ऋत (Rta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ऋत r. 6th cl. (ऋतति)
	 1. To go.
	 2. To have power.
	 3. To domineer.
	 4.
To hate.

 ऋत mfn.
   (-तः-ता-तं)
	 1. Gone.
	 2. Enlightened,  luminous.
	 3. Worshipped, 
respected.
	 4. True.
	 n.
  (-तं)
	 1. Gleaning.
	 2. Water.
	 3. Truth.
 E.
  ऋ
to go,  affix क्त.

Capeller Eng

English

 ऋत॑ a.
  right,  true,  honest,  fit,  proper.  n.
  & instr.
   ऋते॑ण
adv.
 
 n.
  as subst.  right way. established order,  divine law,  pious work
righteousness,  faith,  truth,  oath.

Yates

English

 ऋत (तः-ता-तं)
a. Gone
 bright
true.
n.
  Gleaning
 water
 truth

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  worshipped
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  afflicted by
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  suitable
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  respected
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  proper
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  able
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  enlightened
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  right
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  brave
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  luminous
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  fit
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  true
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  honest
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  met with
ऋत 	-	 Rta 	-	 adj.
  	-	  apt
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  faith
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  truly
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  promise
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  law
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  sacrifice
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  divine truth
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  sincerely
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  oath
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  rule
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  particular sacrifice
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  truth in general
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  indeed
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  vow
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  sacred or pious action or custom
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  sun
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  righteousness
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  truth personified
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  divine law
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  wealth
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  figuratively said of gleaning
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  fixed or settled order
ऋत 	-	 Rta 	-	 n.
  	-	  water
ऋत  { ऋ } 	-	 Rta  { R } 	-	 ppp. 	-	  gone

 
   ऋत  { ऋ }  Rta  { R } ppp.  gone  
   ऋत्वा  { ऋ }  RtvA  { R } gerund  having gone   
   अर्तुम्  { ऋ }  artum  { R } infinitive  to go  
   इयर्ति  { ऋ }  iyarti  { R } verb 3  erect   
   इयर्ति  { ऋ }  iyarti  { R } verb 3  excite  
   इयर्ति  { ऋ }  iyarti  { R } verb 3  raise   
   इयर्ति  { ऋ }  iyarti  { R } verb 3  move  
   आर्च्छत्  { ऋ }  Arcchat  { R } imperfect  he went   
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  tend upwards  
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  move   
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  go  
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  rise   
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  get  
   ऋच्छतु  { ऋ }  Rcchatu  { R } imperative  go !   
   अरिष्यति  { ऋ }  ariSyati  { R } future  he will go  
   अर्पयति  { ऋ }  arpayati  { R } verb caus.  cause to move   
   अर्पयति  { ऋ }  arpayati  { R } verb caus.  throw or cast     
            

 
   ऋत  Rta  adj.
   luminous  
   ऋत  Rta  adj.
   true   
   ऋत  Rta  adj.
   fit  
   ऋत  Rta  adj.
   honest   
   ऋत  Rta  adj.
   met with  
   ऋत  Rta  adj.
   apt   
   ऋत  Rta  adj.
   worshipped  
   ऋत  Rta  adj.
   afflicted by   
   ऋत  Rta  adj.
   suitable  
   ऋत  Rta  adj.
   respected   
   ऋत  Rta  adj.
   proper  
   ऋत  Rta  adj.
   able   
   ऋत  Rta  adj.
   enlightened  
   ऋत  Rta  adj.
   right   
   ऋत  Rta  adj.
   brave  
   ऋत  Rta  n.
   truth personified   
   ऋत  Rta  n.
   divine law  
   ऋत  Rta  n.
   wealth   
   ऋत  Rta  n.
   figuratively said of gleaning  
   ऋत  Rta  n.
   fixed or settled order   
   ऋत  Rta  n.
   water  
   ऋत  Rta  n.
   faith   
   ऋत  Rta  n.
   truly  
   ऋत  Rta  n.
   promise   
   ऋत  Rta  n.
   law  
   ऋत  Rta  n.
   sacrifice   
   ऋत  Rta  n.
   divine truth  
   ऋत  Rta  n.
   sincerely   
   ऋत  Rta  n.
   oath  
   ऋत  Rta  n.
   rule   
   ऋत  Rta  n.
   particular sacrifice  
   ऋत  Rta  n.
   truth in general   
   ऋत  Rta  n.
   indeed  
   ऋत  Rta  n.
   vow   
   ऋत  Rta  n.
   sacred or pious action or custom  
   ऋत  Rta  n.
   sun   
   ऋत  Rta  n.
   righteousness  
   ऋत  { ऋ }  Rta  { R } ppp.  gone     
            

