| YouTube Channel

ऋद्धिः (RddhiH)

 
Apte
English
ऋद्धिः [ṛddhiḥ],
f.
 [ऋध्-भावे क्तिन्]
Growth, increase. नियमर्द्धये
Bhāg.*
 12.8.9.
Success, prosperity
affluence, good fortune. तेषामृद्धिरतीवात्र
Bhāg.*
 3.139.8.
Elevation, exaltation, greatness. संजीवितः शिशुरसौ मम चेयमृद्धिः
U.*
 2.11.
(a) Extent, magnitude, excellence
परिच्छिन्नप्रभावर्द्धिर्न मया न च विष्णुना
Ku.*
 2.58. (b) Grandeur, magnificence
व्यक्तर्धि वः क्रीडितम्
Māl.
 5.22.
Supernatural power or supremacy, perfection.
Accomplishment.
Prosperity personified as the wife of Kubera.
N.
 of Pārvatī, and of Lakṣmī.
N.
 of a medicinal plant
(Mar. केवणी, मुरुडशेंग)
magic
M. W.
Comp.
 -काम
a.
 desiring increase or prosperity. -साक्षात्क्रिया manifestation of supernatural power.
Apte 1890
English
ऋद्धिः f. [ऋध्-भावे क्तिन्] 1 Growth, increase.
2 Success, prosperity
affluence, good fortune.
3 Elevation, exaltation, greatness
U. 2. 11.
4 (a) Extent, magnitude, excellence
Ku. 2. 58. (b) Grandeur, magnificence
व्यक्तर्धि वः क्रीडितं Māl. 5. 22.
5 Supernatural power or supremacy, perfection.
6 Accomplishment.
7 Prosperity personified as the wife of Kubera.
8 N. of Pārvatī, and of Lakṣmī.
9 N. of a medicinal plant
(Mar. केवणी, मुरूडशेंग).
Comp.
काम a. desiring increase or prosperity.
साक्षात्क्रिया manifestation of supernatural power.
Apte Hindi
Hindi
ऋद्धिः
स्त्री*
 - ऋध्-क्तिन्
"विकास, वृद्धि"
ऋद्धिः
स्त्री*
 - -
"सफलता, सम्पन्नता, बहुतायत"
ऋद्धिः
स्त्री*
 - -
"विस्तार, विस्तृति, विभूति"
ऋद्धिः
स्त्री*
 - -
"अतिप्राकृतिक शक्ति, सर्वोपरिता"
ऋद्धिः
स्त्री*
 - -
सम्पन्नता
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) ऋधु(वृद्धौ)+क्तिन् । ‘स्त्रियां क्तिन्’ ३.३.९४। १.समृद्धिः। ‘परिच्छिन्नप्रभावर्द्धिन्न मया न च विष्णुना’ कुमा०२.५८। २.अभिवृद्धिः। ३.सिद्धिः। ४.मूलिकाविशेषः। ५.लक्ष्मीः। ६.पार्वती । ७.ऐश्वर्यम् । ८.अदृष्टम् । ९.कुबेरस्य पत्नी ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ऋद्धिः
noun
गणेशस्य एका पत्नी।
"ऋद्धिः समृद्धेः देवता अस्ति।"
Synonyms:
 भद्रता, अनुकूलता, ऋतिः, ऋद्धिः, कन्त्वम्, नन्दा, भाग्यवत्ता, भाग्यसम्पद्, सुष्ठुता, सुभगत्वम्, सुस्वधा, सौभाग्यवत्ता, सौभाग्यवत्त्वम्, स्फीतता, श्रिया, श्रीया
noun
सुखदायिका सम्पन्ना च अवस्था।
"गृहे भद्रता अस्ति।"
Synonyms:
 वृद्धिः, स्फीतिः, समृद्धिः, उपचयः, प्रचयः, आप्यायनम्, बृंहणम्, उन्नतिः, विस्तारः, आधिक्यम्, समुन्नतिः, ऋद्धिः, परिबर्हणा, परिवृद्धता, वर्धः, उच्छ्रयः, अभ्युदयः, अभिवृद्धिः
noun
वर्धनस्य क्रिया।
"अस्मिन् वर्षे उद्योगसंस्थायाः विक्रयणे वृद्धिः जाता।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ऋद्धिः,
स्त्री,
 (ऋध् + क्तिन् ।) अष्टवर्गान्तर्गतौषध-विशेषः तत्पर्य्यायः । योग्यम् २ सिद्धिः ३ लक्ष्मीः४ । इत्यमरः ॥
प्राणप्रदा ५ वृष्या ६ । इति रत्न-माला ॥
प्राणदा ७ जीवदात्री ८ सिद्धा ९ योग्या१० चेतनीया ११ रथाङ्गी १२ मङ्गल्या १३ लोक-कान्ता १४ जीवश्रेष्ठा १५ यशस्या १६ । अस्याःगुणाः । मधुरत्वम् । सुस्निग्धत्वम् । अतितिक्तत्वम् ।शीतलत्वम् । रुचिमेधाकारित्वम् । श्लेष्मकुष्ठकृमि-नाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अस्या रूपं यथा, --“ऋद्धिर्वृद्धिश्च कन्दौ द्वौ भवतः कोशयामले ।श्वेतलोमान्वितः कन्दो लताजालः सरन्ध्रकः ॥
