ऌ (lR)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishSpoken Sanskrit
English ऌ lR ninth vowel of the alphabet
ऌ lR mountain
ऌ lR earth
ऌ lR mother of the gods
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishएकाक्षरनाममाला
Sanskritऌ, देवमातृ
कुस्त्वजे दानवाञ्छायां ऌश्च स्याद् देवमातरि ।
verse 1.1.1.7
page 0119
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritऌ ऌकारः । स तु नवमस्वरवर्णः । अस्योच्चारण-स्थानं दन्तः । (यदुक्तम् सिद्धान्तकौमुद्याम् “ऌतु-लसानान्दन्ताः” । शिक्षायामपि यथा, --“स्युर्मूर्द्धन्या ऋटुरसा दन्त्या ऌतुलसाः स्मृताः” ।)स ह्रस्वो दीर्घः प्लुतश्च भवति । इति व्याकरणम् ॥
(अयन्तु उदात्तानुदात्तस्वरितभेदात् त्रिविधोऽपिप्रत्येकं पुनरनुनासिकाननुनासिकभेदन द्विधेतिषड्विधएव ॥
)“ऌकारं चञ्चलापाङ्गि कुण्डली परदेवता ।अत्र ब्रह्मादयः सर्व्वे तिष्ठन्ति सततं प्रिये ॥
पञ्चदेवमयं वर्णं चतुर्ज्ञानमयं सदा ।पञ्चप्राणयुतं वर्णं तथा गुणत्रयात्मकम् ॥
विन्दुत्रयात्मकं वर्णं पीतविद्युल्लता तथा” ।इति कामधेनुतन्त्रम् ॥
(वङ्गीयभाषायां) अस्यलेखनप्रकारो यथा, --“रेखाधःकुण्डली वक्रा दक्षतो वामतो गता ।वह्नीशवायवस्तासु नित्यं सन्ति च नित्यशः” ॥
इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
अस्य नामानि यथा, --“ऌः स्थाणुः श्रीधरः शुद्धो मेधाधूम्रावको वियत् ।देवयोनिर्द्दक्षगण्डो महेशः कौन्तरुद्रकौ ॥
विश्वेश्वरो दीर्घजिह्वा महेन्द्रो लाङ्गलिः परा ।चन्द्रिका पार्थिवो धूम्रा द्विदन्तः कामवर्द्धनः ॥
शुचिस्मिता च नवमी कान्तिरायातकेश्वरः ।चित्ताकर्षिणी काशश्च तृतीयकुलसुन्दरी” ॥
इति तन्त्रशास्त्रम् ॥
(मातृकान्यासे दक्षिणगण्डेन्यस्यतया दक्षिणगण्डेनाप्यभिधानम् । यथा मातृ-कान्यासमन्त्रे । “ऌं नमो दक्षिणगण्डे ऌं नमोवामगण्डे” । अनुबन्धविशेषः । एतेन लुङि अङ्स्यात् । यदुक्तम् कविकल्पद्रुमे ।“चङ्यह्रस्वोऽथॠर्वा ऌरङ्वानिर्वाथ एः सिचि” ।एतेन गम् ऌ औ गतौ इत्यस्य लुङि अगम-दिति स्यात् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritऌ ऌकारः स्वरवर्ण्णभेदः स च दन्तमूलीयः । उदात्तानुदात्त-स्वरितभेदात् त्निविधः अनुनासिकाननुनासिकभेदात्प्रत्येकं पुनर्द्विधेति षड्विधः । तस्य मातृकान्यासे दक्ष-गण्डे न्यस्यतया तच्छब्देनाप्यभिधानम् । तस्य ध्येयरूपंकामधेनुतन्त्रे उक्तं यथा । “ऌकारश्चञ्चलापाङ्गि!कुण्डली परदेवता । अत्र ब्रह्मादयः सर्व्वे त्रयोऽस्ति सततंप्रिये! । पञ्चदेवमयं वर्ण्णं चतुर्ज्ञानमयं सदा । पञ्चप्राणयुतं वर्ण्णं तथागुणत्रयात्मकम् । विन्दुत्रयात्मकं वर्ण्णंपीतविद्युल्लता यथा” । अस्य प्लुतत्वोक्तिश्चिन्त्या एकमात्रत्रिमात्रत्वाभ्यां तयोर्भेदात् । तकाररहितस्तु द्वादशानांबोधक इति सि० कौ० ऋशब्दे विवृतिः ।
ऌ ऋगतौ ऋ--क्विप् तुगभावः लत्वम् । १ देवमातरि२ भूमौ ३ पर्व्वते च मेदि० ।इति बाचस्पत्ये ऌकारादिशब्दार्थसङ्कलनम् ।
ऌ ऌःस्थाणुः श्रीधरः शुद्धो मेघोधूम्रो वकोवियत् । देव-योनिर्दक्षगण्डोरुद्रः काकोदरी शुभा । शान्तिकृत् स्व-स्तिका शक्रो माया च भ्रामरी शुभा । विश्वेश्वरो दीर्घ-जिह्वा महास्त्री लाङ्गली परा । चन्द्रिका पार्थिवोघूम्याद्विदन्तः कामवर्द्धनः । शुचिस्मिता च नवमी कान्तिरायत-केश्वरः । चित्तस्याकर्षणकरी तुरीया कुलसुन्दरी” ।
Burnouf
Frenchऌ ऌ, 9ᵉ lettre de l'alphabet, ou 5ᵉ voyelle
brève. Elle est propre à l'alphabet sanscrit. On la représente
aussi par लृइ
mais dans son développement grammatical, elle
devient toujours अल् ou, par transposition, ल।
Dans
les autres langues âryennes elle est représentée par अल्, एल्, ओल्,
qqf. avec métathèse.
Aucun mot sanscrit ne commence par ऌ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.