 
   ऋत  { ऋ }  Rta  { R } ppp.  gone  
   ऋत्वा  { ऋ }  RtvA  { R } gerund  having gone   
   अर्तुम्  { ऋ }  artum  { R } infinitive  to go  
   इयर्ति  { ऋ }  iyarti  { R } verb 3  erect   
   इयर्ति  { ऋ }  iyarti  { R } verb 3  excite  
   इयर्ति  { ऋ }  iyarti  { R } verb 3  raise   
   इयर्ति  { ऋ }  iyarti  { R } verb 3  move  
   आर्च्छत्  { ऋ }  Arcchat  { R } imperfect  he went   
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  tend upwards  
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  move   
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  go  
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  rise   
   ऋच्छति  { ऋ }  Rcchati  { R } verb  get  
   ऋच्छतु  { ऋ }  Rcchatu  { R } imperative  go !   
   अरिष्यति  { ऋ }  ariSyati  { R } future  he will go  
   अर्पयति  { ऋ }  arpayati  { R } verb caus.  cause to move   
   अर्पयति  { ऋ }  arpayati  { R } verb caus.  throw or cast  
   अपक्व  apakva  adj.
    raw    
   रक्त   rakta  adj.
    red   
   पङ्क्ति  paGkti  f.
    row  [ computer ]       

Wilson

English

 ऋत r. 6th cl. (ऋतति)
To go.
To have power.
To domineer.
To hate.

 ऋत
mfn.
   (-तः-ता-तं)
1 Gone.
2 Enlightened,  luminous.
3 Wonshipped,  respected.
4 True.
n.
  (-तं)
1 Gleaning.
2 Wate
3 Truth.
E.
  ऋ to go,  affix क्त.

Apte

English

ऋत [ṛta],  a.
  [ऋ-क्त]

Proper,  right.

Honest,  true
 सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव Bg.*
  1.14
 Ms.*
  8.82.

Worshipped,  respected.

Bright,  luminous (दीप्त)

Gone,  risen,  moved,  affected by
 सुखेन ऋतः =
  सुखार्तः ऋते च तृतीयासमासे Vārt. on P.
 VI.1.89
 so दुःखः˚,  काम˚. -तम् ind.
  Rightly,  properly.

तः A sacrifice.

The sun (n.  also). -तम् (Not usually found in classical literature)

A fixed or settled rule,  law (religious).

Sacred custom,  pious action.  यस्तनोति सतां सेतुमृतेनामृतयोनिना Mb.
 *  12.47.49.

Divine law,  divine truth.

Absolution.  मर्त्यानामृतमिच्छताम् Bhāg.*
  1.16.7.

Water
 सत्यं त्वा ऋतेन परिषिञ्चामि.

Truth (in general),  right
 ऋतं वदिष्यामि T. Up.*
  1.1.1. ऋतानृते Ms.*
  1.29,  2.52, 8.61, 14.

Truth (personified as an object of worship
 in later Sanskrit regarded as a child of Dharma).

Livelihood by picking or gleaning grains in a field (as opposed to the cultivation of ground)
 ऋतमुञ्च्छशिलं वृत्तम् Ms.*
  4.4.

The fruit of an action
 एकं चक्रं वर्तते द्वादशारं षण्णाभिमेकाक्षमृतस्य धारणम् Mb.
 *  1.3. 62.

Agreeable speech
 ऋतं च सूनृता वाणी कविभिः परिकीर्तिता Bhāg.*
  11.19.38.

N.
  of an Āditya. 

The Supreme Spirit. (In the Vedas ऋत is usually interpreted by Sāyaṇa to mean 'water',  'sun' or 'sacrifice',  where European scholars take it in the sense of 'divine truth',  'faith' &c.
 ). Comp.
   -जा,  -जात a.
  Ved.
 

of a true nature,  sprung from sacred truth
 अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतम् Rv.*
  4.4.5.

