एक (eka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishएक - eka - - single
एकाकिन् - ekAkin - - single
सम्प्रयुक्त - samprayukta - - single [ tennis ]
गान - gAna - - singing
गापन - gApana - - singing
कीर्तनं करोति { कृ } - kIrtanaMkaroti{kR} - verb - singtheglory
एकवंशप्राप्ति - ekavaMzaprApti - - singleinheritance [ computer ]
वयम् गीतम् गायाम - vayamgItamgAyAma - - Letussingasong.
एकं अपि यानं न आगतम् - ekaMapiyAnaMnaAgatam - - Notasinglebushascome.
एकमपि चित्रं सम्यक् नास्ति - ekamapicitraMsamyaknAsti - - Notasinglefilmisgood.
एकं अपि गणितं न कृतवान् वा ? - ekaMapigaNitaMnakRtavAnvA? - - Haven'tyouworkedoutasinglesum?
यदा सः अन्तः गतवान् तदा चतस्रः महिलाः मधुरं गायन्त्यः आसन् - yadAsaHantaHgatavAntadAcatasraHmahilAHmadhuraMgAyantyaHAsan - - Whenhewentinside, fourwomenweresingingmelodiously.
स्वनति - svanati - verb - sing
उपगायति { उपगै } - upagAyati { upagai } - verb - sing
निगायति { निगै } - nigAyati { nigai } - verb - sing
प्रगायति { प्रगै } - pragAyati { pragai } - verb - sing
प्रार्चति { प्रार्च् } - prArcati { prArc } - verb - sing
प्रस्तौति { प्रस्तु } - prastauti { prastu } - verb - sing
रौति { रु } - rauti { ru } - verb - sing
रवीति { रु } - ravIti { ru } - verb - sing
एक - eka - - single
एक - eka - - truthful
एक - eka - - identical
एक - eka - - chief
एक - eka - - happening only once
एक - eka - - little
एक - eka - - one of two or many
एक - eka - - pre-eminent
एक - eka - - that one only
एक - eka - - small
एक - eka - - single of its kind
एक - eka - - one
एक - eka - - excellent
एक - eka - - same
एक - eka - - unique
एक - eka - - alone
एक - eka - - sincere
एक - eka - - one and the same
एक - eka - - singular
एक - eka - - solitary
एक - eka - - name of a son of raya
एक - eka - - unit
एक - eka - - unity
एक ऋषि - eka RSi - - only or chief RSi
एक ऋतु - eka Rtu - - only season
एक ऋतु - eka Rtu - - only time
एक - eka - - single
एकाकिन् - ekAkin - - single
सम्प्रयुक्त - samprayukta - - single [ tennis ]
एकवंशप्राप्ति - ekavaMzaprApti - - singleinheritance [ computer ]
एकं अपि यानं न आगतम् - ekaMapiyAnaMnaAgatam - - Notasinglebushascome.
एकमपि चित्रं सम्यक् नास्ति - ekamapicitraMsamyaknAsti - - Notasinglefilmisgood.
एकं अपि गणितं न कृतवान् वा ? - ekaMapigaNitaMnakRtavAnvA? - - Haven'tyouworkedoutasinglesum?
अनपर - anapara - - single
अवेणि - aveNi - - single
एकक - ekaka - - single
एकज - ekaja - - single
एकतय - ekataya - - single
एकैक - ekaika - - single
व्यस्त - vyasta - - single
एकावलि - ekAvali - - single row
पृथक्ता - pRthaktA - - singleness
व्यष्टि - vyaSTi - - singleness
छमण्ड - chamaNDa - - single man
एकाहन् - ekAhan - - single day
एकत्व - ekatva - - singleness
एक eka name of a son of raya
Wilson
EnglishApte
Englishएक [ēka], pron. [इ-कन्]
One, single, alone, only
वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो ... एकस्तथा ... Kaṭh. 2.5.1. * 4.49.5, 6
बलिभिर्मुखमाक्रान्तं पलितैरङ्कितं शिरः । गात्राणि शिथिलायन्ते तृष्णैका तरुणायते ॥ 3.14.
Not accompanied by anyone
एकः संप्रति नाशितप्रियतमस्तामद्य रामः कथम् 2.28.
The same, one and the same, identical
(adopted by him, her real father being Daśaratha) in marriage to him, who being greatly pleased caused copious showers of rain to fall in his kingdom. It was this sage that performed for king Daśaratha the sacrifice which brought about the birth or Rāma and his three brothers].
Apte 1890
Englishएक pron. a. [इ-कन्] 1 One, single, alone, only
Bh. 3. 14.
2 Not accompanied by any one
U. 2. 28.
3 The same, one and the same, identical
एकान्वयो मम Ś. 7
मनस्येकं वचस्येकं कर्मण्येकं महात्मनां H. 1. 101.
4 Firm, unchanged
Pt. 1. 260.
5 Single of its kind, unique, singular.
6 Chief, supreme, prominent, sole
°पार्थिव, °धनुर्धरः, °ऐश्वर्य M. 1. 1 sole sovereignty
एको रागिषु राजते Bh. 3. 121.
7 Peerless, matchless.
8 One of two or many
Me. 30, 78.
9 Oft. used like the English indefinite article ‘a’ or ‘an’
ज्योतिरेकं Ś. 5. 30.
10 True.
11 Little. Oft. used in the middle of comp. in the sense of ‘only’, with an adjectival or adverbial force
दोषैकदृक् looking only to faults
त्वदेकेषु Ku. 3. 15 your arrow only
so भोगैकबद्धस्पृहः. एकः-अन्यः, or अपरः the one-the other
it is used in the plural in the sense of some, its correlative being अन्ये or अपरे (others)
Śi. 12. 45
see अन्य, अपर also.
कः N. of Viṣṇu, the Supreme being.
का N. of Durgā. [cf. Persian yak
L. œquus].
Comp.
अंशः a separate part, part in general.
अक्ष a. {1} having only one axle. {2} having one eye. {3} having an excellent eye. (
क्षः) {1} a crow. {2} N. of Śiva.
अक्षर a. monosyllabic. (
रं) {1} a monosyllable. {2} the sacred syllable ओम्
Ms. 2. 83. °कोशः a vocabulary of monosyllabic words by Purushottamadeva. °रभीवः the production of only one syllable, contraction.
अग्र a. {1} fixed on one object or point only. {2} closely attentive, concentrated, intent
तद्गीतश्रवणैकाग्रा R. 15. 66
K. 49
Bg. 18. 72
मनुमेकाग्रमासीनं Ms. 1. 1. {3} unperplexed. {4} known, celebrated. {5} single-pointed. (
ग्रः) (in Math.) the whole of the long side of a figure which is subdivided. °चित्त,
मनस् a. with a concentrated mind, with undivided attention. °चित्तं, °चित्तता intentness of purpose, concentration of mind. °दृष्टि a. fixing one's eye on one spot.
अग्र्य = °अ ग्र. (
ग्र्यं) concentration.
अंगः {1} a body-guard. {2} the planet Mercury or Mars. {3} N. of Viṣṇu. (
गं) {1} a single member or part. {2} sandal wood. {3} the head.
अंगिका preparation made with sandal-wood.
अंडः a kind of horse.
अधिपतिः a sole monarch or sovereign.
अनंशा the only (day) receiving no part of the moon, an epithet of Kuhū or day of new moon (born together with Kṛṣṇa and worshipped with Kṛṣṇa and Baladeva and identified with Durgā).
अनुदिष्ट a. {1} left as a funeral feast or one who has recently partaken in it. (
ष्टं) a funeral ceremony performed for only one ancestor (recently dead).
अंत a. {1} solitary, retired. {2} aside, apart. {3} directed towards one point or object only. {4} excessive, great
°शैत्यात्कदलीविशेषाः Ku. 1. 36. {5} worshipping only only. {6} absolute, invariable, perpetual
स्वायत्तमेकांतगुणं Bh. 2. 7
कस्यैकांतं सुखमुपगतं Me. 109. (
तः) {1} a lonely or retired place, solitude
व्योम° विहारिणः Pt. 2. 20
H. 1. 52. {2} exclusiveness. {3} an invariable rule or course of conduct or action
Pt. 3. 7. {4} exclusive aim or boundary. (
तं) an exclusive recourse, a settled rule or principle
तेजः क्षमा वा नैकांतं कालज्ञस्य महीपतेः Śi. 2. 83. (
तं,
तेन,
ततः,
ते) ind. {1} solely, exclusively, invariably, always, absolutely. {2} exceeding, quite, wholly, very much
वयमप्येकांततो निःस्पृहाः Bh. 3. 24
दुःखमेकांततो वा Me. 109
oft. in comp.
°विध्वंसिन् sure or destined to perish
R. 2. 57
°भीरु Mu. 3. 5 always timid
so एकांतकरुण very weak &c. {3} alone, apart, privately. °भूत being alone or solitary. °मति a. devoted to one object only. °विहारिन् a. a solitary wanderer. °सुषमा ‘containing exclusively good years’, a division of time with Jainas. °स्थित a. staying or remaining apart.
अंतर a. next but one, separated by one remove
Ś. 7. 27
V. 1. (
रः) a kind of fever.
अंतिक a. final, conclusive.
अंतित्वं devotion to one object.
अंतिन् a. devoted to one object only. (
m.) a worshipper of Viṣṇu.
अन्नं one and the same food. (
न्नः),
°आदिन् a mess-mate.
अब्दा a heifer one year old.
अयन a. {1} passable for only one (as a foot-path). {2} fixing one's thoughts on one object, closely attentive, intent
see एकाग्र. (
नं) {1} a lonely or retired place. {2} a meeting.
place, rendezvous. {3} union of thoughts. {4} monotheism. {5} the sole object
सा स्नेहस्य एकायनीभूता M. 2. 15
एकायनीभूय Mv. 4 with one accord, unanimously. °गत = एकायन q. v.
अर्णवः general flood, universal deluge.
अर्थ a. {1} having one and the same meaning, having the same object in view
Śi. 2. 114. (
र्थः) {1} the same thing, object, or intention. {2} the same meaning. {3} N. of a glossary.
अवम a. inferior or less by one.
अवयव a. made up of the same components.
अशीत or °तितम a. eighty-first.
अशीतिः f. eighty-one.
अष्टका {1} the first or chief Aṣṭakā after the full moon. {2} the eighth day of the dark fortnight in the month of Māgha (on which a श्राद्ध is to be performed).
अष्ठील a. having one kernel. (
लः) N. of a plant (वकवृक्ष).
अहन् (हः) {1} the period of one day. {2} a sacrifice lasting for one day. °गमः, °अध्वा a day's journey.
आतपत्र a. characterized by only one umbrella (showing universal sovereignty)
एकातपत्रं जगतः प्रभुत्वं R. 2. 47. °त्रां भुवं 18. 4
K. 206
Śi. 12. 33
V. 3. 19.
आत्मन् a. depending solely on one-self, solitary.
आदेशः one substitute for two or more letters (got by either dropping one vowel, or by the blending of both)
as the आ in एकायन.
आयु a. {1} providing the most excellent food. {2} the first living being.
आवलिः,
ली f. {1} a single string of pearls, beads &c.
एकावली कंठविभूषणं वः Vikr. 1. 30
लताविटपे एकावली लग्ना V. 1. {2} (in Rhetoric) a series of statements in which there is a regular transition from a predicate to a subject, or from a subject to a predicate
स्थाप्यतेऽपोह्यते वापि यथापूर्वं पररपरं । विशेषणतया यत्र वस्तु सैकावली द्विधा ॥ K. P. 10
cf. Chandr. 5. 103-4
नेत्रे कर्णातविश्रांते कर्णौ दोःस्तंभदोलितौ &c. and Bk. 2. 19.
उक्तिः f. a single expression or word.
उत्तर a. greater or increasing by one.
उदकः (a relative) connected by the offering of funeral libations of water to the same deceased ancestor
Ms. 5. 71.
उदरः,
रा uterine, (brother or sister).
उदात्त a. having one Udātta accent.
उद्दिष्टं a Śrāddha or funeral rite performed for one definite individual deceased, not including other ancestors
Ms. 4. 110.
ऊन a. less by one, minus one.
ऋच् a. consisting of one verse (ऋच्).
एक a. one by one, one taken singly, a single one
एकेकमप्यनर्थाय किमु तत्र चतुष्टयं H. Pr. 11
R. 17. 43. (
कं) -एकैकशः, ind. one by one, singly, severally
Ś. 6. 11
°कं निर्दिशन् Ś. 7 pointing to each severally.
ओघः a continuous current.
कपाल a. consisting of or contained in one cup.
कर a. (री f.) {1} doing only one thing. {2} (
रा) one-handed. {3} one-rayed.
कार्य a. {1} acting in concert with, cooperating, having made common cause with
co-worker
अस्माभिः सहैककार्याणां Mu. 2
R. 10. 40. {2} answering the same end. {3} having the same occupation. (
र्यं) sole or same business.
कालः {1} one time. {2} the same time. (
लं,
ले) ind. at one time, at one and the same time. °भोजनं eating but one meal in any given time.
कालिक,
कालीन a. {1} happening once only. {2} contemporary, coeval.
कुंडलः N. of Kubera
of Balabhadra: and Śeṣa.
कुष्ठं a kind of leprosy
कृष्णारुणं येन भवेच्छरीरं तदेककुष्ठं प्रवदंत्यसाध्यं Suśr.
क्षीरं the milk of one (nurse &c.).
गय्यः the Supreme spirit.
गुरु,
गुरुक a. having the same preceptor. (
रुः,
रुकः) a spiritual brother (pupil of the same preceptor).
ग्राम a. living in the same village. (
मः) the same village.
चक्र a. {1} having only one wheel. {2} governed by one king only. (
क्रः) the chariot of the sun. °वर्तिन् m. sole master of the whole universe, universal monarch.
चत्वारिंशत् f. forty-one.
चर a. {1} wandering or living alone, alone
Ki. 13. 3
3. 53. {2} having one attendant. {3} living unassisted. {4} going together or at the same time. {5} gregarious. (
रः) a rhinoceros.
चरण a. having only one foot.
चारिन् a. {1} living alone, solitary. {2} going alone or with one follower only. (
णी) a loyal wife.
चित्त a. thinking of one thing only, absorbed in one object. (
त्तं) {1} fixedness of thought upon one object. {2} unanimity
एकचित्तीभूय H. 1 unanimously
°ता fixedness of mind, agreement, unanimity.
चिंतनं thinking of only one object.
चेतस्,
मनस् a. unanimous
see °चित्त.
चोदन a. resting upon one rule. (
नं) referring to in the singular number.
ज a. {1} born alone or single. {2} growing alone (a tree). Pt. 3. 54. {3} alone of its kind. {4} uniform, unchanging.
जः,
जा a brother or sister of the same parents.
जन्मन् m. {1} a king. {2} a Śūdra
see °जाति below.
