| YouTube Channel

ऋष्टिषेण (RSTiSeNa)

 
Monier Williams Cologne
English
ऋष्टि—षेण
m.
N.
 of a man (cf. रिष्टि.)
Vedic Reference
English
Ṛṣṭi-ṣeṇa is mentioned in the Nirukta^1 as an explanation of
the patronymic Ārṣṭiṣeṇa, but nothing else is known of him.
1) ii. 11. Cf. Sieg, Die Sagenstoffe des Ṛgveda, 130, 136.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ऋषि(ष्टि)षेण
पु०
 नृपभेदे । ततो विदा० अञ् । आर्षि(र्ष्टि)षेणः । तद्गोत्रापत्ये पुंस्त्री० स्त्रियां ङीप् ।
ऋष्टिषेण
पु०
 नृपभेदे ततः पाठान्तरे विदा० अञ् शिवा०अण् वा । आर्ष्टिषेण तत्पुत्रे । “आर्ष्टिषेणोहोत्रमृषिर्निषीदन्देवापिर्देवसुमतिं चिकित्वान्” एतामृच-मधिकृत्य यास्केनेतिहासो वर्ण्णितः यथा “तत्रेति-हासमाचक्षते देवापिश्चार्ष्टिषेणः शान्तनुश्च द्वौ कौरव्यौभारतौ बभूवतुः स शान्तनुः कनीयानभिषेचयाञ्चक्रे दे-वापिस्तपः प्रपेदे ततः शान्तनोराज्ये द्वादश वर्षाणि देवोन ववर्ष तमूचुर्ब्राह्मणाः अधर्मस्त्वया चरितो ज्येष्ठं भ्रा-तरमन्तरेत्यभिषेचितं तस्मात्ते देवो न वर्षतीति” ऋष्टि-षेणस्य नामान्तरं प्रतीप इति । “प्रतिश्रवसः प्रतीपःखलु शैव्यामुपयेमे मनुं नाम तस्यां पुत्रानुत्पादयामासदेवाप्रिं शान्तनुं वाह्लीकं चेति देवापिः खलु वालएवारण्यं विवेश शान्तनुस्तु महीपालो बभूवेति” भा०आ० ९५ । “ऋक्षस्तस्माद्दिलीपोऽभूत् प्रतीपस्तस्य चा-त्मजः । देवापिः शान्तनुस्तस्य बाह्लीक इति चात्मजाः ।पितृराज्यं परित्यज्य देवापिस्तु वनं गतः । अभवच्छान्तनूराजा प्राङ्महाभिषसंज्ञितः । समा द्वादश तद्राज्ये नववर्ष यदा विभुः । शान्तनुर्ब्राह्मणैरुक्तः परिवेत्ता यद-ग्रभृक् । राज्यं देह्यग्रजायाशुपरं राष्ट्रविवृद्धये । एव-मुत्तौ द्विजैर्ज्येष्ठं छन्दयामास सोऽब्रवीत् । नाहं राजात्वमेवाङ्ग विप्रान् वृष्टौ वृणु! प्रभो । तन्मन्त्रिप्रहितैर्विप्रै-र्वेदाद्विभ्रंशितोगिरा । वेदवादातिवादान् वै ततो देवोववर्ष ह । देवापिर्योगमास्थाय कलापग्राममास्थितः ।सोमवंशे कलौ नष्टे कृतादौ स्थापतिष्यति” भाग० ९, २२, १३ श्लो० । अष्टिषेणशब्दस्यावयवार्थो निरु० दर्शितोयथा “आर्ष्टिषेण ऋष्टिषेणस्य पुत्रः इषितसेनस्येतिवा । सेना सेश्वरा समानगतिर्वा । पुत्रः पुरु त्रायतेनिपरणाद्वा पुन्नरकं ततस्त्रायते इति वा” ।
Grassman
German
(ṛṣṭi-ṣeṇa), m., Eigenname eines Mannes [Lanzen als Geschosse, sénā, habend], davon ārṣṭiṣeṇá.