Well-made,  excellent
 Rv.*
  3.58.8. -जातसत्य a.
  (Sāy.) born for the sake of sacrifice and having true result. -जित् a.
  Ved.
  gaining the right
 Vāj.17.83.-ज्ञा a.
  (Sāy.) knowing the sacrifice,  familiar with the sacred law. -द्युम्न a.
  shining with truth
 Rv.*
  9. 113.4. -धामन् a.
 

of a true or pure nature.

having an imperishable place. m.
   N.
  of Viṣṇu.-धीति a.
  Ved.
  of true disposition
 or receiving true praise. -ध्वजः N.
  of Śiva.  -नी a.
  leading in the right way
 Rv.*
  2.27.12. -पर्णः =
  ऋतुपर्णः q. v.  -पेयः a sacrifice lasting one day. -पेशस् a.
  Ved.
  having a perfect shape
 Rv.*
  5.66.1. m.
   one whose form consits of water
 i. e.  Varuṇa. 

प्सुः a god who consumes sacrificial food
 Rv.*
  1.18.3.

one whose form is truth. -युक्तिः f.
  true application of a hymn
 Rv.*
  1.61.1. -युज् a.
  going to sacrifice. -वाकः Ved.
  true speech
 Rv.*
  9.113.2. -सद् a.
  dwelling in the sacrifice or truth
 Rv.*
  4.4.5. m.
   fire, -सदनम् -नी the right or usual alter. -साप् a.
  pervading truth
 steady in religious belief.  -सामन् n.
  N.
  of a Sāman
 Ārṣeya Br. -स्था a.
  standing right
 स हि दिवः स पृथिव्या ऋतस्था. Av.*
  4.1.4.

ऋत [ṛta]  ता [tā]  यु [yu],  (ता) यु a.
  Desirous of sacrifice
 त्वं न इन्द्र ऋतयुः Rv.*
  8.7.1.

Apte 1890

English

 ऋत a. [ऋ-क्त] 1 Proper,  right. 
2 Honest,  true
 Bg. 10. 14
 Ms. 8. 82. 
3 Worshipped,  respected. 
4 Bright,  luminous (दीप्त). 
5 Gone,  risen,  moved,  affected by
 सुखेन ऋतः = सुखार्तः
 so दुःख°,  काम°. 
तं ind. Rightly,  properly. 
तः 1 A sacrifice. 
2 The sun (n. also). 
तं (Not usually found used in classical literature) 1 A fixed or settled rule,  law (religious). 
2 Sacred custom,  pious action. 
3 Divine law,  divine truth. 
4 Absolution. 
5 Water
 सत्यं त्वा ऋतेन परिषिंचामि. 
6 Truth (in general),  right
 ऋतानृते Ms. 1. 29,  2. 52,  8. 61,  104. 
7 Truth (personified as an object of worship
 in later Sanskrit regarded as a child of Dharma). 
8 Livelihood by picking or gleaning grains in a field (as opposed to the cultivation of ground)
 ऋतमुंच्छशिलं वृत्तं Ms. 4. 4. 
9 The fruit of an action. 
10 Agreeable speech. 
11 N. of an Āditya. 
12 The Supreme spirit. (In the Vedas ऋत is usually interpreted by Sāyaṇa to mean ‘water’,  ‘sun’ or ‘sacrifice’,  where European scholars take it in the sense of ‘divine truth’,  ‘faith’ &c.). 
Comp. 
जा,  
जात a. Ved. of a true nature,  sprung from sacred truth. 
जातसत्य a. (Sāy.) born for the sake of sacrifice and having true result. 
जित् a. Ved. gaining the right. 
ज्ञा a. (Sāy.) knowing the sacrifice,  familiar with the sacred law. 
द्युम्न a. shining with truth. 
धामन् a. {1} of a true or pure nature. {2} having an imperishable place. (
m.) N. of Viṣṇu. 
धीति a. Ved. of true disposition,  or receiving true praise. 
ध्वजः N. of Śiva. 
नी a. leading in the right way. 
पर्णः = ऋतुपर्णः q. v. 
पेयः a sacrifice lasting one day. 
पेशस् a. Ved. having a perfect shape. (
m.) one whose form consists of water
 i. e. Varuṇa. 
प्सुः {1} a god who consumes sacrificial food. {2} one whose form is truth. 
युक्तिः f. true application of a hymn. 
युज् a. going to a sacrifice. 
बाकः Ved. true speech. 
सद् a. dwelling in the sacrifice or truth. (
m.) fire. 
सदनं,  नी the right or usual altar. 
साप् a. pervading truth
 steady in religious belief. 
स्था a. standing right. 