जात a. born of the same parents.
जाति a. {1} once born. {2} belonging to the same family or caste. (
तिः) a Śūdra (opp. द्विजन्मन्)
ब्राह्मणः क्षत्रियो चैश्यस्त्रयो वर्णा द्विजातयः । चतुर्थ एकजातिस्तु शूद्रो नारित तु पंचमः ॥ Ms. 10. 4
8. 270.
जातीय a. of the same kind or family.
ज्या the chord of an arc: sine of 30°.
ज्योतिस् m. N. of Śiva.
तान a. concentrated or fixed on one object only, closely attentive
ब्रह्मैकतानमनसो हि वसिष्ठमिश्राः Mv. 3. 11. (
नः) {1} attention fixed on one object only. {2} musical harmony, = °तालः.
तालः harmony, accurate adjustment of song, dance, and instrumental music (cf. तौर्यत्रिकं). (
ली) an instrument for beating time, any instrument having but one note.
तीर्थिन् a. {1} bathing in the same holy water. {2} belonging to the same religious order
Y. 2. 137. (
m.) a fellowstudent, spiritual brother.
तेजन a. Ved. having only one shaft (an arrow).
त्रिंशत् f. thirty-one
°त्रिंश 31st.
त्रिकः a kind of sacrifice performed in or lasting for a day.
दंष्ट्रः, दंतः “one-tusked, ” epithets of Gaṇeśa.
दंडिन् m. N. of a class of Sannyāsins or beggars (otherwise called हंस). They are divided into four orders:
कुटीचको बहुदको हंसश्चैव तृतीयकः । चतुर्थः परहंसश्च यो यः पश्चात्स उत्तमः ॥ Hārīta.
दिश् a. living in the same region or quarter.
दुःखसुख a. sympathising, having the same joys and sorrows.
दृश्, दृष्टि a. one-eyed. (
m.) {1} a crow. {2} N. of Śiva. {3} a philosopher.
दृश्य a. the sole object of vision, alone being worthy of being seen.
दृष्टिः f. fixed or steady look.
देवः the Supreme god.
देवत,
दे(दै) वत्य a. devoted, directed, or offered to one deity.
देश a. occupying the same place. (
शः) {1} one spot or place. {2} a part or portion (of the whole), one side
°अवतीर्णा K. 22
तस्यैकदेशः U. 4
Mv. 2
विभावितैकदेशेन देयं यदभियुज्यते V. 4. 17 ‘what is claimed should be given by one who is proved to have got a part of it’
(this is sometimes called एकदेशविभावितन्याय).
देशिन् a. consisting of parts or portions, divided into parts.
देह,
देहिन् a. {1} having only one body. {2} elegantly formed. (
हः) the planet Mercury.
धनः a kind of jug with which water is taken up at certain religious ceremonies. (
नं) {1} an excellent gift. {2} honorific offering.
धनिन् a. obtaining an honorific offering.
धर्मन्,
धर्मिन् a. {1} possessing the same properties, of the same kind. {2} professing the same religion.
धुर,
धुरावह,
धुरीण a. {1} fit for but one kind of labour. {2} fit for but one yoke (as cattle for special burden
P. IV. 4. 79).
धुरा a particular load or conveyance.
नक्षत्रं a lunar mansion consisting of only one star.
नटः the principal actor in a drama, the manager (सूत्रधार) who recites the prologue.
नवतः ninety-first.
नवतिः f. ninety-one.
नाथ a. having one master. (
थः) sole master or lord.
नायकः N. of Śiva.
निश्चय a. come to the same conclusion or resolution, having the same aim. (
यः) general agreement or conclusion, unanimity.
निष्ठ a. {1} intently devoted or loyal (to one thing). {2} intently fixed on one object.
नेत्रः N. of Śiva
(one-eyed).
पक्ष a. {1} of the same side or party, an associate. {2} partial. (
क्षः) one side or party
°आश्रयविक्लवत्वात् R. 14. 34
°क्षे in one point of view, in one case.
पतिक a. having the same husband.
पंचाशत् f. fifty-one.
पत्नी {1} a faithful wife (perfectly chaste)
तां चावश्यं दिवसगणनातत्पर मेकपत्नीं Me. 10. {2} the wife of a man who has no other wives
Ms. 5. 158. {3} the wife of the same man
a co-wife
सर्वासामेकपत्नीनामेका चेत्पुत्रिणी भवेत् Ms. 9. 183. °व्रतं a vow of perfect chastity
कामेकपत्नीव्रतदुःखशीलां Ku. 3. 7.
पत्रिका the plant Ocimum Gratissimum (गंधपत्रा).
पद्,
पाद् a. {1} one-footed, limping, lame. {2} incomplete. (
पाद्) m. N. of Śiva or Viṣṇu. (
पदी) a foot-path (for a single man to walk on).
पद a. {1} one-footed. {2} consisting of or named in one word. (
दं) {1} a single step. {2} single or simple word. {3} the time required to pronounce a single word. {4} present time, same time. (
दः) {1} a man having one foot. {2} a kind of coitus (रतिबंध). (
दे) ind. suddenly, all at once, abruptly
निहंत्यरीनेकपदे य उदात्तः स्वरानिव Śi. 2. 95
R. 8. 48
K. 45
V. 4. 3. (
दा) a verse consisting of only one Pāda or quarter stanza. (
दी) {1} a woman having one foot. {2} a Gāyatrī consisting of one Pāda.
पर a. Ved. an epithet of the dice in which one is decisive or of preeminent importance.
परि ind. one over or under, (a term at dice
cf. अक्षपरि).
पर्णा {1} N. of a younger sister of Durgā. {2} N. of Durgā. {3} a plant having one leaf only.
पलाशः a single Butea Frondosa.
पाटला N. of a younger sister of Durgā.
पाणः a single wager.
पात a. happening at once, sudden.
पातिन् a. {1} sudden. {2} standing alone or solitary. (
नी) i. e. ऋक् a verse to be taken by itself or independently of the hymn to which it belongs.
पाद a. {1} having only one foot. {2} using only one foot. (
दः) {1} one or single foot. {2} one and the same Pāda. {3} N. of Viṣṇu and Śiva.
पादिका a kind of posture of birds.
पिंगः,
पिंगलः N. of Kubera, having a yellow mark in place of one eye
(his eye was so made on account of a curse uttered by Pārvatī when he cast an evil eye at her).
पिंड a. united by the offering of the funeral rice-ball
°ता, -त्वं consanguinity.
पुत्र a. having only one son.
पुरुषः {1} the Supreme being
V. 1. 1. {2} the chief person.
पुष्कलः (रः) N. of a musical instrument.
प्रकार a. of the same kind.
प्रख्य a. singularly like.
प्रभुत्वं sole sovereignty.
प्रयत्नः one effort (of the voice).
प्रस्थः a measure.
प्रहारिक a. killed by one blow.
प्राणयोगः union in one breath.
बुद्धि a. having only one thought.
भक्त a. {1} serving one master only. {2} worshipping one deity. {3} eating together. (
क्तं) N. of a religious ceremony
eating but one meal (a day). °व्रतं eating but once a day as a religious observance.
भक्ति a. {1} believing in one deity. {2} firmly devoted. (
f.) eating but one meal a day.
भार्या a faithful or chaste wife. (
र्यः) one having one wife only.
भाव a. of the same or one nature. {2} sincerely devoted. {3} honest, sincerely disposed. (
वः) {1} one feeling, the same or unchanged devotion
Pt. 1. 285, 3. 65. {2} oneness, agreement.
भूत a. {1} being one, undivided. {2} concentrated, closely attentive.
भूमः a palace having one floor.
भोजन,
भुक्त a. {1} eating but one meal. {2} eating in common.
मति a. {1} fixed on one object. {2} unanimous, thinking in the same way.
मनस् a. {1} thinking with another, of one thought
Mu. 2. 13. {2} fixing the mind upon one object, closely attentive
एकमनाः श्रोतुमर्हति देवः M. 2.
मात्र a. of one syllable.
मुख a. {2} having the face directed towards one place or object. {2} having the same aim. {3} having one chief or head. {4} having one door or entrance (as a मंडप). (
खं) {1} gambling. {2} a kind of fruit (रुद्राक्षफल).
मूर्धन् = °मुख q. v.
मूला = अतसी q. v.
यष्टिः, यष्टिका a single string of pearls.
योनि a. {1} uterine. {2} of the same family or caste
Ms. 9. 148.
रजः the plant भृंगराज.
रस a. {1} finding pleasure only in one thing, of one flavour
R. 10. 17. {2} of one feeling or sentiment only
साहस° U. 5. 21 influenced only by rashness
विक्रम° K. 7
भावैकरसं मनः Ku. 5. 82
M. 3. 10
Bv. 2. 155
Śi. 6. 26
V. 1. 9. {3} of one tenor, stable, equable
Māl. 4. 7
U. 4, 15. {4} solely or exclusively devoted (to one)
अबलैकरसाः R. 9. 43, 8. 65. (
सः) {1} oneness of aim or feeling. {2} the only flavour or pleasure. (
सं) a drama of one sentiment.
राज्,
राजः m. an absolute king.
रात्रः a ceremony lasting one night. (
त्रं) one night.
रात्रिक a. lasting or sufficient for one night only.
राशिः {1} a heap, crowd. {2} a sign of the zodiac. °भूत a. collected or heaped together.
रिक्थिन् m. a coheir
Ms. 9. 162.
रूप a. {1} of one form or kind, like, similar
Ki. 8. 2, 9. 55. {2} uniform, one coloured. (
पं) one form or kind
°ता uniformity, invariableness.
रूप्य a. formed or arising from one.
लिंगः {1} a word having one gender only. {2} N. of Kubera. (
गं) a place in which for five krośas there is but one लिंग (Phallus)
पंचक्रोशांतरे यत्र न लिंगांतरमीक्ष्यते । तदेकलिंगमाख्यातं तत्र सिद्धिरनुत्तमा ॥ Śabdak.
वचनं the singular number.
वर्ण a. {1} of one colour. {2} identical, same. {3} of one tribe or caste. {4} involving the use of one letter (°समीकरण). (
र्णः) {1} one form. {2} a Brāhmaṇa. {3} a word of one syllable. {4} a superior caste. (
र्णी) beating time, the instrument (castanet)
°समीकरणं an equation involving one unknown quantity.
वर्णिक a. {1} of one colour. {2} of one caste.
वर्षिका a heifer one year old.
वस्त्र,
वसन a. having only one garment, in one dress. (
स्त्रं) a single garment.
वाक्यं one or unanimous opinion
एकवाक्यं विवव्रुः R. 6. 85 raised a unanimous cry
°ता consistency in meaning, unanimity, reconciling different statements.
वादः {1} a kind of drum or tabor. {2} the unitarian doctrine, monotheism.
वारं,
वारे ind. {1} only once. {2} at once, suddenly. {3} at one time.
विंश a. twenty-first
consisting of twenty-one. (
शः) the Ekaviṃśastoma.
विंशतिः f. twenty-one.
विध a. of one kind
simple.
विलोचन a. one-eyed
see एकदृष्टि.
विषयिन् m. a rival (having a common object or end in view).
वीरः a pre-eminent warrior or hero
धर्म° Mv. 5. 48.
वृक्षः {1} one tree. {2} a district in which but one tree is seen for 4 Krośas.
वृत् f. heaven.
वृंदं {1} a peculiar disease of the throat. {2} one heap or collection.
वृषः Ved. the chief bull.
वेणिः,
णी f. a single braid of hair (worn by a woman as a mark of her separation from her husband &c.)
गंडाभोगात्कठिनविषमामेकवेणीं करेण Me. 92
°धरा Ś. 7
धृत° Ś. 7. 21.
वेश्मन् n. a solitary house or room.
व्यवसायिन् a. following the same profession.
शत a. 101st. (
तं) 101.
शफ a. whole-hoofed. (
फः) an animal whose hoof is not cloven (as a horse, ass &c.).
शंरणं the sole recourse or refuge (especially applied to a deity).
शरीर a. of one body or blood, consanguineous. °अन्वयः consanguineous descent. °अवयवः a descendant in a right line, blood-kinsman. °आरंभः commencement of consanguinity by the union of father and mother.
शाख a. having one branch. (
खः) a Brāhmaṇa of the same branch or school.
शीर्षन् = °मुख q. v.
शुंग a. having one sheath. (
गा) N. of a medicinal plant.
शृंग a. having only one horn. (
गः) {1} a unicorn
rhinoceros. {2} N. of Viṣṇu. {3} a class of Pitṛs. {4} a mountain having one top.
शेपः a tree having one root.
शेषः ‘the remainder of one’, a species of Dvandva compound in which one of two or more words only is retained
e. g. पितरौ father and mother, parents, (= मातापितरौ)
so श्वशुरौ, भ्रातरः &c.
श्रुत a. once heard. °धर a. keeping in mind what one has heard once.
श्रुतिः f. {1} monotony. {2} the neutral accentless tone. (
ति) ind. in a monotonous man ner.
श्रुष्टि a. Ved. obedient to one command.
षष्ट a. sixty-first.
षष्टिः f. sixty-one. °तम a. sixtyfirst.
संस्थ a. dwelling in one place
R. 6. 29.
सप्तत, °तितम a. seventyfirst.
सप्ततिः f. seventy-one.
सभं a common place of meeting.
सर्ग a. closely attentive. (
र्गः) concentration.
सहस्रं 1001 or one thousand.
साक्षिक a. witnessed by one.
सार्थं ind. together, in one company.
सूत्रं N. of a small double drum played by a string and ball attached to the body of it.
स्तोमः N. of a soma ceremony.
स्थ a. {1} being or centred in one place
Ku. 1. 49
Me. 104 v. l. {2} close-standing, standing side by side
Pt. 3. 53. {3} collected, combined.
स्थानं one or the same place
एकस्थाने प्रसूते वाक् Pt. 4. 5.
हंसः the chief or highest Haṃsa (an allegorical designation of the soul).
हायन a. one year old
Māl. 4. 8
U. 3. 28. (
नी) a heifer one year old. (
नं) the period of one year.
Monier Williams Cologne
Englishए॑क (√ इ, iii, 43, probably a base ए
Zd. ae-va
Gk. οἰ-ν-ός, οἶος
ai-n-s
also aequu-s
g. सर्वादि, i, 1, 27
See 200), one (एकोऽपि, or एकश्-चन, with न preceding or following, no one, nobody
the words एकया न or एकान् न are used before decade numerals to lessen them by one, e.g. एकान् न त्रिंशत्, twenty-nine),
(with and without एव) alone, solitary, single, happening only once, that one only (frequently ifc.
