ऋतुमुख (Rtumukha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiऋतुमुखम्
ऋतु-मुखम् -
ऋतु का आरम्भ या पहला दिन
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
वाचस्पत्यम्
Sanskritऋतुमुख ६ त० । गौणचान्द्रमासप्रथमदिने प्रतिपद्रूपेतिथिभेदे । “चातुमुर्मास्येषु चर्तुमुखश्रुतेः” कात्या० १, २, १३ । “चातुर्मास्येषु च न याथाकाम्यम् कुतः ऋतु-मुखश्रुतेः “ऋतुमुख ऋतुमुखे चातुर्मास्यैर्यजेतेति”वीप्साश्रवणात् ऋतोर्मुखं प्रथमदिनं प्रतिपत् तत्रेत्यर्थः ।अत एव वैश्वदेववरुणप्रघासादीनि चातुर्मास्यपर्वाणि प्रति-पद्येव क्रियन्ते न पौर्णमास्यामित्यवसीयते यतःप्रतिपदेव चर्तुमुखं न पौर्णमासीति तथा च श्रूयते”“एषा ह संवत्सरस्य प्रथमा रात्रिर्यत् फाल्गुनी पौर्ण-मासी योत्तरैषोत्तमा या पूर्वा मुखतएव तत् संवत्सरमा-रभते” शत० ब्रा० ६, २, १, १७, कर्कः । “द्वेह वै पौर्ण-मास्यौ द्वे अमावस्ये” इति श्रुतेः योत्तरा पौर्णमासीकृष्णप्रतिपदित्यर्थः । तथा च पौर्णमास्यां दीक्षा प्रतिपदिपौर्णमास्येष्टिसमापनम् ऋतुसन्धिशब्दे विवृतिः । एतच्चपौर्णमासेष्टिविषयम् अमावास्येष्टौ दर्शएव दीक्षा शत०ब्रा० ६, २, २, ३०, २६, “अमावास्यायां दीक्षते” इत्यु-पक्रम्य “या प्रथयामावास्या तस्यां दीक्षित एतद्वै संव-त्सरस्य प्रथमान्यहानि तान्यस्य तदारभते” ३० इत्युक्तेः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.