Monier Williams Cologne

English

 ऋत॑ a mf(आ)n.  met with,  afflicted by (with instr.),  TS.
  v

 proper,  right,  fit,  apt,  suitable,  able,  brave,  honest,  RV.
  
 VS.
  xvii,  82

 true,  MBh.
  
 BhP.
  
 Mn.
   viii,  82
 87
 Bhag.
  &c.
  

 worshipped,  respected,  L.
 

 enlightened,  luminous,  L.
 

 ऋत॑ (अस्),  m.
  N.
  of a Rudra,  MBh.
  

 of a son of Manu Cākṣuṣa,  BhP.
   iv,  13,  16

 of a son of Vijaya,  VP.
  

 ऋत॑ (अम्),  n.
  fixed or settled order,  law,  rule (esp.   in religion)

 sacred or pious action or custom,  divine law,  faith,  divine truth (these meanings are given by,  BRD.
  and are generally more to be accepted than those of native authorities and marked,  L.
  below),  RV.
  
 AV.
  
 VS.
 
 ŚBr.
   &c.
  

 truth in general,  righteousness,  right,  RV.
  
 AV.
  
 MBh.
  
 Mn.
   viii,  61
 104
 Pañcat.
  &c.
  

 figuratively said of gleaning (as the right means of a Brāhman's obtaining a livelihood as opposed to agriculture,  which is अनृत),  Mn.
   iv,  4 ff. 

 promise,  oath,  vow,  TāṇḍyaBr.
  
 Lāṭy.

 truth personified (as an object of worship,  and hence enumerated among the sacred objects in the Nir.
 )

 water,  L.
 

 sacrifice,  L.
 

 a particular sacrifice,  L.
 

 the sun,  L.
 

 wealth,  L.
 

 ऋत b ऋति,  ऋतु See p.
  223,  col. 2 - p.
  224,  col. 1.