धर्मैक-रक्ष, ),
one of two or many (एक - एक, एक - द्वितीय, the one - the other
एके, some, एके - अपरे some - others, ),
(एक repeated twice, either as a compound [cf. एकैक] or uncompounded, may have the sense ‘one and one’, ‘one by one’, i, 20, 7
123, 8
v, 52, 17
)
Monier Williams 1872
Englishएक एक, अस्, आ, अम् (said to be fr. rt. 5. इ
perhaps fr. the pronom. base ए contained in एतद्),
one, alone, solitary, single, happening only once
the
same, one and the same, identical
single of its kind,
unique, singular, chief, pre-eminent, excellent
one
of two or many [cf. एक-तर, एक-तम]
in later
Sanskrit used as an indefinite article
(अस्), m., N. of
a man, the son of Raja.
एक follows the declension of pronominals (see
Gram. 200, 237), and may be declined in the plural (e. g.
एके, some, several
एके — एके or एके — अपरे or एके —
अन्ये or एके — एके — अपरे or एके — अन्ये — एके — अपरे
—अपरे, some — others). Sometimes एक may be
repeated in the sense of ‘the one — the other, one — an-
other’ (e. g. एक — एक = एक — अन्य or एक — द्वितीय,
one — the other), or in the sense of ‘one after another’
(e. g. एक एकः पुरुषः, one man after another). It
is often used in the middle of compounds either sub-
stantively or adverbially (e. g. पुण्यैक-कर्मा, prac-
tising only virtue
स्वर्गैक-सम्मुखी, f. look-
ing only up to the sky
कर-पादैक-हीनस्, de-
prived of one foot and one hand). In Vedic Sanskrit
it may sometimes be placed, together with न, before
a decad to lessen it by one, being then used in the
inst. or acc. fem., inst. or abl. neut. (e. g. एकया न
त्रिंशत् or एकां न त्रिंशत् = twenty-nine
एकेन
न विंशतिः or एकाद् न विंशतिः = nineteen). In
compounds and derivatives एक never appears in its
fem. form एका (e. g. एकस्याः क्षीरम्, the milk of
one female, is compounded into एक-क्षीरम् not
एका-क्षीरम्)
[cf. Lith. ni-ékas, ‘no:’ Hib. each,
‘any
’ neach, ‘any one, one, some one, he
’ neach-
tar, ‘neither
’ neachdarach, ‘neutral:’ Gr. ἑκάτερος
ἕκα-τος Lat. œquus, c-ocles fr. êc-ocles:
Goth. ha in compounds, as haihs, Them. haiha,
ha-iha, ‘one-eyed
’ ha-nfs, Them. ha-nfa, ‘one-
handed
’ halts, Them. ha-lta, ‘lame
’ ha-lbs,
Them. ha-lba, ‘half.’]
—एक-ऋक्थिन्, &c.
see
एक-रिक्थिन्, &c.
—एक-कपाल, अस्, आ, अम्, con-
sisting of one cup, contained in one cup.
—एक-
कर, अस्, ई, अम्, doing only one thing
(अस्,
आ, अम्), one-handed, one-rayed.
—एक-कर्म-
कारक, अस्, आ, अम्, doing the same thing, of
the same profession.
—एक-कार्य, अम्, n. sole
business, the same business or work
(अस्, आ, अम्),
performing the same work, answering the same end.
—एक-काल, अस्, m. one time, the same time
(अम्),
ind. at one time, only once
(ए), ind. at the same
time, at once.
—एककाल-भोजन, अम्, n. eating
but one meal in any given time.
—एककालिक, अस्,
आ, अम्, happening only once
happening once a day.
—एककालीन, अस्, आ, अम्, contemporary, coeval,
simultaneous.
—एक-कुण्डल, अस्, m. an epithet of
Kuvera
of Balabhadra
and of Śeṣa, the king of
the Nāgas.
—एक-कुष्ठ, अम्, n. a kind of leprosy,
ichthyosis.
—एक-क्षीर, अम्, n. the milk of one
(nurse &c.).
—एक-गुरु, उस्, or एक-गुरुक, अस्,
m. a spiritual brother, pupil of the same pre-
ceptor
having the same preceptor.
—एक-ग्राम,
अस्, m. the same village.
—एकग्रामीण or एक-
ग्रामीय, अस्, आ, अम्, inhabiting the same village.
—एक-चक्र, अस्, आ, अम्, having only one wheel
passed over by the wheel (of the carriage) of
only one (king), i. e. governed by only one king
(अस्), m., N. of a Dānava
(आ), f., N. of a town of
the Kīcakas.
—एकचक्रवर्ति-ता, f. state of being
sole master of the whole earth.
—एकचक्र-वर्तिन्,
ई, m. sole master of the whole earth.
—एकचत्वा-
रिंश, अस्, ई, अम्, the forty-first.
—एक-चत्वारिंशत्,
त्, f. forty-one.
—एक-चर, अस्, आ or ई, अम्, wander-
ing or living alone, not living in company, segregari-
ous, solitary, alone
having one follower
going
together or at the same time
gregarious
(अस्), m.
a rhinoceros.
—एक-चरण, अस्, आ, अम्, having only
one foot
(आस्), m. pl., N. of a fabulous race.
—एक-
चारिन्, ई, इणी, इ, living alone, not in society
going
alone or with one follower only
(ई), m. a Pratyeka-
buddha
a follower of Buddha
(इणी), f. a loyal wife.
—एक-चित्त, अम्, n. fixedness of thought on one
object
one and the same thought, unanimity
(अस्,
आ, अम्), thinking of one thing only, intent upon,
absorbed in (e. g. तद्-एकचित्ता, f. thinking only of
him)
having the same thought, of one mind,
agreeing, concurring.
—एकचित्त-ता, f. fixedness of
mind, agreement, unanimity.
—एकचित्ती-भूय, ind.
having become unanimous.
—एक-चिन्तन, अम्, n.
thinking of only one thing.
—एक-चूर्णि, इस्, m., N.
of an author.
—एक-चेतस्, आस्, आस्, अस्, of one mind,
unanimous.
—एक-चोदन, अम्, n. mentioning in the
singular number
(अस्, आ, अम्), resting upon one rule.
—एक-च्छाय, अस्, आ, अम्, having only shadow,
quite dark.
—एक-ज, अस्, आ, अम्, Ved. born alone or
single, produced alone
growing alone (said of a
tree)
alone of its kind
of one kind, unchanging.
—एक-जन्मन्, आ, m. a king, a sovereign (whose
birth is pre-eminent)
once-born, a Śūdra (opposed
to द्वि-जन्मन्, ‘twice-born’).
—एक-जात, अस्, आ,
अम्, of one parentage, born of the same parents.
—एक-जाति, इस्, इस्, इ, once-born
belonging to the
same family or kind, of the same caste
(इस्), m. a
Śūdra.
—एकजाति-प्रतिबद्ध, अस्, आ, अम्, bound
only to one birth, not born again.
—एक-जातीय, अस्,
आ, अम्, belonging to the same family or kind
of the
same kind.
—एक-ज्या, f. the cord of an arc
sine of
30° or of the radius.
—एक-ज्योतिस्, इस्, m. an epithet
of Śiva.
—एक-तम, अस्, आ, अत्, one of many
one
of two
one (used sometimes as an indefinite article).
—एक-तर, अस्, आ, अम् (neut. अम् not अत् by Pā-
ṇini VII. 1, 26), one of two, either, other, different
one of many
[Gr. ἑκάτερος Hib. n'-eachtar,
‘neither of two.’]
—एक-ता, f. oneness, unity, union,
coincidence, identity.
—एक-तान, अस्, आ, अम्, directed
to one object only, having the mind fixed on one
object only, closely attentive
(अस्), m. attention fixed
on only one object
musical harmony, (? a various
reading for the next.)
—एक-ताल, अस्, m. harmony,
unison, the accurate adjustment of song, dance, and
instrumental music
(ई), f. an instrument for beating
time, any instrument having but one note.
—एक-
तीर्थिन्, ई, इनी, इ, bathing in the same holy water, in-
habiting the same hermitage
(ई), m. an associate in
religious offices or objects, a spiritual brother.
—एक-
तेजन, अस्, आ, अम्, Ved. having one shaft (as an ar-
row).
—एकत्रिंश, अस्, ई, अम्, the thirty-first.
—एक-
त्रिंशत्, त्, f. thirty-one.
—एक-त्रिक, अस्, m., N.
of a ceremony.
—एक-त्व, अम्, n. oneness, unity,
union, coincidence, identity
(in gram.) the singular
number.
—एक-दंष्ट्र, अस्, m. single-toothed or
tusked
a N. of Gaṇeśa, as having one tusk, the
fellow-tusk being broken off in a scuffle by Kārtti-
keya, or according to another legend by Paraśu-rāma.
—एक-दण्डिन्, ई, इनी, इ, having only one stick
designation of a class of beggars
[cf. त्रि-दण्डिन्।]
—एक-दन्त, अस्, m. a N. of Gaṇeśa
[cf. एक-
दंष्ट्र।]
—एक-दिश्, क्, f. the same region.
—एक-
दुःख-सुख, अस्, आ, अम्, sympathizing, having the
same joys and sorrows.
—एक-दृश्, क्, क्, क्, one-
eyed
(क्), m. a crow (as having excellent sight)
an
epithet of Śiva (as having one eye in his forehead).
—एक-दृश्य, अस्, आ, अम्, alone worthy of being
beheld, the sole object of vision.
—एक-दृष्टि,
इस्, f. gaze fixed upon one object.
—एक-देवत or
एक-देवत्य, अस्, आ, अम्, devoted or offered to one
deity
directed to one deity.
—एक-देश, अस्, m.
one spot
a part, a portion or division of a whole
(एन), inst. partly
(अस्, आ, अम्), occupying the
same place.
—एकदेश-स्थ, अस्, आ, अम्, situated in
the same region.
—एकदेशिन्, ई, इनी, इ, consisting
of parts or portions, divided into parts (as a whole).
—एक-देह, अस्, आ, अम्, having only one body,
single-bodied, consisting of only one individual
elegantly formed
(अस्), m. the planet Mercury.
—एक-द्यू, ऊस्, m., N. of a son of Nodhas (men-
tioned Ṛg-veda VIII. 69, 6. Anukram.).
—एक-
धन, अम्, n. an excellent gift, an honorific offer-
ing
(अस्), m. a kind of jug with which water is
taken up at certain religious ceremonies
(आस्), f. pl.
(scil. आपः) the water taken up by means of these
vessels.
—एकधन-विद्, त्, त्, त्, Ved. taking or ob-
taining the vessels of water called Ekadhana
obtain-
ing an honorific offering.
—एकधनिन्, ई, इनी, इ,
Ved. carrying the vessels called Ekadhana.
—एक-
धर्मिन्, ई, इणी, इ, having the same properties, of
the same kind, professing the same religion.
—एक-
धुर्, ऊर्, f. a particular load or conveyance (?).
—एक-धुर or एकधुरा-वह or एकधुरीण,
अस्, आ, अम्, fit for but one kind of labour, or for only
one yoke
cattle for special burden.
—एक-नक्ष-
त्र, अम्, n. a lunar mansion consisting of only one
star.
—एक-नट, अस्, m. the principal actor in a
drama, the manager, who recites the prologue.
—एकनवत, अस्, ई, अम्, the ninety-first.
—एक-
नवति, इस्, f. ninety-one.
—एकनवति-तम, अस्,
ई, अम्, the ninety-first.
—एक-नाथ, अस्, आ, अम्,
having one master
(अस्), m. sole master or lord
N. of a copyist.
—एक-नायक, अस्, m. an epithet
of Śiva.
—एक-निश्चय, अस्, m. general agreement
or conclusion
(अस्, आ, अम्), having come to the
same conclusion or resolution, having the same aim.
—एक-निष्ठ, अस्, आ, अम्, intently fixed on one
object.
—एक-नीड, अस्, आ, अम्, having only one
seat
having a common home.
—एक-नेत्र, अस्, m.
an epithet of Śiva (‘one-eyed’).
—एक-नेमि, इस्, इस्,
इ, Ved. having one circumference.
—एक-पक्ष,
अस्, आ, अम्, of the same side or party, an associate, a
firm partisan
partial, taking one view only
(अस्),
m. one side
(ए), ind. in one point of view.
—एक-
पञ्चाश, अस्, ई, अम्, the fifty-first.
—एक-पञ्चाशत्,
त्, f. fifty-one.
—एकपञ्चाशत्-तम, अस्, ई, अम्, the
fifty-first.
—एक-पतिक, अस्, आ, अम्, having the same
husband.
—एक-पत्त्रिका, f. the plant Ocimum Gra-
tissimum.
—एक-पत्नि, इस्, इस्, इ, having only one
wife.
—एक-पत्नी, f. only one wife
the wife of one
man, a faithful wife, one devoted to her husband
the wife of a man who has no other wives
the wife
of the same man.
—एक-पद् or एक-पाद्, पात्,
पदी, पत्, having only one foot, limping, lame, in-
complete
(पात्), m. an epithet of Śiva or of Viṣṇu
N. of a Dānava
(पदी), f. a foot-path
a path, a
way, a road, (अज एकपाद्, त्, m., Ved. ‘the one-
footed driver, ’ probably a deity presiding over storms
according to the commentator a N. of the sun.)
—एक-पद, अम्, n. only one step
a simple word,
a simple nominal formation
present time, same
time
(ए), ind. at the same moment, at once, sud-
denly
(अस्, आ, अम्), having only one foot
consisting
of a single word, named with a single word
(अस्),
m. a kind of coitus
(आ), f. (scil. ऋच्) a verse con-
sisting of only one Pāda or quarter-stanza
(आस्), m.
pl., N. of a fabulous race.
—एकपद-वत्, ind. like
one word.
—एकपद-स्थ, अस्, आ, अम्, standing in
the same word.
—एक-पदि, ind. upon one foot,
with one foot.
—एक-पर, अस्, आ, अम्, Ved. deciding
by one (mark of the dice), an epithet of the dice in
which one is decisive or of pre-eminent importance.
—एक-परि, ind. one over or under, a term at dice.
—एक-पर्णा, f., N. of a younger sister of Durgā
and wife of Asita-Devala
an epithet of Durgā.
—एक-पर्वतक, अस्, m. the same mountain, or
N. of a certain mountain.
—एक-पलाश, अस्, m. a
single Butea Frondosa.
—एक-पाटला, f., N. of a
younger sister of Durgā and wife of Jaigīṣavya
an
epithet of Durgā.
—एक-पाण, अस्, m. a single wager
or stake.
—एक-पात, अस्, आ, अम्, happening at once,
sudden, rapid, coming suddenly.
—एक-पातिन्, ई, इनी,
इ, standing alone or solitary, independant
(इनी), f.
(scil. ऋच्) a verse to be taken by itself or regarded
independently of the hymn to which it belongs.
—एक-पाद, अस्, m. one foot
one and the same
Pāda
(अस्, आ, अम्), having only one foot
standing
on one foot, using only one foot
(आस्), m. pl., N.
of a fabulous race.
