ऋषिकुल्या (RSikulyA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
English ऋषिकुल्या RSikulyA sacred river
ऋषिकुल्या RSikulyA river of the RSis
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiऋषिकुल्या
ऋषिः-कुल्या -
पवित्र नदी
Shabdartha Kaustubha
Kannadaऋषिकुल्या
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ನದಿ
व्युत्पत्तिः - > ऋषीणां कुल्येव
प्रयोगाः - > "ऋषिकुल्यां समासाद्य नरः स्नात्वा विकल्मषः । देवान् पितॄंश्चार्चयित्वा ऋषिलोकं प्रपद्यते॥"
उल्लेखाः - > भा० वन० ८२-४९
ऋषिकुल्या
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಋಷಿಕುಲಕ್ಕೆಹಿತವಾದ
निष्पत्तिः - > "यत्" (५-१-५)
व्युत्पत्तिः - > ऋषिकुले साधुः
प्रयोगाः - > "अथ तस्योशतीं देवीमृषिकुल्यां सरस्वतीम् । नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषामात्माप्यतृप्यत ॥"
उल्लेखाः - > भाग० ३-१६-१३
E Bharati Sampat
Sanskrit(स्त्री) ऋषीणां कुल्या इव । १.एका नदी । ‘ऋषिकुल्यां समासाद्य नरः स्नात्वा विकल्मषः। देवान् पितॄंश्चार्चयित्वा ऋषिलोकं प्रपद्यते’ भा०वन०८२.४९। २.ऋषिकुले हितम् । ऋषिकुल+यत् । ‘तस्मै हितम्’ ५.१.५। ‘अथ तस्योशतीं देवीमृषिकुल्यां सरस्वतीम्’ भाग०३.१६.१३।
Wordnet
Sanskrit गङ्गा, मन्दाकिनी, जाह्नवी, पुण्या, अलकनन्दा, विष्णुपदी, जह्नुतनया, सुरनिम्नगा, भागीरथी, त्रिपथगा, तिस्त्रोताः, भीष्मसूः, अर्घ्यतीर्थम्, तीर्थरीजः, त्रिदशदीर्घिका, कुमारसूः, सरिद्वरा, सिद्धापगा, स्वरापगा, स्वर्ग्यापगा, खापगा, ऋषिकुल्या, हैमव्रती, सर्वापी, हरशेखरा, सुरापगा, धर्मद्रवी, सुधा, जह्नुकन्या, गान्दिनी, रुद्रशेखरा, नन्दिनी, सितसिन्धुः, अध्वगा, उग्रशेखरा, सिद्धसिन्धुः, स्वर्गसरीद्वरा, समुद्रसुभगा, स्वर्नदी, सुरदीर्घिका, सुरनदी, स्वर्धुनी, ज्येष्ठा, जह्नुसुता, भीष्मजननी, शुभ्रा, शैलेन्द्रजा, भवायना, महानदी, शैलपुत्री, सिता, भुवनपावनी, शैलपुत्री
भारतदेशस्थाः प्रधाना नदी या हिन्दुधर्मानुसारेण मोक्षदायिनी अस्ति इति मन्यन्ते।
"धर्मग्रन्थाः कथयन्ति राज्ञा भगीरथेन स्वर्गात् गङ्गा आनीता। "
ऋषिकुल्या
भूमनः पत्नी ।
"ऋषिकुल्यायाः उल्लेखः भागवतपुराणे अस्ति"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritगङ्गा त्रिपथगा भागीरथी त्रिदशदीर्घिका ।
त्रिस्रोता जाह्नवी मन्दाकिनी भीष्मकुमारसूः ॥ १०८१ ॥
सरिद्वरा विष्णुपदी सिद्धस्वःस्वर्गिखापगा ।
ऋषिकुल्या हैमवती स्वर्वापी हरशेखरा ॥ १०८२ ॥
गङ्गा (स्त्री), त्रिपथगा (स्त्री), भागीरथी (स्त्री), त्रिदशदीर्घिका (स्त्री), त्रिस्रोतस् (स्त्री), जाह्नवी (स्त्री), मन्दाकिनी (स्त्री), भीष्मकुमारसू (स्त्री), सरिद्वरा (स्त्री), विष्णुपदी (स्त्री), सिद्धापगा (स्त्री), स्वरापगा (स्त्री), स्वर्ग्यापगा (स्त्री), खापगा (स्त्री), ऋषिकुल्या (स्त्री), हैमवती (स्त्री), स्वर्वापी (स्त्री), हरशेखरा (स्त्री)
Mahabharata
EnglishṚshikulyā, pl. (ºāḥ) and sg., name of several sacred waters. § 279 (Arjuna): II, 28, 1041 (pl., in the north).--§ 370 (Tīrthayātrāp.): III, 84, 8026, 8027 (sg., a tīrtha).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 343 (sg., a river in Bhāratavarsha).-§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7652 (pl.).
