयं च वृद्धिरेत्येधत्योरेङि पररूपस्यापवादइत्यवर्णान्तोपसर्गलाभः ऊठि त्वाद्गुणस्य अत्र वृत्तौ एज्ग्रहणमेतेरेव विशेषणं नैधतेरव्यभिचारादिति( 1 ) अत्र प्रदीपकृत् प्रेदिधदित्यत्र व्यभिवचारासम्भवान्नैतत्सारमित्याह इदमेव त्वसारं,  ण्यन्तस्य शब्दान्तरतृवादेधतिग्रहणेनाग्रहणात् अत एव हि "न भाभूपूकमि'' इत्यत्र [ ण्यन्तानां च भादीनामुपसंख्यानम् ]इत्युक्तम् वक्ष्यन्प्ति च तत्र न्यासकारादयः शद्गान्तरत्वात् ण्यन्तेनां न प्राप्नोति तस्मादुपसंख्यानमिति स्वयं च तत्रैवं व्क्ष्यतीति पूर्वापरविरोधं स एव प्रष्टव्यः किं च ण्यधिकस्यापि ग्रहणे "उपसर्गात्सुनोति'' इत्यत्राभिसुषावयिषतीत्यत्र ण्यन्तेनाभेर्योगात्सुनोतिं प्रत्यनुपसर्गत्वात् षत्वं न स्यादिति चोदयित्वा प्रेषणादिरिहाभिषवे इति सुनोर्ति प्रति उपसर्गत्वात् षत्वं सिद्धमिति भाष्यकारादीनां समाधानमुननन्नं स्यात् अत एव हि वृद्धिविधो हरदत्तः एज्ग्रहणमेतेरेव विशेषणंन पुनरेधतेरिति वृत्तिमुपादाय बाहुल्याभिप्रायेणैतदुकं मा प्रेदिधदित्यत्र व्यभिचारसम्भवादित्याहुरिति मतान्तरेणाह ( एधितः एधितमनेन इदमेषामेधितम् ) "क्तोधिकरणे च'' इति क्तः ( एधः ) "असुन्'' इत्यसुन् 2

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“एध वृद्धौ”@} 2 एधकः 3 प्रैधकः-धिका,  एधकः-धिका,  एदिधिषकः-षिका
   एधिता-त्री,  एधयिता-त्री,  एदिधिषिता-त्री
   एधयन्-न्ती,  4 इत्यमुमपि बाधित्वा,  परत्वात् ‘अणौ--’ 5 इति नित्यं परस्मैपदमेव।]] स्वं पुत्रम्) एधयन्,  एधयिष्यन्-न्ती-ती
   एधमानः,  6 एधयमानः,  एदिधिषमाणः
   एधिष्यमाणः,  एधयिष्यमाणः,  एदिधिषिष्यमाणः
   एत्-एध्-एधौ-एधः
   -- -- 7 एधितम्-तः,  8 एधितम्-तः,  एदिधिषितम्-तः-तवान्
   एधः,  एधः,  एदिधिषुः,  एदिधयिषुः
   एधितव्यम्,  एधयितव्यम्,  एदिधिषितव्यम्
   एधनीयम्,  एधनीयम्,  एदिधिषणीयम्
   एध्यम्,  एध्यम्,  एदिधिष्यम्
   ईषदेधः,  दुरेधः,  स्वेधः
   -- -- एध्यमानः,  एध्यमानः,  एदिधिष्यमाणः
   एधः,  एधः,  एदिधिषः
   एधितुम्,  एधयितुम्,  एदिधिषितुम्
   एधा,  एधना,  एदिधिषा,  एदिधयिषा
   एधनम्,  एधनम्,  एदिधिषणम्
   9 एधित्वा,  एधयित्वा,  एदिधिषित्वा
   समेध्य,  समेध्य,  समेदिधिष्य
   एधम् २,  एधित्वा २,  एधम् २,  एधयित्वा २,  एदिधिषम् २,  एदिधिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१३४)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-२। अक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  [[१। ‘एत्येधत्यूठ्सु’ (६-१-८९) इति वृद्धिः,  पररूपापवादः।]]
 04 =>
  ( [[२। ‘विभाषोपपदेन प्रतीयमाने’ (१-३-७७)
 05 =>
  (१-३-८८)
 06 =>
  [[३। अण्यन्तावस्थायां चित्तवत्कर्तृकत्वे ण्यन्ते,  ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति परस्मैपदमेव। ‘एधयन्-न्ती’ इत्येव।]]
 07 =>
  [[आ। ‘स गान्दिनीभूः अथ गोकुलैधितं स्पर्धालुधीगाधितकार्यबाधिनम्। द्रक्ष्यन् हरिं नाधितलोकनाथकं देधे मुदास्कुन्दितमन्तरिन्द्रियम्।।’ धा। का। १-२।]]
 08 =>
  [[B। ‘अग्निः प्रमादेन ददाह लङ्कां वध्यस्य देहे स्वयमेधितश्चेत्।’ भ। का। १२। २४।]]
 09 =>
  [पृष्ठम्०१३७+ २६]

Capeller

German

 ए॑ध entzündend (—°)
 m.
  Pl. Brennholz.

Grassman

German

 édha,  m.,  Brennholz [von idh].
-as {158, 4}.
-asya {912, 18}.

Burnouf

French

 एध एध m.
  (इन्ध्।) bois et généralt. tout corps
combustible.

Stchoupak

French

 एध-
 m.
  combustible 
 -वन्त्- a. (feu) entretenu.
एधोदक- nt. combustible et eau.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.