—एक-पादिका, f. title of the
second book of the Śatapatha-Brāhmaṇa.
—एक-
पादुक, आस्, m. pl., N. of a fabulous race (‘wearing
only one shoe’).
—एक-पिङ्ग or एक-पिङ्गल, अस्,
m. an epithet of Kuvera (‘having a yellow mark in
the place of one of his eyes’).
—एक-पिण्ड, अस्, आ,
अम्, related, near of kin, united by the offering of
the funeral cake.
—एकपिण्ड-ता, f. or एकपिण्ड-
त्व, अम्, n. connection by the funeral cake, con-
sanguinity.
—एक-पुत्र, अस्, m. having only one
son.
—एक-पुरुष, अस्, m. the one supreme spirit
(अस्, आ, अम्), consisting of only one man.
—एक-
पुष्पा, f., N. of a plant.
—एक-पृथक्त्व, अम्,
n. unity and distinctness.
—एक-प्रकार, अस्, आ, अम्,
of the same kind.
—एक-प्रख्य, अस्, आ, अम्, singu-
larly like, pre-eminently similar.
—एक-प्रभुत्व,
अम्, n. the sovereignty of one, monarchy.
—एक-
प्रयत्न, अस्, m. one effort (of the voice).
—एक-
प्रहारिक, अस्, आ, अम्, killed by one blow.
—एक-
प्राण-योग, अस्, m. union in one breath.
—एक-फल,
अस्, आ, अम्, having one or a principal result or object
(आ), f., N. of a plant.
—एक-बुद्धि, इस्, इस्, इ, having
only one thought
(इस्), m., N. of a frog in the
Pañca-tantra.
—१। एक-भक्त, अस्, आ, अम्, serving
one and the same master
worshipping one deity.
— 2. एक-भक्त, अस्, आ, अम्, eating together
(अम्),
n. eating but one meal (a day).
—एकभक्त-व्रत,
अम्, n. eating but once a day as a religious obligation.
— 1. एक-भक्ति, इस्, इस्, इ, of one faith, believing in
one deity.
—२। एक-भक्ति, इस्, f. eating but one meal
(a day).
—एक-भाव, अस्, आ, अम्, of the same
nature
of a simple or single nature or temperament
(अस्), m. becoming one, oneness, agreement.
—एक-
भुक्त, अस्, आ, अम्, eating but one meal (a day &c.)
eating together.
—एक-भूत, अस्, आ, अम्, being one,
undivided
not distracted, closely attentive.
—एक-
भोजन, अम्, n. eating one meal a day
eating in
common, feeding together.
—एक-मति, इस्, f. the
mind fixed upon one object
(इस्, इस्, इ), unanimous.
—एक-मनस्, आस्, आस्, अस्, fixing the mind upon
one object, having only one thought, attentive
unanimous.
—एक-मय, अस्, ई, अम्, consisting of
one.
—एक-मात्र, अस्, आ, अम्, of one syllabic instant.
—एक-मुख, अस्, आ, or ई, अम्, having the face
directed towards one spot, having the same aim
hav-
ing one chief or head, having one overseer.
—एक-
मूर्धन्, आ, आ, अ, Ved. having the face directed to
one spot, directed towards the same aim.
—एक-
मूला, f. the plants Linum Usitatissimum and Desmo-
dium (Hedysarum) Gangeticum.
—एक-यकार, अस्,
आ, अम्, containing only one य्.
—एक-यष्टि, इस्, f.
a single string of pearls.
—एक-यष्टिका, f. a single
string of flowers, pearls, &c.
—एक-यावन्, आ, m.,
N. of a man.
—एक-योनि, इस्, इस्, इ, of the same
womb, uterine
of the same mother, family or caste.
—एक-रज, अस्, m. the plant Verbesina Scandens
see भृङ्ग-राज.
—एक-रस, अस्, m. the only fla-
vour, the only pleasure
(अस्, आ, अम्), of one flavour,
relishing or finding pleasure in only one thing.
—एक-
रसिक, अस्, आ, अम्, influenced by one feeling, relishing
one thing only.
—एक-राज्, ट्, ट्, ट्, shining alone
(ट्),
m. single or absolute king, the king by himself as dis-
tinct from the people.
—एक-राज, अस्, m. an absolute
king.
—एक-रात्र, अस्, m. a ceremony lasting one
night
(अम्), n. duration of one night, one night, a
night.
—एकरात्रिक, अस्, आ, अम्, sufficient for one
night (or day).
—एक-राशि, इस्, f. a heap, a crowd.
—एकराशि-भूत, अस्, आ, अम्, heaped or collected
together.
—एक-रिक्थिन्, ई, m. a coheir.
—एक-
रूप, अम्, n. one form, one kind
(अस्, आ, अम्),
uniform, of one kind, one-coloured.
—एकरूप-तस्,
ind. in one form, unalterably.
—एकरूप-ता, f. uni-
formity, unvariableness.
—एकरूप्य, अस्, आ, अम्,
formed or arising from one.
—एकर्च (एक-ऋच),
अस्, आ, अम्, consisting of one verse
(अम्), n., Ved.
a hymn consisting of only one verse.
—एकर्तु (एक-
ऋतु), उस्, m., Ved. one time or season.
—एकर्षि
(एक-ऋषि), इस्, m. the only or chief Ṛṣi.
—एक-
लव्य, अस्, m., N. of a son of Hiraṇya-dhanus and
king of the Niṣādas.
—एक-लिङ्ग, अम्, n. a place
or district in which for five Krośas there is but one
Phallus, an isolated Liṅga
(अस्), m. an epithet of
Kuvera
[cf. एक-पिङ्ग।]
—एक-लू, ऊस्, m., N. of a
man.
—एक-वक्त्र, अस्, m., N. of a Dānava
perhaps
a wrong form for एक-चक्र.
—एक-वचन, अम्, n.
the singular number.
—एक-वत्, ind. like one, simple.
—एकवद्-भाव, अस्, m. an aggregate of many, as
in grammar, the formation of a compound noun of
several nouns.
—एक-वर्ण, अस्, आ, अम्, of one colour,
one-coloured
identical
of one tribe, of one caste
consisting of only one letter
of one quality
(ई), f.
beating time, marking musical measure by clapping
the hands, or the instrument which does so, a casta-
net
see एक-ताली.
—एकवर्ण-वत्, ind. like one
letter.
—एकवर्ण-समीकरण, अम्, n. an equation
involving only one unknown quantity
uniliteral equa-
tion.
—एकवर्णिक, अस्, आ, अम्, of one colour, of
one caste.
—एक-वर्षिका, f. a heifer one year old.
—एक-वसन, अस्, आ, अम्, having only one gar-
ment or robe.
—एक-वस्त्र, अस्, आ, अम्, having only
one garment, in one dress.
—एकवस्त्र-ता, f. the
state of having only one garment.
—एकवस्त्र-
संवीत, अस्, आ, अम्, clothed in one garment.
—एक-
वस्त्रार्ध-संवीत, अस्, आ, अम्, clothed in half a single
garment.
—एक-वाक्य, अम्, n. one opinion.
—एक-
वाक्य-ता, f. unanimity.
—एकवाण-वत्, ind. as one
arrow.
—एक-वाद, अस्, m. a musical instrument, a
kind of drum or tabor.
—एक-वाद्या, f., Ved. a kind
of imp or demon.
—एक-वारम् or एक-वारे, ind.
only once, at once, at one time, suddenly.
—एक-
वास, अस्, आ, अम्, having one house or one residence.
—एक-वासस्, आस्, आस्, अस्, having only one garment,
in one dress.
—एकविंश, अस्, ई, अम्, the twenty-
first
consisting of twenty-one
connected with the
Ekaviṃśa-stoma
(अस्), m. the Ekaviṃśa-stoma
N. of
one of the six Pṛṣṭhya-stomas.
—एकविंशक, अस्, ई,
अम्, the twenty-first
containing twenty-one.
—एक-
विंशत्, त्, or एक-विंशति, इस्, f. twenty-one, a com-
bination or collection of twenty-one.
—एकविंशति-
तम, अस्, ई, अम्, the twenty-first.
—एकविंशति-धा,
ind. twenty-one-fold, in twenty-one parts.
—एक-
विंश-वत्, आन्, अती, अत्, Ved. connected with the Eka-
viṃśa-stoma.
—एकविंश-स्तोम, अस्, m., Ved. a Stoma
consisting of twenty-one parts.
—एक-विध, अस्, आ,
अम्, of one kind, simple.
—एक-विलोचन, अस्, आ, अम्,
one-eyed
(आस्), m. pl., N. of a fabulous race of people.
—एकविषयिन्, ई, m. having one common object or
end, a rival.
—एक-वीर, अस्, m. a pre-eminent hero
or warrior
N. of a plant.
—एक-वृक्ष, अस्, m. an
isolated tree
a desert place in which but one tree is
seen for four Krośas.
—एक-वृत्, त्, त्, त्, Ved. simple.
—एक-वृन्द, अस्, m. a peculiar disease of the
throat.
—एक-वृष, अस्, m., Ved. the chief bull,
the master of the herd.
—एक-वेणि, इस् or ई, f. a single
braid of hair (worn by a woman as a mark of mourn-
ing for an absent husband &c.)
a woman whose
hair is tied in a single braid.
—एक-वेश्मन्, अ, n. a
solitary house or room.
—एक-व्यवसायिन्, ई, m.
following the same employment.
—एक-व्रात्य, अस्,
m., Ved. the chief or principal Vrātya.
—एक-शत,
अम्, n. 101
(अस्, ई, अम्), the 101st.
—एकशत-
तम, अस्, ई, अम्, the 101st.
—एकशत-धा, ind.
101-fold
in 101 parts.
—एकशत-विध, अस्, आ,
अम्, 101-fold.
—एक-शफ, अस्, आ, अम्, Ved. whole-
hoofed, not cloven-hoofed
(अस् or अम्), m. n.
any animal whose hoof is not cloven
(अस्), m.
a horse.
—एक-शरण, अम्, n. one only hope or
refuge, especially applied to a deity.
—एक-शरीर,
अस्, आ, अम्, of one body or blood
consanguineous.
—एकशरीरान्वय (°र-अन्°), अस्, m. consangui-
neous descent.
—एकशरीरारम्भ (°र-आर्°), अस्,
m. commencement of consanguinity by the union of
father and mother.
—एक-शरीरावयव (°र-अव्°),
अस्, m. a descendant in a right line, a blood-kinsman.
—एकशरीरावयव-त्व (°र-अव्°), अम्, n. con-
sanguineous descent or connection.
—एक-शाख, अस्,
m. a Brāhman of the same branch or school.
—एक-
शाल, अम्, n., N. of a town.
—एक-शिति-पद्, पात्,
पदी, पत्, Ved. having one white foot.
—एक-
शीर्षन्, आ, आ, अ, Ved. having the face turned towards
the same place.
—एकशील-समाचर, अस्, आ, अम्,
one who leads one manner of life, whose manners
are always the same.
—एक-शुङ्ग, अस्, आ, अम्, Ved.
having one sheath.
—एक-शृङ्ग, अस्, आ, अम्, having
only one horn
(अस्), m. a unicorn, a rhinoceros, an
epithet of Viṣṇu
(आस्), m. a class of Pitṛs
(आ), f.,
N. of the mind-born daughter of the Pitṛs called
Sukālas.
—एक-शेप, अस्, m., N. of a man.
—एक-
शेष, अस्, m. ‘the remainder of one only, ’ a term in
grammar denoting that of two or more words only
one remains or is retained (e. g. the dual रामौ is
the one remainder of रामः + रामः).
—एक-
श्रुत, अस्, आ, अम्, once heard.
—एकश्रुत-धर,
अस्, आ, अम्, keeping in mind what one has heard
once.
—एकश्रुतधर-त्व, अम्, n. state of such a
person.
—एक-श्रुति, इस्, f. the hearing of only one
sound, monotony
the neutral accentless tone
(इ),
ind. in a monotonous manner.
—एक-श्रुष्टि, इस्, इस्,
इ, Ved. obedient to one command.
—एकषष्ट,
अस्, ई, अम्, the sixty-first
connected with sixty-one.
—एक-षष्टि, इस्, f. sixty-one.
—एकषष्टि-
तम, अस्, ई, अम्, the sixty-first.
—एकसप्तत, अस्, ई,
अम्, the seventy-first.
—एक-सप्तति, इस्, f. seventy-
one.
—एकसप्तति-तम, अस्, ई, अम्, the seventy-
first.
—एक-सभ, अम्, n. a common or general
place of meeting.
—एक-सर्ग, अस्, आ, अम्, closely
attentive, having the mind intent upon one object.
—एक-सहस्र, अम्, n. 1001.
—एक-साक्षिक, अस्,
आ, अम्, witnessed by one.
—एक-सार्थम्, ind. to
gether, in one company.
—एक-सूत्र, अम्, n. a
small double drum played by a string and ball at-
tached to the body of it.
—एक-सूनु, उस्, m. an
only son.
—एक-स्तोम, अस्, m. ‘consisting of one
Stoma, ’ N. of a Soma ceremony.
—एक-स्थ, अस्, आ,
अम्, standing together, remaining in one place, re-
maining in the same place, conjoined, collected,
combined, assembled.
—एक-स्थान, अम्, n. one
place, the same place.
—एक-हंस, अस्, m. the
chief or highest Haṃsa (an allegorical designation of
the soul)
N. of a Tīrtha.
—एक-हायन, अस्, ई, अम्,
one year old
(ई), f. a heifer one year old
(अम्), n.
the period of one year.
—एकांश (एक-अं°), अस्, m.
a distinct or separate part, a part in general.
—एका-
क्ष (एक-अक्°), अस्, ई, अम्, having only one axle
one-eyed
having an excellent eye
(अस्), m. a crow
an epithet of Śiva
N. of a Dānava.
—एकाक्षर
(एक-अक्°), अम्, n. a monosyllable
the sacred mono-
syllable ॐ.
—एकाषर-कोष, अस्, m. a vocabulary
of monosyllabic words by Puruṣottamadeva.
—एका-
क्षर-गणपति-स्तोत्र, अम्, n. a hymn in honour of
Gaṇeśa, a portion of the Rudrayāmala.
—एकाक्षरी-
भाव, अस्, m. the production of only one syllable, con-
traction.
—एकाग्र (एक-अग्°), अस्, आ, अम्, having one
point, fixing one's attention on only one point or
object, closely attentive, intent
undisturbed, unper-
plexed
known, celebrated
single-pointed
(अस्), m.
(in mathematics) the whole of the long side of a figure
which is subdivided.
—एकाग्र-चित्त, अस्, आ, अम्,
having the mind intent on one object.
—एकाग्र-
तस्, ind. with undivided attention.
—एकाग्र-ता, f.
or एकाग्र-त्व, अम्, n. intentness in the pursuit of
one object, close and undisturbed attention.