Monier Williams 1872

English

 ऋत ऋत,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. 4. ऋ),  proper, 
right
 honest,  brave,  competent
 true
 worshipped, 
respected
 enlightened,  luminous
 gone,  risen,  moved, 
affected by
 (अम्),  ind. right,  duly,  properly,  ener-
getically
 ऋतम् इ,  to go the right way,  to live
virtuously
 (अस्),  m.,  N. of a Rudra
 of a prince
(अम्),  n. fixed or settled order,  law,  rule (especially
in religion)
 sacred or pious custom,  pious action
divine law,  faith,  divine truth
 (Sāy.) water,  sacrifice, 
sacrificial rite
 the sun (e. g. ऋतम् बृहत्,  the great
divine law,  supreme truth,  or according to Sāy. a
great sacrifice
 ऋतस्य गर्भः or प्रजाः,  the off-
spring of divine truth,  or according to Sāy. the off-
spring of the water or of sacrifice,  as an epithet of
Agni,  of Soma,  or of Viṣṇu
 प्रथमजा ऋतस्य, 
the first-born of divine truth or Prajāpati
 ऋतस्य
सदनम् or सदः or सद्म or पदम् or नाभिः, 
the seat or centre of religious faith,  as the altar &c., 
or according to Sāy. the seat of water or of the sun
ऋतस्य योनिः,  water
 ऋतस्य गोपाः or नेता or
रथीः or पतिः,  the protector or leader or lord of
divine truth,  or according to Sāy. of the sacrifice,  as
an epithet of Agni,  of Soma,  of the Ādityas,  and
other gods,  or sometimes applied to men who are
guardians of the truth)
 truth in general,  right (e. g.
पथ्या or पन्था ऋतस्य,  the path of truth,  the
right way,  a virtuous life,  or according to Sāy. the
way of the water)
 truth personified (as an object of
worship,  and hence enumerated among the sacred
objects in the last chapter of the Nighaṇṭavas. In
later Sanskrit he is regarded as a child of Dharma)
gleaning,  i. e. the lawful and right means of getting a
livelihood for Brāhmans as opposed to the cultivation
of the ground (this latter being metaphorically called
अन्-ऋत,  improper).
—ऋत-चित्,  त्,  त्,  त्,  Ved. observing
the sacred law,  conversant or familiar with it
 (Sāy.)
knowing the sacrifice or water.
—ऋत-जा,  आस्,  आस्,  अम्, 
or ऋत-जात,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. happening at the right
time,  of a true nature,  sprung from sacred truth, 
according to sacred truth.
—ऋत-जात-सत्य,  अस्,  आ, 
अम्,  Ved. realizing what is according to the sacred
law
 (Sāy.) born for the sake of the sacrifice and
having true result.
—ऋत-जित्,  त्,  त्,  त्,  Ved. gaining the
right.
—ऋत-जुर्,  ऊर्,  ऊर्,  उर्,  Ved. grown quite old
(Sāy.) growing old in religious worship.
—ऋत-ज्ञा, 
आस्,  आस्,  अम्,  Ved. well informed
 familiar with the
sacred law
 (Sāy.) knowing the sacrifice.
—ऋत-ज्य, 
अस्,  आ,  अम्,  Ved. furnished with a good bow-string
(Sāy.) whose string is truth,  truth-strung (said of a
bow).
—ऋत-द्युम्न,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. filled with
sacred strength.
—ऋत-धामन्,  आ,  आ,  अ,  Ved. of true
or pure nature
 (आ),  m.,  N. of Viṣṇu
 of the thir-
teenth Manu
 of the Indra in the twelfth Manvantara.
—ऋत-धीति,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. of true or sacred disposi-
tion
 epithet of the gods
 (Sāy.) receiving true praise
whose actions are unobstructed.
—ऋत-ध्वज,  अस्, 
m. epithet of Rudra
 N. of a sage
 a son of Kaṅka
epithet of Pratardana.
—ऋत-नी,  ईस्,  इ,  Ved. lead-
ing in the right way
 (Sāy.) leader of truth (as the
Ādityas).
—ऋत-पर्ण,  अस्,  m.,  N. of a prince (son
of Ayutājit and friend of Nala).
—ऋत-पा,  आस्,  आस्,  अम्, 
Ved. observing the truth
 observing the law
 (Sāy.)
protecting truth or the sacrifice.
—ऋत-पेय,  अस्,  m., 
N. of a certain ceremony.
—ऋत-पेशस्,  आस्,  आस्,  अस्, 
Ved. having a perfect shape
 epithet of Varuṇa
(Sāy.) one whose form consists of water.
—ऋत-
प्रजात,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. happening at the right
time,  of true nature,  born from sacred truth,  accord-
ing to sacred truth
 (Sāy.) produced from water.
—ऋत-प्रवीत,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. conceived in the
right manner
 (Sāy.) invested with truth,  or with
water,  or with the sacrifice.
—ऋत-प्सु,  उस्,  उस्,  उ, 
Ved. having a perfect shape or aspect
 (Sāy.) whose
form is truth,  or who consumes the sacrificial food.
—ऋत-भाग,  अस्,  m.,  N. of a man,  Ἀρταβάζης
—ऋतम्-भर,  अस्,  आ,  अम्,  bearing the truth in
one's self,  an epithet of Brahmā,  also of Viṣṇu
(आ),  f. intellect
 N. of a river.
—ऋत-युक्ति,  इस्,  f., 
Ved. right union
 (Sāy.) true application of a hymn.
—ऋत-युज्,  क्,  क्,  क्,  Ved. well harnessed
 well
allied
 (Sāy.) going to the sacrifice.
—ऋत-वत्,  आन्, 
अती,  अत्,  being right,  saying the truth.
—ऋत-वाक, 
अस्,  m.,  Ved. true or pious speech,  speaking of truth.
—ऋत-वादिन्,  ई,  इनी,  इ,  Ved. saying right,  speaking
truth.
—ऋत-व्रत,  आस्,  m. pl.,  N. of the inhabitants
of Śākadvīpa.
—ऋत-सद्,  त्,  त्,  त्,  Ved. dwelling or
seated in truth
 (Sāy.) dwelling in the sacrifice.
—ऋत-सदन,  अम्,  ई,  n. f.,  Ved. the right or
usual seat.
—ऋत-साप्,  प्,  प्,  प्,  Ved. practising pious
acts,  of a pious disposition
 steady in religious belief
(Sāy.) pervading truth.
—ऋत-स्तुभ्,  प्,  m. ‘praising
in the right manner, ’ N. of a Ṛṣi.
—ऋत-स्था, 
आस्,  आस्,  अम्,  Ved. standing right.
—ऋतस्-पति,  इस्, 
m.,  Ved. lord of divine truth
 an epithet of Vāyu
(Sāy.) lord of sacrifices.
—ऋत-स्पृश्,  क्,  क्,  क्,  Ved.
loving sacred truth
 an epithet of the Ādityas and of
Mitra-Varuṇa
 (Sāy.) touching water.
—ऋतानृत
(°त-अन्°),  अम्,  n. truth and falsehood.
—ऋता-वन्,  आ, 
अरी,  अ,  Ved. of true nature or character,  according to
fixed order,  epithet of any object in nature subject to
fixed laws (e. g. of the moon,  of plants,  of waters,  the
dawn,  &c.)
 true to sacred law
 just,  pious,  faithful, 
believing
 epithet of Agni,  as always present at and
presiding over sacrificial rites and the worship of the
deities
 epithet of Bṛhaspati,  of Sarasvatī,  of Soma, 
and especially of the Ādityas
 (Sāy.) bestowing food
possessed of sacrifice.
—ऋता-वृध्,  त्,  त्,  त्,  Ved. re-
joicing in justice and piety,  holy-minded,  especially as
an epithet of the Ādityas
 (Sāy.) increasers of water, 
or of sacrifice,  or of truth.
—ऋता-षह्,  -षाट्,  ट्,  ट्, 
Ved. maintaining the sacred law.
—ऋतोक्ति (°त-उक्°), 
इस्,  f. speaking truth.
—ऋतोद्य (°त-उद्°),  अम्,  n., 
Ved. true speech,  truth
 (Sāy.) born for sacrifice or
religious rites.