स एव ऋद्धिर्वृद्धिश्च भेदमप्येतयोर्ववे ।तूलग्रन्थिसमा ऋद्धिर्वामावर्त्तफला च सा ॥
वृद्धिस्तु दक्षिणावर्त्तफला प्रोक्ता महर्षिभिः” ।औषधकरणे ऋद्धिवृद्धिस्थाने वाराहीकन्दः अ-थावा बला देया । इति परिभाषा ॥
* ॥
समृद्धिः ।इति मेदिनी ॥
(यथा, कुमारे २ । ५८ ॥
“परिच्छिन्नप्रभावर्द्धिर्न मया न च विष्णुना” ।)पार्ब्बती । इति शब्दरत्नावली ॥
(लक्ष्मीः ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ऋधु वृद्धौ”@} 2 ‘ऋध्नोतीति भवेद् वृद्धावृध्यतीत्यत्र तु श्यनि।’ 3 इति देवः।
अर्धकः-र्धिका, अर्धकः-र्धिका, अर्दिधिषकः-षिका, 4 ईर्त्सकः-र्त्सिका
अर्घिता-त्री, अर्घयिता-त्री, अर्दिधिषिता-त्री, ईर्त्सिता-त्री
ऋध्यन्-न्ती, अर्धयन्-न्ती, अर्दिधिषन्-न्ती, ईर्त्सन्-न्ती
अर्धिष्यन्-न्ती-ती, अर्धयिष्यन्-न्ती-ती, अर्दिधिषिष्यन्-न्ती-ती, ईर्त्सिष्यन्-न्ती
-- अर्धयमानः, अर्धयिष्यमाणः
-- ऋत्-ऋध्-ऋधौ-ऋधः
-- -- -- 5 ऋद्धम्-द्धः-द्धवान्, अर्धितः-तं, अर्दिधिषितः-ईर्त्सितः-तवान्
6 7 ऋधः, अर्धः, 8 अर्दिधिषुः, 9 ईर्त्सुः, अर्दिधयिषुः
अर्धितव्यम्, अर्धंयितव्यम्, अर्दिधिषितव्यम्, ईर्त्सितव्यम्
अर्धनीयम्, अर्धनीयम्, अर्दिधिषणीयम्, ईर्त्सनीयम्
10 ऋद्ध्यम्, अर्ध्यम्, अर्दिधिष्यम्, ईर्त्स्यम्
ईषदर्धः, दुरर्धः, स्वर्धः
-- -- ऋध्यमानः, अर्ध्यमानः, अर्दिधिष्यमाणः, ईर्त्स्यमानः
अर्धः, अर्धः, अर्दिधिषः, ईर्त्सः
अर्धितुम्, अर्धयितुम्, अर्दिधिषितुम्, ईर्त्सितुम्
11 ऋद्धिः, अर्धना, अर्दिधिषा, ईर्त्सा, अर्दिधयिषा
अर्धनम्, अर्धनम्, अर्दिधिषणम्, ईर्त्सनम्
12 अर्धित्वा ऋद्ध्वा अर्धयित्वा, अर्दिधिषित्वा, ईर्त्सित्वा
अमृद्ध्य, समर्ध्य, अमर्दिधिष्य, समीर्त्स्य
अर्धम् २, अर्धित्वा, ऋद्ध्वा २, अर्धम् २, अर्धयित्वा २, अर्दिधिषम् २, अर्दिधिषित्वा २, ईर्त्सम् २
ईर्त्सित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२५)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२४५। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो-१२२)
04
=>
 [[३। ‘सनीवन्तर्ध--’ (७-२-४९) इतीड्विकल्पः। ‘आप्ज्ञपृधामीत्’ (७-४-५५) इति ईत्वम्। ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ (७-४-५८) इत्यभ्यासलोपः।]]
05
=>
 [[४। उदित्त्वात्, निष्ठायां ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीडभावः।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०१२८+ २४]
07
=>
 [[१। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
08
=>
 [[आ। ‘शस्त्रैर्दिदेविषुं संख्ये दुद्यूषुः परिघं कपिः। अर्दिधिषुः यशः कीतिं ईर्त्सु वृक्षैरताडयत्।।’ भ। का। ९। ३२।]]
09
=>
 [[आ। ‘शस्त्रैर्दिदेविषुं संख्ये दुद्यूषुः परिघं कपिः। अर्दिधिषुः यशः कीतिं ईर्त्सु वृक्षैरताडयत्।।’ भ। का। ९। ३२।]]
10
=>
 [[२। ‘ऋदुपधाच्चाकॢपिचृतेः’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
11
=>
 [[B। ‘नभ्यांस्तुभ्य विभो जयेति नुवते क्लिद्यन् प्रमेद्यद्रुजं क्ष्विद्यन् ऋद्धिम् अगृघ्नवेऽपि स विमृश्याक्षीयमानां ददौ।।’ धा। का। २। ६७।]]
12
=>
 [[३। क्त्वायां ‘उदितो वा’ (७-३-५६) इतीड्विकल्पः। सेटः क्त्वायाः ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वं न।]]