—एका-
ग्र-दृष्टि, इस्, इस्, इ, fixing one's eyes on one spot.
—एकाग्र-मनस्, अस्, n. intentness.
—एकाग्र्य,
अस्, आ, अम्, closely attentive
(अम्), n. close attention.
—एकाङ्ग (एक-अङ्°), अम्, n. a single member, a
single part
(अस्), m. a body-guard
the planet
Mercury
the planet Mars
an epithet of Viṣṇu
(अम्), n. sandal-wood.
—एकाङ्गिका, f. a preparation
made with sandal-wood.
—एकातपत्र (एक-आत्°),
अस्, आ, अम्, characterized by one umbrella (said of
universal sovereignty having an umbrella as one of
its insignia).
—एकात्म-ता, f. the unity of spiritual
essence, the doctrine of one universal spirit.
—एकात्-
मन् (एक-आत्°), आ, m. the one spirit
(आ, आ, अ),
depending solely on self, solitary.
—एकात्म्य, अस्, आ,
अम्, only, alone, homogeneous.
—एकादश, अस्, ई,
अम्, the eleventh
consisting of eleven, lasting eleven
months
(ई), f. the eleventh day of the half month,
especially sacred to Viṣṇu, when fasting is very effi-
cacious
presentation of offerings to deceased ancestors
or Pitṛs on the eleventh day after his decease, on
which occasion Brāhmans are fed and the period of
impurity for a Brāhman terminates
(अम्), n. the
number eleven.
—एकादशक, अस्, आ, अम्, consisting
of eleven, consisting of eleven parts
(अम्), n. the
number eleven.
—एकादश-कृत्वस्, ind. eleven
times.
—एका-दशन्, अ, pl. eleven.
—एकादशम,
अस्, ई, अम्, the eleventh.
—एकादश-विध, अस्, आ,
अम्, eleven-fold.
—एकादशाह (°श-अह), अस्, m. a
sacrifice lasting eleven days.
—एकादशिन्, ई, इनी, इ,
consisting of eleven
(इनी), f., Ved. the number eleven.
—एकादशिन, अस्, आ, अम्, belonging to eleven (?).
—एकादशी-तत्त्व, अम्, n. part of the Smṛti-tattva.
—एकादशी-व्रत, अम्, n. fasting on the eleventh day.
—एकादशोत्तम (°श-उत्°), अस्, m. chief of eleven
epithet of Śiva (chief among the eleven Rudras).
—एकादेश (एक-आद्°), अस्, m. one substitute for two
or more letters (e. g. one vowel substituted for two
other vowels either by the blending of the two vowels
together or by the dropping of one).
—एकाधिपति
(एक-अध्°), इस्, m. a sole monarch.
—एकानंशा
(एक-अन्-अंश), f. ‘the only (day) receiving no part
(of the moon), ’ an epithet of Kuhū or the day of the
new moon personified as a daughter of Aṅgiras and
identified with Durgā, born together with Kṛṣṇa,
worshipped with Kṛṣṇa and Baladeva.
—एकानु-
दिष्ट (एक-अन्°), अम्, n. (scil. श्राद्ध) a funeral
ceremony performed for only one ancestor recently
dead
(अस्, आ, अम्), left as a funeral feast
one who
has recently partaken of it.
—एकान्त (एक-अन्°), अस्,
m. the only end or aim, exclusiveness
a lonely, re-
tired or secret place
devotion to one, worship of
one being, unitarian doctrine, monotheism
(अम् or
एन or ए), ind. solely, only exclusively, absolutely
ne-
cessarily
alone, apart, privately
much, exceedingly
(अस्, आ, अम्), directed towards one point or object
worshipping only one
excessive
solitary, lonely,
retired
aside, apart.
—एकान्त-करुण, अस्, आ, अम्,
very compassionate, weakly charitable.
—एकान्त-तस्,
ind. solely, only exclusively, apart
see एकान्तम्।
—एकान्त-त्व, अम्, n. exclusive worship.
—एकान्त-
दुःषमा (°दुस्-समा), f. ‘containing only bad
years, ’ with Jainas an epithet of two spokes in the
wheel of time, the sixth of the Avasarpiṇī and the
first of the Utsarpiṇī.
—एकान्त-भूत, अस्, आ, अम्,
being alone or solitary.
—एकान्त-मति, इस्, इस्, इ,
devoted to one object.
—एकान्तर (एक-अन्°), अस्,
आ, अम्, separated by one intermediate member, next
but one.
—एकान्त-राज्, ट्, m., N. of a Bodhi-sattva.
—एकान्त-विहारिन्, ई, इणी, इ, a solitary wanderer.
—एकान्त-सुषमा (°सु-समा), f. ‘containing ex-
clusively good years, ’ with Jainas an epithet of two
spokes in the wheel of time, the first of the Avasar-
piṇī and the sixth of the Utsarpiṇī.
—एकान्त-स्थित,
अस्, आ, अम्, staying or remaining alone or apart.
—एकान्तिक, अस्, आ, अम्, final, conclusive.
—एकान्ति-
क-त्व, अम्, n. the being devoted to one object.
—एकान्ति-त्व, अम्, n. devotion to one (with loc.).
—एकान्तिन्, ई, इनी, इ, devoted to only one, having
the mind fixed on only one object, worshipping only
one (with gen.).
—एकान्न (एक-अन्°), अम्, n. one
and the same food
(अस्), m. a mess-mate.
—एकान्न-
भुज्, क्, m. a mess-mate.
—एकान्नादिन् (एक-अन्न-
आद्°), ई, इनी, इ, eating a supply of food from one
person only.
—एकाब्दा (एक-अब्°), f. a heifer one
year old.
—एकायन (एक-अय्°), अम्, n. a lonely,
retired place
a meeting-place
rendezvous of all
thoughts, union of thoughts
devotion to one, doc-
trine of unity, monotheism
N. of a Śākhā or
branch of the Veda
(अस्, आ, अम्), passable for only
one, as a foot-path
fixing one's thoughts on one
object, closely attentive, intent.
—एकायन-गत, अस्,
आ, अम्, one who has fixed all his thoughts on one
object.
—एकायु (एक-आयु), उस्, उस्, उ, Ved. assem-
bling or collecting all living beings
the first living
being
(Sāy.) providing the most excellent food.
—एकार्णव (एक-अर्°), अस्, अम्, m. n. a general
inundation.
—एकार्थ (एक-अर्°), अस्, m. the same
object
(अस्, आ, अम्), having one or the same aim or
object
having one meaning
N. of a glossary
ex-
pressing one thing, forming only one notion.
—एकार्-
थ-ता, f. or एकार्थ-त्व, अम्, n. state of having
only one aim or object.
—एकार्थ-समुपेत, अस्,
आ, अम्, arrived at one object.
—एकार्थी-भाव, अस्,
m. the having one meaning.
—एकावम (एक-अव्°),
अस्, आ, अम्, inferior or less by one.
—एकावयव
(एक-अव्°), अस्, आ, अम्, made up of the same mem-
bers or constituent parts.
—एकावली (एक-आव्°), f. a
single line, a single string of pearls, beads, flowers,
&c.
(in rhetoric) a series of periods in which there
is a regular transition from a predicate to a subject or
from a subject to a predicate.
—एकाशीत, अस्, ई, अम्,
the eighty-first.
—एकाशीति (एक-अस्°), इस्, f. eighty-one.
—एकाशीति-तम, अस्, ई, अम्, the eighty-first.
—एका-
श्रम (एक-आश्°), अस्, m. a solitary hermitage.
—एका-
श्रित (एक-आश्°), अस्, आ, अम्, resting upon or clinging
to one object.
—एकाश्रित-गुण, अस्, m. a simple
attribute or predicate, as form, taste, smell, &c.
—एकाष्टका (एक-अष्°), f. the first or chief Ash-
ṭakā, either the first Aṣṭakā after full moon (=
अष्टका) or the first Aṣṭakā of a year or a longer
period of time.
—एकाष्टी, f. a pod or one seed of
cotton.
—एकाष्ठील (एक-अष्°), अस्, आ, अम्, having
one kernel
(अस्), m., N. of the plant Agati Grandi-
flora Desv.
(आ), f. the plant Clypea Hernandifolia.
—एकासनिक, अस्, आ, अम् (fr. एक and आसन), hav-
ing only one seat.
—एकाह (एक-अह), अस्, m. the
period of one day
a ceremony or sacrifice lasting
only one day, a Soma sacrifice in which Soma is
only once prepared
(अम्), ind. during one day.
—एकाह-गम, अस्, m. a day's journey.
—एका-
हार (एक-आह्°), अस्, आ, अम्, taking food only once a
day.
—एकेष (एक-ईषा), अस्, आ, अम्, Ved. furnished
with one pole.
—एकैक (एक-एक), अस्, आ, अम्, one
by one, single, every single one
(अम्), ind. singly,
one by one.
—एकैक-तर, अस्, आ, अम्, one by one
(of many).
—एकैक-वृत्ति, इस्, इस्, इ, existing in
every single one.
—एकैक-शस्, ind. one by one,
severally, seriatim.
—एकैकश्य, अम्, n. single state,
severalty
(एन), ind. severally.
—एकैषिका (एक-
एष्°), f., N. of a medicinal plant.
—एकोक्ति (एक-उक्°),
इस्, f. a single expression, a single word.
—एकोत्तर
(एक-उत्°), अस्, आ, अम्, greater or more by one, in-
creasing by one.
—एकोत्तरिका, f. title of the fourth
Āgama of the Buddhists.
—एकोदक (एक-उद्°), अस्,
आ, अम्, connected (as relatives) by the offering of
funereal oblations of water to the same deceased an-
cestor.
—एकोदात्त (एक-उद्°), अस्, आ, अम्, having
one Udātta accent.
—एकोद्दिष्ट (एक-उद्°), अम्, n.
(scil. श्राद्ध) the Śrāddha or funeral rite performed
for one definite individual deceased, not including
other ancestors.
—एकोन (एक-ऊन), अस्, आ, अम्, less
by one, minus one
(used in composition with विं-
शति and the following decads, e. g. एकोनविंशति =
nineteen.)
—एकोशिका, f. the plant Cissampelos Hexan-
dra (?).
—एकौघ-भूत (एक-ओघ-भ्°), अस्, आ, अम्,
collected into one mass, heaped or crowded together.
Macdonell
Englishएक é-ka, num. one
alone, only
single
one 🞄and the same, common
one of (g., ab., or —°)
🞄unique
excellent
ascertain, some one, (sts. = 🞄indefinite article) a, an
with na, none: 🞄some, some folks: eka-eka or anya, apara, dvitīya, the one — the other
eke-eke, anye 🞄or apare, some — others
N. of a teacher
🞄ā, ep. of Durgāl
unit (—° = one).
Benfey
Englishएक ए-क (ए, old loc. sing. of the
pronom. base अ, cf. इदम् and एतत्
क
cf. किम्), num. , , का, and
I. sing.
1. One (cf. एनद्), Man. 2, 43
एकस्मात्,
At once, Rājat. 5, 407.
2. Alone, Man.
1, 3
Only, Hit. i. d. 81
पुण्यैक-
कर्मन्, i. e. पुण्य-एक-कर्मन्,
Practising only virtue.
3. Same, Man.
8, 204
Pañc. iv. d. 10.
4. Preemi-
nent, chief, Megh. 31.
5. When im-
mediately repeated, ‘one by one.’ Rām.
2, 91, 51.
6. A, an, Pañc. 242, 6,
पुरुषम् एकम्, ‘a man. ’
7. Some-
body, Kathās. 18, 330.
II. plur. Some,
Man. 9, 61.
III. Former and latter
part of compounds, e. g. एक-छर,
living alone, Man. 5, 17.
अन्-,
many, Man. 5, 159
several, Yājñ.
2, 120
manifold, Yājñ. 3, 144. क-
रपादैकहीनक, i. e. कर-पाद-एक
-हीन + क, one who has had a
hand and foot cut off, Yājñ. 2, 274.
तद्-एक, one of these, Hit. 25, 10. --
Cf. Lat. aequus.