Macdonell

English

 ऋत ṛ-tá,  pp. fitting,  right
 upright,  🞄honest
 true
 n.
  established order
 sacred 🞄ordinance,  pious work,  sacrifice,  rite
 divine 🞄law
 truth,  right
 -m,  ad. rightly,  properly: w. 🞄i,  go the right way (also fig.)
 w. vad,  promise
 🞄in.  ad. duly
 justly
 truly
 indeed
 -jā́ta,  🞄pp. duly produced
 sacred: -jñā́,  a.
  knowing 🞄the divine law,  pious
 -dyumna,  a.
  delighting 🞄in truth
 -ni,  a.
  guiding rightly
 -pā́,  a.
  🞄maintaining the divine law
 (ā) -prajāta,  pp. 🞄= ṛta-jāta. 

Benfey

English

 ऋत ऋ + त, 
 I. adj.
 ,  f.
  ता,  True,  Man. 
8,  82.
 II. n.
 
 1. Truth,  Rām.  5,  31,  19.
 2. Gleaning,  Man.  4,  5.
 -- Comp.
 
अन्-, 
 I. adj.
  untrue,  Rām.  3,  53,  18
 unjust, 
Man.  4,  170.
 II. n.
  1. untruth,  Rām. 
3,  53,  16
 a lie,  Chr. 48,  12. 2. agri-
culture,  Man.  4,  5. अपानृत,  i. e. अप
-अन्-ऋत,  adj.
  true,  Rām.  2,  34,  38.
सत्य-अन्, 
 I. adj.
  true and false at the
same time,  Pañc. 98,  17.
 II. n.
  com-
merce,  traffic. -- Cf.  Lat. ratus,  irritus
ἄρτιος,  ἀνάρτιος,  ἀνάρσιος,  ἀλιτέω,  ἀλιταίνω,  ἀλιτεύω,  ἀλιτήμων.

