| YouTube Channel

एकशृङ्गः (ekazRGgaH)

 
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) एकं शृङ्गं यस्य । १.विष्णुः मत्स्यावतारे । २.एकशृङ्गयुक्तपशुमात्रम् । ३.पितृगणभेदः। ‘सोमपा एकशृङ्गाश्च चतुर्वेदाः कलास्तथा । एते चतुर्षु वर्णेषु पूज्यते पितरो नृपः॥’ भार०२.११.४३। ४.एकशिखरयुक्तपर्वतः। (स्त्री) एकशृङ्गा । शुकमहर्षेः पत्नी ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 एकशृङ्गः, एकशृङ्गवान्
adjective
एकशृङ्गयुक्तं पशुमात्रम्।
"काझीरङ्गा-अभयारण्ये एकशृङ्गाः करियादसः बहुलतया दृश्यन्ते।"
Synonyms:
 एकचरः, खड्गः, खड्गी, एकशृङ्गः, गण्डः, गण्डकः, गण्डाङ्गः, वनोत्साहः, तैतिलः
noun
वन्यपशुः यस्य त्वक् मृदु नास्ति।
"एकचरस्य नासिकायां शृङ्गः अस्ति।"
Synonyms:
 विष्णुः, नारायणः, कृष्णः, वैकुण्ठः, विष्टरश्रवाः, दामोदरः, हृषीकेशः, केशवः, माधवः, स्वभूः, दैत्यारिः, पुण्डरीकाक्षः, गोविन्दः, गरुडध्वजः, पीताम्बरः, अच्युतः, शार्ङ्गी, विष्वक्सेनः, जनार्दनः, उपेन्द्रः, इन्द्रावरजः, चक्रपाणिः, चतुर्भुजः, पद्मनाभः, मधुरिपुः, वासुदेवः, त्रिविक्रमः, दैवकीनन्दनः, शौरिः, श्रीपतिः, पुरुषोत्तमः, वनमाली, बलिध्वंसी, कंसारातिः, अधोक्षजः, विश्वम्भरः, कैटभजित्, विधुः, श्रीवत्सलाञछनः, पुराणपुरुषः, वृष्णिः, शतधामा, गदाग्रजः, एकशृङ्गः, जगन्नाथः, विश्वरूपः, सनातनः, मुकुन्दः, राहुभेदी, वामनः, शिवकीर्तनः, श्रीनिवासः, अजः, वासुः, श्रीहरिः, कंसारिः, नृहरिः, विभुः, मधुजित्, मधुसूदनः, कान्तः, पुरुषः, श्रीगर्भः, श्रीकरः, श्रीमान्, श्रीधरः, श्रीनिकेतनः, श्रीकान्तः, श्रीशः, प्रभुः, जगदीशः, गदाधरः, अजितः, जितामित्रः, ऋतधामा, शशबिन्दुः, पुनर्वसुः, आदिदेवः, श्रीवराहः, सहस्रवदनः, त्रिपात्, ऊर्ध्वदेवः, गृध्नुः, हरिः, यादवः, चाणूरसूदनः, सदायोगी, ध्रुवः, हेमशङ्खः, शतावर्त्ती, कालनेमिरिपुः, सोमसिन्धुः, विरिञ्चिः, धरणीधरः, बहुमूर्द्धा, वर्धमानः, शतानन्दः, वृषान्तकः, रन्तिदेवः, वृषाकपिः, जिष्णुः, दाशार्हः, अब्धिशयनः, इन्द्रानुजः, जलशयः, यज्ञपुरुषः, तार्क्षध्वजः, षड्बिन्दुः, पद्मेशः, मार्जः, जिनः, कुमोदकः, जह्नुः, वसुः, शतावर्तः, मुञ्जकेशी, बभ्रुः, वेधाः, प्रस्निशृङ्गः, आत्मभूः, सुवर्णबिन्दुः, श्रीवत्सः, गदाभृत्, शार्ङ्गभृत्, चक्रभृत्, श्रीवत्सभृत्, शङ्खभृत्, जलशायी, मुरमर्दनः, लक्ष्मीपतिः, मुरारिः, अमृतः, अरिष्टनेमः, कपिः, केशः, जगदीशः, जनार्दनः, जिनः, जिष्णुः, विक्रमः, शर्वः
noun
देवताविशेषः हिन्दुधर्मानुसारं जगतः पालनकर्ता।
"एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
एकशृङ्गः,
पुं,
 (एकं शृङ्गं यस्य ।) विष्णुः । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
(स्वायम्भुवमन्वन्तरे अकालप्रलयात्मत्स्यरूपधरस्यास्य शृङ्गे मनोर्नौर्बद्धा । तत्कथायथा कालिकापुराणे ३२ अध्याये ।“स्वायम्भुवस्तदा मत्स्यं हरिं सस्मार वै तदा ।ततो जलानामुपरि सशृङ्ग इव पर्ब्बतः ॥
उद्दीप्तश्चैकशृङ्गेण विष्णुर्मत्स्यस्वरूपधृक् ।आगतस्तत्र न चिरात् यत्रास्ते समनुर्हरिः” ॥
विस्तृतिस्तु आकालिकशब्दे द्रष्टव्या ।) एकशृङ्ग-युक्तपशुमात्रम् ॥
(पितृगणभेदः । यथा, महा-भारते २ । ११ । ४१-४३ ।“पितॄणाञ्च गणान् विद्धि सप्त वै पुरुषर्षभ ! ।मूर्त्तिमन्तो हि चत्वारस्त्रयश्चाप्यशरीरिणः ॥
वैराजाश्च महाभागा अग्निस्वात्ताश्च भारत ।गार्हपत्या नाकचराः पितरो लोकविश्रुताः ॥
सोमपा एकशृङ्गाश्च चतुर्व्वेदाः कलास्तथा ।एते चतुर्षु वर्णेषु पूज्यन्ते पितरो नृप” ॥
)