Hindi
Hindiएक
Apte Hindi
Hindiएक
सर्व* वि* - इ-कन्
"एक , अकेला, एकाकी, केवल मात्र"
एक
सर्व* वि* - इ-कन्
जिसके साथ् कोई और न हो
एक
सर्व* वि* - इ-कन्
"वही बिल्कुल वही, समरूप"
एक
सर्व* वि* - इ-कन्
"स्थिर, अपरिवर्तित"
एक
सर्व* वि* - इ-कन्
"अपनी प्रकार का अकेला, अद्वितीय, एक वचन"
एक
सर्व* वि* - इ-कन्
"मुख्य, सर्वोपरि, प्रमुख, अनन्य"
एक
सर्व* वि* - इ-कन्
"अनुपम, बेजोड़"
एक
सर्व* वि* - इ-कन्
दो या बहुत में से एक
एक
सर्व* वि* - इ-कन्
"बहुधा अंग्रेजी के अनिश्चयवाचक निपात की भांति प्रयुक्त, एक, दूसरा
'कुछ' अर्थ को प्रकट करने के लिए बहुवचनान्त प्रयोग
अन्ये, अपरे इसके सहसम्बन्धी शब्द हैं"
एकः
- इ+कन्
प्रजापति
एकम्
- -
मन
एकम्
- -
एकता
Shabdartha Kaustubha
Kannadaएक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > इण् (गतौ) - "कन्" (उ० ३-४३)
व्युत्पत्तिः - > एति महिम्नि अतुल्यकक्ष्यतया सजातीयसङ्ख्येयाभावात् अद्वैतं गच्छति
प्रयोगाः - > "एको नैकः सवः कःकिम्"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "द्वितीयस्य सजातीयराहित्यादेक उच्यते" -निरुक्तिः ।
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದು /ಒಬ್ಬ
प्रयोगाः - > "एको रागिषु राजते प्रियतमादेहार्धहारी हरो नीरागेषु जनो विमुक्तललनासङ्गो न यस्मात्परः"
उल्लेखाः - > भर्तृ० ३-१७
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂಟಿಯಾದ /ಅಸಹಾಯನಾದ
प्रयोगाः - > "एकः सम्प्रति नाशितप्रियतमस्तामेव रामः कथम्"
उल्लेखाः - > उ० रा० २-२८
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೇವಲ /ಒಂದು ಮಾತ್ರ /ಒಬ್ಬ ಮಾತ್ರ
प्रयोगाः - > "स च त्वदेकेषु निपातसाध्यो ब्रह्माङ्गभूर्ब्रह्मणि योजितात्मा"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-१५
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮುಖ್ಯ /ಪ್ರಧಾನ /ಶ್ರೇಷ್ಠ
प्रयोगाः - > "एकैश्वर्ये स्थितोऽपि प्रणतबहुफले यः स्वयं कृत्तिवासाः"
उल्लेखाः - > माल० १-१
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದೇ ಆದ /ಸಮಾನವಾದ /ಭಿನ್ನವಲ್ಲದ
प्रयोगाः - > "कथमेकान्वयो मम"
उल्लेखाः - > शाकु०
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎರಡರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಹುವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು /ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬೇರೆಯಾದ ಇನ್ನೊಂದು /ಇತರ /ಬೇರೆ
प्रयोगाः - > "एकः सङ्ख्यास्तव सह मया वामपादाभिलाषी काङ्क्षत्यन्यो वदनमदिरां दोहदच्छद्मनास्याः"
उल्लेखाः - > मेघ० २-१५
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ /ಯಾವುದೋ ಒಂದು
प्रयोगाः - > "स्त्रीसंस्थानं चाप्सरस्तीर्थमारादुत्क्षिप्यैनां ज्योतिरेकं जगाम"
उल्लेखाः - > शाकु ५-३०
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾದ/ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದದ /ಸಮಾನವಾದ
प्रयोगाः - > "मनस्येकं वचस्येकं कर्मण्येकं महात्मनाम्"
उल्लेखाः - > हितो० १-१०१
एक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೆಲವರು /ಇತರರು /ಬೇರೆಯವರು
प्रयोगाः - > "एकेसमूहुर्बलरेणुसंहतिं शिरोभिराज्ञामपरे महीभृतः"
उल्लेखाः - > माघ० १२-४५
L R Vaidya
Englishभूतसङ्ख्या
Sanskrit१, अंशुमान्, अचला, अब्ज, अमृतांशु, अवनि, आदि, आस्य, इन्दु, इला, उडुपति, उर्वरा, उर्वी, ऋक्षेश, एक, एणधर, औषधीश, क, कलाधर, कलि, कु, कुमुदाकरप्रिय, क्षपाकर, क्षमा, क्षिति, क्षोणि, क्षोणी, क्षमा, गो, गोत्र, गोत्रा, ग्लौ, चन्द्र, चन्द्रमस्, जगती, जैवातृक, ज्या, तनु, दाक्षायणीप्राणेश, धरणी, धरा, धरित्री, नायक, निशाकर, निशेश, पितामह, पृथिवी, पृथ्वी, प्रालेयांशु, ब्रह्मा, भुवन्यु, भू, भूमि, मही, मुख, मृगलाञ्छन, मृगाङ्क, मेदिनी, रजनीकर, रजनीश, रात्रिप, रात्रीश, रुग्ण, रूप, लपन, वक्त्र, वदन, वसुधा, वसुन्धरा, वाक्, विधु, विरञ्चि, विश्वम्भरा, शशधर, शशभृत्, शशलाञ्छन, शशाङ्क, शशि, शशी, शीतकर, शीतकिरण, शीतद्युति, शीतमयूख, शीतरश्मि, शीतांशु, शुभ्रभानु, श्वेत, श्वेतांशु, सितरश्मि, सुधांशु, सोम, स्थिरा, हरिणधृत्, हरिणाङ्क, हिमकर, हिमगु, हिमरश्मि, हिमांशु
Bopp
Latinएक (ut equidem puto, ex stirpe pronom. ए et interrog.
क, v. gr. comp. 308.) unus, singulus, solus (gr. 255.).
N. 12. 17. H. 1. 8. 40. 4. 7. DR. 3. 3. a. b.
idem, unus idem-
que. N. 3. 7. (Lith. ni-ékas nullus, hib. each «any»,
neach «any one, one, some one, he», neach-tar «nei-
ther», neachdarach «neutral»
gr. ἑϰά-τεϱος, ἕϰα-στος
v. एकतर
lat. aequus, č-ocles ex êc-ocles, ita caecus =
ca-icus primitive unoculus
goth. ha abjecto ए, in
compositis: haihs unoculus Th. haiha, ha-iha, cujus
pars posterior respondet sanscrito अक्ष abjecto ष्, to-
tum convenit, quod etiam Grimmius vidit, cum lat.
caecus
ha-nfs Th. ha-nfa unimanus, cujus partem po-
steriorem per metathesin explicaverim ex पानि
ha-lts
Th. ha-lta claudus, proprie, ut mihi videtur, unum pe-
dem habens, cf. rad. LITH ire, unde lithus membrum,
nostrum Glied (Ge-lied)
ha-lbs Th. ha-lba dimidius,
proprie unam partem habens, cf. laiba reliquum et v.
gr. comp. 308. annot.).
Lanman
Englishéka [482a], num.
—1. one
only
alone
(by one's self)
alone (excluding every
one else)
sole
single
solitary
advly
in epds, solely
—2. one (of two or more)
the one, followed by anya, dvitīya, para
eke…eke, some…others
eke, some
folks, some
—3. later, a certain, quidam
or almost as an indef. article [482a^3], a or
an, 20^8. [pron. root e.]
Abhyankara Grammar
Englishएक (1) Singular number, ekavacana: cf. नो नौ मे मदर्थं त्रिह्येकेषु. V. Pr.II.3: the term is found used in this sense of singular number in the Jainendra, Śākaṭāyana and Haima grammars ( 2 ) single ( vowel ) substitute (एकादेश) for two (vowels)
cf एकः पूर्वपरयोः P.VI. 1.84
अथैकमुभे T.Pr. X.1
( 3 ) many, a certain number : (used in pl. in this sense), cf. इह चेत्येके मन्यते， M. Bh. on P.I. 4.21 .
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanWordnet
Sanskrit एक
सङ्ख्याविशेषः- गणने शून्याद् अनन्तरं तथा च द्वि इति सङ्ख्यायाः प्राक् वर्तमाना सङ्ख्या।
"एतद् एकेन पुरुषेण करणीयम् कार्यम् नास्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetankha cig
१) अपरे २) एक ३) एकत्य ४) किंचित् ५) केचिद् ६) क्वचिद्
ga' zhig
१) एक २) कंचिद् ३) कंचिदेव ४) कतिचिद् ५) कतिपय ६) कश्चिद् ७) कस्यचिद् ८) किंचिद् ९) किमपि १०) कियत् ११) केचिद् १२) क्वचिद् १३) यद् १४)
cig
१) अन्यतम २) अन्यतर ३) एक ४)
cig pa
एक
cig shos
१) अपर २) इतर ३) एक
gcig
१) एक २) एकक ३) एकत्व ४) एकाकिन् ५) ऐक्य ६)
gcig nyid
१) एक २) एकता ३) एकत्व ४) सख्य
gcig tu
१) एक २) एकतः ३) एकत्र ४) एकध्यम् ५) एकाकिन् ६) एकान्त ७) एकी ° ८) केवलम्
gcig pa
१) एक २) एकत्व ३) एक्य ४) तुल्य
gcig pu
१) एक २) एकक ३) एकाकिन् ४) एकाग्र ५) मिक्तिका ६) सत्वर
gcig po
एक
gcig ma
एक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritयथोत्तरं दशगुणं भवेदेको दशामुतः ।
शतं सहस्रमयुतं लक्षप्रयुतकोटयः ॥ ८७३ ॥
अर्बुदमब्जं खर्वं च निखर्वं च महाम्बुजम् ।
शङ्कुर्वार्धिरन्त्यं मध्यं परार्धं चेति नामतः ॥ ८७४ ॥
एक (पुं), दशन् (पुं), शत (पुंक्ली), सहस्र (पुंक्ली), अयुत (पुंक्ली), लक्ष (स्त्रीक्ली), प्रयुत (पुंक्ली), कोटि (स्त्री), अर्बुद (पुंक्ली), अब्ज (क्ली), खर्व (क्ली), निखर्व (क्ली), महाम्बुज (क्ली), शङ्कु (पुंस्त्री), वार्द्धि (पुं), अन्त्य (क्ली), मध्य (क्ली), परार्द्ध (क्ली)
अनुगेऽनुपदान्वक्षान्वञ्च्येकाक्येक एककः ॥ १४५७ ॥
अनुग (क्ली), अनुपद (क्ली), अन्वक्ष (क्ली), अन्वञ्च् (क्ली), एकाकिन् (पुं), एक (पुं), एकक (पुं)
अन्यदन्यतरद्भिन्नं त्वमेकमितरच्च तत् ॥ १४६८ ॥
अन्यत् (स), अन्यतरत् (स), भिन्न (क्ली), एक (स), इतरत् (स)
Mahabharata
English*Eka (“the only one”): XII, 11232 (= Hiraṇyagarbha)
XIII, 7027 (= Vishṇu, 1000 names.)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritएकं त्रि, (एतीति । इण गतौ । “इण्भीकापा-शल्यतिमर्च्चिभ्यः कन्” ॥
३ । ४३ । इत्युणादिसूत्रेणकन् ।) मुख्यम् । अन्यत् । केवलम् । इत्यमरः ॥
(“त्वमेको ह्यस्य सर्व्वस्य विधानस्य स्वयम्भुवः” ।इति मनौ १ । ३ । “अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णाम्”इति श्रुतिः ॥
“एकातपत्रं जगतः प्रभुत्वम्” । इतिरघुवंशे २ । ४७ । “ममात्र भावैकरसं मनः स्थिरम्”इति कुमारे ५ । ८२ ॥
) आदिसंख्या । इति मेदिनी ।अथैकवाचकानि । परमात्मा १ विधुः २ क्षितिः३ गणेशदन्तः ४ शुक्रचक्षुः ५ । इति कविकल्प-लता ॥
अग्निः ६ सूर्य्यः ७ देवराजः ८ यमः ९ ।इति महाभारते वनपर्ब्ब ॥
(सर्व्वनामशब्दोऽयम् ।तथा च सिद्धान्तकौमुद्यां “सर्व्वादयश्च पञ्चत्रिं-शत्” इत्युक्त्वा “त्यद्-तद्-यद् एतद्-इदम्-अदस्एक-द्वि-युष्मद्-अस्मद्-भवत्-किम्” इत्युक्तवान् ।यथा शाकुन्तले २ अङ्के । “विश्रान्तेन भवताममाप्येकस्मिन् कर्म्मणि सहायेन भवितव्यम्” ।पुं, स्वनामख्यात ऐलवंशीयो नृपतिभेदः ।यथा, भागवते ९ । १५ । २ ।‘श्रुतायोर्वसुमान् पुत्रः सत्यायोश्च श्रुतं जयः ।रयस्य सुतएकश्च जयस्य तनयोऽमितः’ ॥
परमेश्वरः । विष्णुः । यथा विष्णुसंहितायाम् ।“एको नैकः सवः कः किम्” । “परमार्थतः सजा-तीयविजातीयस्वगतभेदराहित्यादेकः” । इतिभाष्यम् । घटे घटान्तरात् भेदः सजातीयभेदः ।घटे पटात् भेदः विजातीयभेदः । घटे कपाला-देर्भेदः स्वगतभेदः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritएक इण्--कन् । १ एकत्वरूपप्रथमसंख्यान्विते, २ केवले, ३मुख्ये, ४ अन्यार्थे, ५ सत्ये, ६ अद्वितीये, ७ समाने, ८ अल्पेच । प्रायशः संख्यावाचकस्य संख्यासंख्येयोभयपरत्वेऽपिएकशब्दस्य भूरिशः एकत्वसंख्यान्वितपरत्वम् । तेन एकोघट-इत्यादि न तु घटस्यैकः । क्वचित्तु भावप्रधाननिर्द्देशपर-त्वेन संख्यावाचकत्वमपि । “द्व्येकयोर्द्विवचनैकवचने”पा० । इह द्वित्वम् एकत्वं च द्व्येकशब्दयोरर्थः । अत्र द्विव-चनान्तत्वमेव तथार्थत्वे लिङ्गम् संख्येयपरत्वेद्व्येकेषामितिस्यात् द्वन्द्वार्थानां संख्यान्वितानां बहुत्वात् । तेन एकद्विव-चनशब्दोऽपि एकत्वद्वित्वार्थकः तत्रार्थे तयोःपरिभाषितत्वात्अतएव “सुपां कर्म्मादयोऽप्यर्थाः संख्या चैव तथा तिङा-म्” इति सुपां तिङाञ्च संख्यावाचकत्वमुक्तम् । तथा “अ-नेकमन्यपदार्थे” पा० सूत्रे अनेकपदस्य एकवचनान्ततयाप्रयोगात् नास्ति एकत्वं यत्र इति विग्रहेण एकत्वशू-न्यार्थकता । एकसंख्यान्वितपरत्वे अनेके इति स्यात् “पत-न्त्यनेके जलधेरिवोर्मय” इत्यादौ बहुवचनान्ततयैवानेकशब्दस्य प्रयोगात् । स्वारसिकप्रयोगे तु न लक्षणा तेनघटस्यैक इत्यादि न प्रयोगः इति द्रष्टव्यम् । इतरसंख्यासुएकत्वस्यानुगमात् द्वित्वादीनामेकत्वबुद्ध्यैव जननाच्चइण्धात्वर्थानुगमात् तस्य अन्वर्थनामता । संख्या चद्रव्यसमवेतो गुणबिशेषः गुणादौ च संख्यान्वयः पर-म्परयेति विशेषः । एकत्वादेर्जातित्वनिरासेन गुण-त्वव्यवस्थापनं कणा० सू० वृत्त्योःकृतं यथा“रूपरसगन्धस्पर्शव्यतिरेकादर्थान्तरमेकत्वम्” क० सू० “रूप-रसगन्धस्पर्शेति संख्यादिपञ्चकभिन्नगुणोपलक्षणं व्यतिरे-कादिति व्यभिचारात् । तदयमर्थः, एकोघट इति विशिष्ट-प्रतीतिर्विशेषणज्ञानजन्या, तत्र विशेषणं न रूपादि, तद्व्य-तिरेकेण जायमानत्वात् । न च घटत्वादिकमेव निमित्तम्, पटेऽपि जायमानत्वात्, न चैकत्वं सत्तावत् सामान्यम्, सत्तया सहान्यूनानतिरिक्तावृत्तित्वात्, न च द्रव्यमात्रेसामान्यं तत्, द्रव्यत्वेनान्यूनानतिरिक्तदेशत्वात्, न चान्यू-नानतिरिक्तदेशत्वेऽपि प्रतीतिभेदाद्भेदः, प्रतीतिभेदस्य स्व-रूपकृतत्वे सत्ताऽपि भिद्येत, विषयभेदकृतत्वे तु विषय-भेदानुपपत्तेरुक्तत्वात् अन्यथा घटत्वकलसत्वयोरपि भेदा-पत्तेः । न च स्वरूपाभेद एकत्वमिति भूषणोक्तं युक्तम् ।