पुराणम्
Englishऋषिकुल्या / ṚṢIKULYĀ. A sacred river in ancient india. mahābhārata, bhīṣma parva, Chapter 9, Verse 47 mentions that those who bathe in this river will attain mokṣa (salvation).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritऋषिकुल्या, (ऋषीणां कुल्या कृत्रिमाल्पा सरित्इव ।) नदी । इति हेमचन्द्रः ॥
(“ऋषिकुल्यां समासाद्य नरः स्नात्वा विकल्मषः ।देवान्ं पितॄन् चार्च्चयित्वा ऋषिलोकं प्रपद्यते” ॥
इति भहाभारते । तीर्थयात्रापर्ब्बणि ३ । ८४ । ४६ ॥
ऋषिकुलाय हितम् । ऋषिकुल + यत् । ऋषि-कुलहिते, त्रि । यथा, मागवते ३ । १६ । १३ ।“अथ तस्योशतीं देवीमृषिकुल्यां सरस्वतीम् ।नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषामात्माप्यतृप्यत” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritऋषिकुल्या स्त्री ऋषीणां कुल्येव । १ नद्यां त्रिका० । ऋषीणांकृतिमा सरित् । मानससरोऽन्तिकस्थे ऋषिनिर्म्मितसरोवरे“तांस्तु सान्त्वेन निर्ज्जित्य मानसं सर उत्तमम् । ऋषि-कुल्यास्तथा सर्व्वा ददर्श कुरुनन्दनः । सरो मानसमासाद्य हाटकानभितः प्रभो! । गन्धर्वरक्षितं देशमजयत् पाण्डवस्ततः” भा० स० २७ अ० । ३ तीर्थभेदे“ऋषिकुल्यां समासाद्य वासिष्टञ्चैव भारत! वासिष्ठी स-मभिक्रम्य सर्वे वर्ण्णा द्विजातयः । ऋषिकुल्यां समासाद्यनरःस्नात्वा विकल्मषः । देवान् पितॄंश्चार्चयित्वा ऋषि-लोकं प्रपद्यते” भा० व० ८४ अ० । “भूमिभागास्तथा पुण्यागङ्गाद्वारमथापि च । ऋषिकुल्यास्तथामेध्या नदी चित्रव-हातथा” भा० अनु० १६५ अ० । ऋषिकुलाय हितं यत् ।४ ऋषिकुलहिते । “उभयोरृषिकुलपायाः सर-स्वत्याः सुरोधसोः” भाग० ३, २२, २६ । “ऋषिकुल्यायाःऋषिकुलहितायाः सरस्वत्याः” श्रीधरः । ऋषिकुलतर्हीत्यत् । ५ऋषिकुलयोग्ये । “अथ तस्योशतीं देवी-मृषिकुल्यां सरस्वतीम्” भाग० ३, १६, १३, । सा च“भूम्न ऋषिकुल्यायामुद्गीथस्ततः प्रस्तारो देवकुल्यायाम्”भाग० ५, १५, ६ । भारतवर्षस्थे ६ महानदीभेदे तत्र-त्यमहानदीकीर्त्तने भा० ५, १९, १८ । चन्द्रवशा ताम्र-पर्ण्णीत्युपक्रम्य “ऋषिकुल्याऽद्रिसामा कौशिकी मन्दा-किनीति ताः प्रदर्श्य इति महानद्य इत्युक्तम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.