घटस्वरूपभेदश्चेदेकत्वं तदा पटादावेकत्वप्रत्ययो न स्यात्स्वरूपभेदोद्वित्वादिकमित्यपि भूषणमतमनुपपन्नं स्वरूप-भेदस्य त्रिचतुरादिसाधारण्येन व्यवहारवैचित्र्यानुपप-त्तेरिति भावः” । वैया० सू० सङ्ख्यानिरूपणपूर्वकं तद्वि-वक्षादिनिरूपणं यथा “अभेदैकत्वसंख्याया वृत्तौ भा-नमिति स्थितिः । कपिञ्जलालम्भवाक्ये त्रित्वन्यायाद्य-थोच्यते । उक्तञ्च वाक्यपदीये । “यथौषधिरसाः सर्वेमधुन्याहितशक्तयः । अविभागेन वर्त्तन्ते संख्यां तांतादृशीं विदुरिति” । परित्यक्तविशेषं वा संख्यासामान्यंतत् । उक्तञ्च “भेदानां वा परित्यागात्संख्यात्मा सतथाविधः । व्यापाराज्जातिभागस्य भेदापोहेन वर्त्तते ।अगृहीतविशेषेण यथा रूपेण रूपवान् । प्रख्यायतेन शुक्लादि भेदापोहस्तु गम्यते इति” । अस्याः वृत्तौसमासादौ भानं न्यायसिद्धमिति शेषः । इति मतस्थिति-र्वैयाकरणानाम् । अयं भावः राजपुरुष इत्यादौ राज्ञो-राज्ञोः राज्ञां वायं पुरुष इति जिज्ञासा जायते ।विशेषजिज्ञासायां सामान्यरूपेण तत्प्रतीतिः शब्दादाब-श्यकी अतस्तस्यां शक्तिरिति । तस्या एकत्वेन प्रतीतौन्यायमाह कपिञ्चलेति । बहुत्वगणनायां त्रित्वस्यैव प्रथ-मोपस्थितत्वात् तद्रूपेणैव भानवदेकत्वस्य सर्वतः प्रथमो-प्रस्थितत्वमस्तीति । वस्तुतस्तु जिज्ञासैव नानुभवसिद्धा ।तथात्वे वा ज्ञानेच्छयोः समानप्रकारकत्वेन हेतुहेतु-मद्भावात्तत्तद्रू पेणैव वाच्यता स्यादिति ध्येयम्” ।तथा च उत्सर्गात् सर्वत्र अभेदैकत्वसंख्यैव वृत्तौ प्रतीयतेन तु विशेषेण । अत एव “संख्या तु व्यञ्जकाभावाद-व्यक्ता प्रातरादिवत् । यत्र तु व्यञ्जकं किञ्चित् तत्रसंख्याप्रतीयते” इति वाक्यपदीये उक्तम्तेन राजपुरुष इत्यादौ न विशेषसंख्याप्रतीतिः व्यञ्ज-काभावात् त्वत्पुत्रः अस्मद्धनम् इत्यादी तु विशेषेण तत्-प्रतीतिः त्वादेशतदभावयोर्व्यञ्जकत्वात् “त्वमावेकपचने” इतिपा० एकवचने त्वमादेशस्य विधानात् । तदभावादेव द्वि-त्वबहुत्वयोर्विशेषेण प्रतीतिः । एवं द्रव्यैक्ये एकदेशितत्-पुरुषविधानात् अर्द्धपिप्पलीत्यादौ एकत्वप्रतीतिः द्वित्वादौविवक्षिते तु पिप्पल्यर्द्धमित्याद्येव स्यादिति तत्र विशेष-संख्याप्रतीतिः । “एकः शब्दः सुप्रयुक्तः सम्यग्ज्ञातःस्वर्गे लोके कामधुग्भवति” श्रुतिः एकमेवाद्वितीयं ब्रह्म”श्रुतिः । ९ भेदत्रयशून्ये परमेश्वरे । “एकोऽनेकः सवःकः किम्” विष्णुस० । “परमार्थतः सजातीयविजा-तीयस्वगतभेदराहित्यात् एकः” भा० । सजातीयभेदःयथा वृक्षे वृक्षान्तरात् भेदः विजातीयभेदः यथा वृक्षे-पटाद्भेदः । स्वगतभेदः यथा वृक्षे शाखादिभ्योभेदइत्येवंभेदत्रयराहित्यञ्च सर्वस्य ब्रह्मात्मकत्वात् कार्य्य-कारणयोरभेदात् तदरिक्तपरमार्थवस्त्वन्तराभावाच्च । तदेव“एकमेवाद्वितीयमिति” श्रुतौ पदत्रयेणोक्तम् इह तु अन्य-पदाभावात् एकशब्दस्यैव तथा भेदत्रयराहित्यपरत्वमितिबोध्यम् । सांख्यमते तु “एकोऽद्वितीय इति वेदवचांसिपुंसि वैधर्म्य लक्षणभिदाविरहं वदन्ति” इत्युक्तवैधर्म्म्यरूप-भेदराहित्यमेकत्वमिति बोध्यम् । न्यायमते तु “एकत्वमनु-पश्यतः” इति श्रुत्यन्तरात् एकत्वेन चिन्त्यतया, प्राधा-न्येन वा एकत्वं समर्थनीयम् । “एकातपत्रा पृथिवीभृता-ङ्गर्णः” माघः । “त्वमेकदृश्यं नयनैः पिबन्त्यः” “ममात्रभावैकरसं मनः स्थितम्” कुमा० त्वमेकोह्यस्य सर्वस्यविधानस्य स्वयम्भुवः” मनुः । “अजामेकां लोहितशु-क्लकृष्णां वह्वीः प्रजाः सृजमानां सरूपाः । अजोह्ये-कोजुषमाणोऽनुशेते” श्रुतिः । “एकातपत्रं जगतः प्रभुत्वम्“त्वमेका कल्याणी गिरिशरमणी कालि! सततम्” कर्पू० स्त०“हेतोरेकाश्रये येषां स्वसाध्यव्यभिचारिता” भाषा० ।विशेषणयोरेकस्य विशेष्यत्वविवक्षया क० स० एकशब्द स्यपूर्वनिपातः एकधनुर्द्धर इत्यादि “अमोघं सन्दधे शस्त्रंधनुष्येकधनुर्द्धरः” रघुः । वीरशब्देन समासे तु एकवीरःवीरैक इति रूपद्वयं भवतीति भेदः । वस्तुतस्तत्र वीरैकःइत्येव एकेषु मुख्येषु वीरयते इति वीरधातो-रूपवीरशब्देन सप्तमीतत्पुरुषे एकवोर इतिप्रौढम० । एकशब्दस्य संख्यावाचकत्वेऽपि “संख्या-पूर्वो द्विगुः” पा० न द्विगुत्वमिति । अस्य सर्वनामकार्यम्एके एकस्मै एकस्मात् एकेषाम् एकस्मिन् । स्त्रियाम्एकस्यै एकस्याः एकासामेकस्यामित्यादि नञ्तत्पुरुषे तु ।अनेक एकभिन्ने द्वि० ब० व० । तत्र एकत्व संख्यान्वयासम्भ-वान्नैकवचनप्रयोगः । तत्र च सर्वनामकार्यम् “अनेकेअनेकस्मै इत्यादि अनेके सेवन्ते भवदधिकगोर्वाणनिव-हान्” कर्पू० स्त० । एकत्वार्थकेन तेन बहुव्रीहौ एक-वचनप्रयोगोऽपि “अनेकमन्यपदार्थे” पा० ।एकस्य भावः त्व । एकत्व तल् । एकता स्त्री, ष्यञ्ऐक्य एकत्वसंख्यायां साम्ये श्रेष्ठत्वे अभेदे च ।“तत्र कोमोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः” श्रुतिः“अर्थान्तरमेकत्वम्” कणा० सू० । “एकत्वं सागता यस्मात्”स्मृतिः । “समालोक्यैकतामेवं शशिनो भास्करस्य च”भा० व० २२३ । “व्रजतोरपि प्रणयपूर्वमेकताम्” माघः“दैक्यं सोऽन्वये” मुग्धबो० । “द्रव्यैक्ये” सि० कौ० ।डतर । एकतर द्वयोर्मध्ये जातिगुणक्रियादिभिर्निर्धार्य्येएकस्मिन् एकतरो ब्राह्मणः एकतरः कठः एकतरो-नीलः एकतरश्चल इत्यादि । “अस्त्राणि वा शरीरं वाब्रह्मन्नेकतरं वृणु” भा० आ० १६६ अ० । “एकतरपक्ष-पातिनी युक्तिर्विनिगमना” न्याय० । स च शब्दः अन्यतरा-न्यतमवत् अव्युत्पन्नं प्रातिपादिकमित्यन्ये अतएव “अद्ड्ड-रादिभ्यः” पा० एकतरशब्दान्न अद्ड् । एकतरं कुलम् ।तेन न सर्वनामकार्य्यम् “द्वयोरेकतरे बुद्धिः क्रियतामि-त्यादि, एकशब्दस्य भिन्नार्थकत्वोन एकतरशब्दोऽपि भिन्नार्थेअमरः । डतम । एकतम बहूनां मध्ये जात्यादिभिः निद्धार्य्येएकस्मिन् “यदि ह्येकतमोह्योषां स्त्रीधनं भक्षयेद्ब-लात्” कात्या० स्मृ० । सर्वनामकार्य्यम् एकतमे एकतम-स्मादित्यादि क्लीवे स्वमोः अद्ड् एकतमत् । तसिल् ।एकतस् एकस्मिन्नित्यर्थे “एकतोदतः” मनुः “तामेक-तस्तव बिमर्त्ति गुरुवितन्त्रो” रघुः । त्रल् । एकत्र एक-स्मिन्नित्यर्थे “एकत्र स्फटिकतटांशुभिन्ननीराः”माघः । “तथैकत्र करे दश” मनुः “अन्त्यजैर्गर्द्दभै-रुष्ट्रैः सहैकत्रावतिष्ठते” या० । दाच् । एकदा एकस्मिन्काले । “स स्म भुङ्क्ते सहस्राणां बहूनामन्नमेकदा ।एकदा स्माल्पकं भुङ्क्ते” भा० अनु० १५९ अ० । अल्पा-द्यर्थकात् कारकार्थेवीप्सार्थे शस् । एकशस् अल्पमल्पमेक-मेकं वेत्याद्यर्थे “परिस्तीर्य्य तं पूर्व्ववत् पात्रा-सादनमेकशः” कात्या० ४, २, ४ । एवमेकेनैकेन एकै-कस्मै इत्याद्यर्थेऽपि । प्रकारे धा । एकधा एकप्रकारे“एकधा बहुधा चैव दृश्यते जलचन्द्रवत्” श्रुतिः । ध्यमुञ्ऐकध्यम् एकधेत्यर्थे ।
Capeller
GermanGrassman
Germanéka, pr., a., einer, aus dem in e-ta, e-na enthaltenen Deutestamme durch den Anhang -ka entwickelt [s. Lottner in Ku. Z. 〔5, 395〕]
1〉 als eigentliches Zahlwort, namentlich 2〉 durch ca an andere Zahlwörter [viṃśatí {534, 11}
śatá {117, 8}] geknüpft zur Bildung zusammengesetzter Zahlen (21, 101)
3〉 einer unter zweien oder mehrern (mit oder ohne Gen.)
4〉 éka, éka, der eine, der andere von zweien, oder einer, ein anderer u. s. w., bei mehrern, bisweilen mit dem Gen. der ganzen Menge
5〉 statt des zweiten éka tritt anyá ein ({161, 9}) oder es werden die übrigen durch ein Zahlwort oder einen Mehrheitsbegriff zusammengefasst
6〉 mit ná, keiner [vgl. litth. njekas], namentlich ná ékas cana, auch nicht einer, nicht ein einziger
7〉 víśvam ékam, tád ékam, idám ékam, ékam sát, das eine All u. s. w., alles Seiende als Eins gedacht, auch zum Theil in fast pantheistischer Anschauung die Götter mit eingeschlossen (vgl. _{164, 1}, _{955, 1}). Ausser diesen attributiven Gebrauchsweisen treten noch häufiger die prädicativen hervor (wozu wir hier auch die rechnen, wo éka mit einem prädicativen Subst. verbunden ist), nämlich 8〉 als einer, er, der eine im Gegensatze gegen eine in demselben Satze ausgedrückte oder angedeutete grössere Zahl, ein und derselbe
bisweilen erscheint dann samāná daneben ({542, 3}
{853, 16}
{583, 8})
9〉 ékas ékam, als einzelner den einzelnen ({964, 6})
10〉 einzig, alleinig, er allein, nur er, d. h. kein anderer ausser ihm, auch mit dem Gen.: er allein unter
11〉 allein, einsam, d. h. kein anderer mit ihm oder neben ihm, ohne eines andern Begleitung oder Hülfe
12〉 einzig in seiner Art, vorzüglich, unvergleichlich
13〉 ékas-ekas, einer um den andern, je einer, jeder einzelne, einer nach dem andern, einmal ({809, 55}) in diesem Sinne auch ánu ékam. — Mit íd ist éka verbunden [ékas íd]: {84, 7}
{313, 5}
{326, 5}
{386, 3}
{435, 1}
{486, 16}
{633, 9}
{634, 1}
{644, 19}
{656, 7}
{657, 4}. _{657, 7}
{699, 5}
{705, 19}
{917, 3}
{947, 3}
{679, 14}
{733, 3}
{840, 16}
{831, 6}.
-as 1〉 {290, 2}
áśvas {164, 2}
kavís {237, 11}
pavís {416, 2}
devás {877, 1}
{32, 12}. — 3〉 {220, 5} (vas). — 4〉 {161, 10}
{164, 44} (eṣām)
{619, 6} (eṣām)
{649, 1}—_{649, 7}. — 5〉 ékas, anyás {161, 9}
ékas, dvā́ {162, 19}. — 6〉 {620, 3}. — 8〉 von Indra: {52, 14}
{61, 15}
{100, 7}
{264, 11}
{280, 2}
{313, 19}
{326, 5}
{384, 4}
{477, 4}
{486, 20}
{535, 1}
{542, 3}
{637, 15}
{644, 19}
{645, 16}
{671, 2}
{874, 7}
{930, 9} (devás)
von Agni {145, 3}
{235, 10}
{1027, 2} und wol auch {164, 10}
von víṣṇu {154, 3}. _{154, 4}
(viśvákarmā) {907, 3}
{908, 3}
vom Pfeile des Indra {686, 7}. — 9〉 {964, 6}. — 10〉 von Indra: {7, 9}
{84, 7}
{204, 3}
{265, 4}
{285, 4}
{313, 5}. _{313, 9}
{328, 7}
{386, 9}
{459, 2}. _{459, 3}
{463, 1} (carṣaṇīnā́m)
{471, 1}
{472, 1}
{475, 2}
{486, 16}
{539, 5} (devatrā́)
{542, 4}
{614, 6}
{621, 27}
{622, 4}. _{622, 31}
{626, 41}
{633, 9}
{634, 1}
{656, 7}
{657, 7}
{659, 10}
{705, 19}
{831, 1}
{858, 5}
von agnís {143, 4}
{68, 2} (víśvesām)
[Page296] {917, 3} sū́ras {71, 9}
manyús (bahūnā́m) {910, 4}
ahís {386, 3} (apratís mányamānas)
savitā́ {435, 1}. _{435, 5}
prajā́patis {947, 3}. _{947, 1} (pátis)
dagegen in {947, 7} ist ékas zu tilgen
mártas {500, 5}. — 11〉 von Indra: {33, 4}
{165, 3}
{264, 4}. _{264, 5}
{635, 3}. _{635, 11}
{657, 4}
{636, 8}
{699, 5}
vatsás {289, 6}
suparṇás {940, 4}. — 12〉 von Indra: carsanīnáam {176, 2}. — 13〉 {263, 15}
{415, 1}.
-am [m.] 1〉 camasám {161, 2}
{331, 2}
{332, 4}. — 2〉 {534, 11} (jánān)
{117, 18} meṣā́n. — 5〉 ékam, vṛtrā́ṇi {906, 2}. — 8〉 camasám {110, 3}
śíśum {96, 5}
gárbham {235, 6}
sátpatim {386, 11}
samudrám {439, 6}
putrám {710, 6}
kapilám {853, 16}
suparṇám {940, 5}
krátum {450, 5}. — 9〉 {964, 6}. — 10〉 von Indra: {165, 6}
{315, 1}
{458, 8}
von viśvákarman {908, 2}. — 11〉 v. Indra: {709, 5}. — 13〉 vatsā́n {679, 14}.
-am [n.] 1〉 cakrám {164, 48}
pā́tram {110, 5}
bṛhát {840, 16}
niyā́nam {968, 5}. — 3〉 (vápuṣām) {303, 9}
cakrám {911, 15}. _{911, 16}. — 4〉 {95, 3}
{354, 4}. — 5〉 ékam, ékam, tṛtī́yena {882, 1}. — 7〉 {164, 6}
{908, 6}
sát {164, 46}
víśvam {288, 8}
idám {874, 7}
{1027, 2}
tád {955, 2}. _{955, 3}. — 8〉 jyótis {93, 4}
dhruvám (padám) {416, 1}
sadhástham {733, 3}. — 10〉 áṅgam {935, 5}. — 12〉 asuratvám {289, 1}
{881, 4}
tád (kárma) {534, 17}
jánma {549, 10}
nā́ma {640, 13}
ákṣi {721, 4}. — 13〉 rátnāni {20, 7}
ékam-ekā śatā́ dadhus {406, 17}
ánu ékam {809, 55}.
-ena 1〉 krátunā {204, 11}
kármaṇā {246, 6}.
-asya 1〉 {204, 3}
{486, 5}
mártiasya {836, 3}. — 4〉 {164, 44}. — 8〉 {204, 9}
{722, 7}. — 10〉 {165, 10}.
-asmin 1〉 ā́gasí {665, 34}. — 8〉 yóge {583, 8}.
-e [N. p. m.] 10〉 árcantas {649, 10}
die Rosse {940, 10}
die Opferer {980, 1}.
-ā [p. n.] ékam-ekā śatā́ {406, 17} (s. o.).
-ebhyas den Opferern {980, 1}.
-ā [f.] 1〉 virā́sāt (dyaús) {35, 6}
átyā {290, 2}. — 3〉 gaús {241, 2}. — 8〉 uṣā́s {1027, 2}. — 10〉 sárasvatī {611, 2} (nadī́nām). — 13〉 {123, 8}.
-ām 3〉 (maryā́dām) {831, 6} (tā́sām). — 5〉 ékām, dvé {236, 9} (tā́sām), hier mit betontem Verb ádadhus [vgl. Pāṇ. 〔8, 1, 65〕]. — 8〉 {241, 4}.
-aam 8〉 {681, 7}.
-ayā 1〉 {893, 4}
pratidhā́ {686, 4}. — 5〉 ékayā, dvitī́yayā, gīrbhís tisṛ́bhis {669, 9}. — 8〉 {649, 8}.
-asyās 1〉 vástos {116, 21}.
Burnouf
FrenchStchoupak
Frenchएक-
(flex. de सर्व-) num. et pron. un (नैको ऽपि, नैकश् चन
personne
एकया न, एकान् न moins un)
un seul, solitaire
le même
l'un (एके certains, les uns), un (article indéfini) एकः॥।ए। (ou
अपरः) l'un. .. l'autre
unique, éminent
-एन तावत्
premièrement
-ई-भू- devenir un, se combiner
-तम- (flexion de
य-) sup. un d'entre plusieurs, un
-तर- (flexion de सर्व-)
compar. un de deux, autre
-ता- union, identité
-त्व- nt. id.
-तस् d'un côté, d'une part
ensemble
-त्र dans un (objet)
à un
endroit
d'un côté
ensemble
-दा- une fois
un jour, quelquefois
-धा id.
tout à la fois
-शस् un par un.
°कर्मन्- a. qui exécute la même besogne (que), ou une seule besogne
°कार्य- id.
nt. un seul ou même travail
°क्रिय- a. id.
°काल- a. simultané
-अम् une fois (par jour)
°कालिकम् id.
°गर्भ- a. qui ne met au monde qu'un seul (fils).
°ग्रामीण- a. qui habite le même village.
°चक्र- a. à une seule roue (soleil)
qui ne possède qu'une armée
gouverné par un seul roi
d'un Dānava
°चक्र-वर्तिता-
suprématie.
°चर- a. qui va seul, solitaire
d'un voleur.
°चारिन्- a. qui va seul
°चारिणी- femme fidèle.
°चित्त- nt. unanimité
a. attentif à, absorbé
-ई-भू-
devenir unanime
-ता- unanimité.
°चिन्तन- nt. pensée unanime.
°चेतस्- a. unanime.
°च्छत्त्र- a. gouverne par un seul roi.
°च्छाय- a. tout en ombre, obscurci.
°ज- a. isolé.
°जात- a. v. né des mêmes parents.
°जाति- a. qui n'a qu'une naissance
Śūdra.
°तत्पर- a. seulement attentif à.
°तान- a. fixé sur un seul objet, tout attentif à
attention
exclusive sur.
°ताल- a. qui n'a qu'un palmier.
°दुःख- a. qui a les mêmes soucis.
°दृश्य- a. seul digne d'être remarqué.
°दृष्टि- regard sur un seul objet.
°देश- un certain endroit ou passage
partie d'un tout.
°द्वार- a. qui n'a qu'une entrée.
°धन- nt. bien suprême.
°निश्चय- résolution commune
a. qui a la même résolution.
°निष्ठ- a. qui revient au même.
°नीड- a. qui n'a qu'un siège.
°पति- mari unique.
°पत्नी- femme qui n'a qu'un mari
femme fidèle
femme unique,
modèle
femmes qui ont le même mari
-ता- polyandrie
-त्व- nt. fait d'être fidèle au mari.
°पद्- a. qui n'a qu'un pied
incomplet
Viṣṇu
d'un Dānava
-ई- sentier.
°पद- nt. mot isolé
a. qui n'a qu'un pied
consistant en un seul mot
-अम् en un mot
soudain
-ए en un moment
en une seule fois.
°पर्वन्- a. consistant en un membre.
°पातिन्- a. qui vole d'une seule manière.
°पाद- un seul ou un simple pied
quart
a. qui n'a qu'un pied
-क- d'un peuple.
°पार्थिव- maître unique.
°पार्श्वावदारित- nt. véhicule qui tient la gauche (?).
°पिङ्ग- -ल- a. ayant une marque jaune, ép. de Kubera
°पिङ्गलाचल- Himavant.
°पीत- a. tout à fait jaune.
°पुण्डरीक- nt. ce qu'il y a de mieux.
°पुत्रता- °पुत्रत्व- nt. fait de n'avoir qu'un fils.
°पुरुष- a. qui ne consiste qu'en un homme.
°पुष्कर- sorte de tambour
°पुष्कल- id.
°प्रख्य- a. ayant la même apparence.
°बुद्धि- a. unanime
d'une grenouille.
°भक्त- a. fidèle à un seul mari
nt. fait de ne prendre qu'un
repas.
°भाव- nt. fait d'être un, unicité
simplicité
a. qui se
conduit simplement
d'une seule nature.
°भूत- a. v. devenu un
concentré par l'attention.
°भोजन- nt. fait de ne prendre qu'un repas
repas pris en commun.
°भोजिन्- a. qui ne mange qu'une fois (par jour).
°मति- concentration d'esprit
a. unanime.
°मनस्- a. qui fixe l'esprit sur un seul objet
attentif.
°मास- -ई- a. qui a lieu durant le même mois.
°मूर्ति- une seule personne.
°योग- mariage.
°योनि- a. de la même caste.
°रथ- guerrier éminent.
°रस- seul goût
seul objet de plaisir
a. qui n'a son plaisir
qu'en un objet
qui n'a qu'une saveur ou qui s'inspire d'un sentiment unique
inchangeable.
°राज्- a. seul brillant
seul roi. monarque
°राज- id.
°रात्र- nt. durée d'une nuit
d'une fête qui dure une nuit
-इक- a. qui suffit pour une nuit.
°रिक्थिन्- a. co-héritier.
°रूप- a. qui a la même forme, uniforme
-ता- uniformité.
°र्षि- Ṛṣi suprême.
°लक्ष्यता- fait d'être le seul but.
°वर्ण- a. d'une seule couleur
d'une seule caste
identique
-इक- qui n'appartient qu'à une caste.
°वसन- a. qui n'a qu'un vêtement.
°वस्त्रता- fait de n'avoir qu'un vêtement.
°वाक्य- nt. discours unanime.
°वारम् adv. en une fois
soudain
une fois.
°वासस्- a. qui porte un seul vêtement.
°विंश- -ई- a. 21{^me^}
-क- id.
°विंशति- 21
-तम- a. 21{^m^}
°विम्शत्यवधि adv.
jusqu'au 21{^me^}.
°वीर- héros unique.
°वेणि- -ई- tresse unique (en signe de deuil).
°वेद- un seul Veda
a. qui ne connaît qu'un Veda.
°वेश्मन्- nt. une seule et même maison
maison isolée.
°व्यूह-विभाग- Viṣṇu.
°शत- nt. 101
a. 101{^me^}
-तम- -ई- a. id.
°शफ- a. qui n'a qu'un sabot
nt. solipède.
°शरीरिन्- a. seul, sans parents.
°शायिन्- a. qui couche seul, chaste.
°शाल- nt. d'une ville.
°शिल- a. consistant en un seul roc.
°शील- a. qui a un caractère égal.
°शुल्क- nt. unique prix d'achat.
°शृङ्ग- a. unicorne
montagne
Viṣṇu
de Mânes.
°शेष- seul reste
a. ifc. seul demeuré de...
dont il ne reste
qu'un
-एण à la seule exception de.
°श्रुत-धरत्व- nt. fait de retenir ce qu'on a entendu une fois.
°षष्टि- 61.
°संश्रय- a. étroitement allié.
°सप्तति- 71.
°सभ- nt. seul refuge.
°सर्ग- a. concentré sur un seul objet.
°सहस्र- nt. 1001
a. au nombre de 1000 plus un.
°सार- a. ifc. dont la seule essence est...
°सार्थ-प्रयात- a. qui va vers le même but.
°साल- nt. d'une ville.
°स्तम्भ- a. qui repose sur un seul pilier.
°स्थ- a. qui se tient ensemble, uni, combiné, assemblé.
°स्थाने adv. ensemble.
°हंस- Ame Suprême.
°हायन- -ई- a. âgé d'un an.
°हेलया adv. en une seule fois.
एका-दश(न्)- num. 11
-अ- -ई- a. le
onzième
onzième jour d'une quinzaine
-इन्- -क- a. consistant en 11
-त्व-
nt. le nombre 11
-म- a. onzième
°दश-मारिका- d'une
femme
°दश-व्यूह- a. qui apparaît en 11 formes
°दशात्मक- a.
qui se manifeste de 11 façons
°दशाह- nt. sacrifice durant 11 jours.
एकांश- une seule partie, portion.
एकाक्ष- a. qui n'a qu'un essieu.
एकाक्षर- nt. syllabe sacrée Om.
एकाक्षि-पिङ्गलिन्- Kubera.
एकाग्र- a. qui a un but unique
absorbé dans (loc. ou ifc.)
-अम्
attentivement.
एकाङ्ग- nt. membre unique.
एकातप-त्र- a. gouverné par un seul roi.
एकात्मन्- Ame Unique
a. réduit à soi seul
de la même essence
que
-त्मता- unicité de l'Ame
एकात्म्य- a. seul
homogène.
एकाधिप- monarque.
एकानर्थ- a. subissant la même infortune.
एकानुदिष्ट- nt. rituel pour un seul mort.
एकान्त- endroit solitaire
but unique, nécessité, exclusivité
dévotion à un seul objet, monothéisme
-अम् -आत् -तस् absolument,
exclusivement
-ए id.
en secret, entre quatre murs
a. dévoué à un
seul objet
-इन्- a. id.
-इत्व- nt. dévotion à un seul objet
-ता- -त्व- nt. id.
°करुण- entièrement voué à la
charité
°भाव- dévotion à un seul
°भूत- a. solitaire
°शील- a. qui aime la solitude.
एकान्तर- a. séparé par un seul terme.
एकान्न- nt. nourriture donnée par un seul
एकान्नादिन्- a. qui
mange les aliments d'un seul.
एकान्वय- a. de la même famille que.
एकापत्य- nt. enfant unique.
एकायन- nt. chemin pour un seul, sentier
unité, union
monothéisme
ou règles de conduite (?)
manifestation (?)
a. (chemin) pour un seul
homme
-ई-भू- devenir l'objet unique
-ई-भाव- unanimité.
एकार्थ- seul et même but
a. qui a le même but
-ता-
-त्व- nt. fait d'avoir le même but.
एकावलि- -ई- seule rangée
collier ne comportant qu'un seul
fil.
एकावसरम् adv. en même temps.
एकाशीति- 81.
एकाह- période d'un seul jour.
एकाहार- a. qui ne mange qu'une fois par jour
-य- propre à un
aliment d'une seule sorte.
एकैक- a. un à un
-अम् -शस् id.
-तर-
compar.
un à un (entre plusieurs)
-श्य- nt. état de ce qui va un par un.
एकैश्वर्य- nt. monarchie.
एकोदक- qui offre l'eau au même défunt, parent.
एकोद्दिष्ट- nt. rite pour un seul défunt.
एकोन- a. iic. moins un
°पञ्चाशद्धा en 49 parts
°विंशति-मुख- a. muni de 19 bouches.
एकौघ- une seule décharge (de flèches).
एकी-कृत- a. v. réuni.
एकतो-दन्त्- a. qui n'a des dents que d'un côté.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.