Apte Hindi

Hindi

ऋत
वि* - ऋ-क्त
"उचित,  सही"

ऋत
वि* - ऋ-क्त
"ईमानदार,  सच्चा"

ऋत
वि* - ऋ-क्त
"पूजित,  प्रतिष्ठाप्राप्त"

ऋतम्
अव्य* - ऋ-क्त
"सही ढंग से,  उचित रीति से "

ऋतम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
"स्थिर और निश्चित नियम,  विधि"

ऋतम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
पावन प्रथा

ऋतम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
"दिव्य नियम,  दिव्य सचाई"

ऋतम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
जल

ऋतम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
"सचाई,  अधिकार"

ऋतम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
खेतों में उञ्छवृत्ति द्वारा जीविका

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ऋत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
ऋत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾಗ /ಯಜ್ಞ
ऋत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಜ /ಸತ್ಯ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "क्तः" (३-२-१०२) ।
प्रयोगाः - > "आयुष्ये प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणमुखः । श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते ह्युदङ्मुखः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० २-५२
ऋत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಕಾಳನ್ನಾಗಲಿ ಧಾನ್ಯದ ತೆನೆಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಆರಿಸುವುದು
प्रयोगाः - > "ऋतामृताभ्यां जीवेत्तु मृतेन प्रभृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥" "ऋतमुच्छशिलं ज्ञेयममृतं स्यादयाचितम्"
उल्लेखाः - > मनु० ४-४,  मनु० ४-५
ऋत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
ऋत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರ್ಮದ ಫಲ /ಪಾಪಪುಣ್ಯಗಳ ಫಲ
प्रयोगाः - > "ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके"
उल्लेखाः - > श्रुतिः
ऋत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
प्रयोगाः - > "भगवान् वासुदेवश्च कीर्त्यतेऽत्र सनातनम् । स हि सत्यमृतं चैव पवित्रं पुण्यमेव च ॥"
उल्लेखाः - > भाग०
ऋत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಬ್ರಹ್ಮ
प्रयोगाः - > "ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म"
उल्लेखाः - > श्रुतिः
ऋत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ
ऋत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ /ಹೊಳೆಯುವ
ऋत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
ऋत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸತ್ಯವಾದ /ನಿಜವಾದ
प्रयोगाः - > "सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव"
उल्लेखाः - > गीता० १०-१४
विस्तारः - > "ऋतं शिलोच्छे पानीये पूजितेदीप्तसत्ययोः" - नानार्थर० ।
ऋत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೊಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
ऋत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಜವಾಗಿ /ಸತ್ಯವಾಗಿ
विस्तारः - > "प्रापिते तु भवेदृतम् । शिलोञ्छसत्यसलिलसुशीलेषु तु नद्वयोः" - नानार्थर० ।

L R Vaidya

English

 fta {% (I) a. (f. ता) %} 1. Right,  proper
 2. honest,  true
 3. worshipped.

 fta {% (II) n. %} 1. Fixed rule
divine law. (this word is rarely met with in classics though its negative अनृत is common)
truth
livelihood by picking grains in a field,  ऋतमुंछशिलं वृत्तम् M.iv.4.

Bopp

Latin

 ऋत (ut videtur,  a r. ऋ s. त) verus. N. 2. 21. BH. 10. 14.
SA. 5. 98.

Lanman

English

 ṛtá,  a. fit,  right
 true
 as n. [1176a], 
	—1.
established order
 esp. eternal or divine
order
	—2. order in sacred things,  sacred
custom,  pious work,  69^15,  74^9
 ṛtasya
yoni or sadana,  central place of sacred
work or belief: in this world,  the altar, 
89^8
 in the other world,  the holy of holies, 
75^7
	—3. truth,  988,  9
 --ṛtena,  rightly.
[prop. ‘fitted,  made firm, ’ √ṛ: for form
and mg,  cf. Lat. ra-tu-s,  ‘settled.’]

Kridanta Forms

Sanskrit

ऋ (ऋ॒ गतौ - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् =  अरणम्
अनीयर् =  अरणीयः - अरणीया
ण्वुल् =  आरकः - आरिका
तुमुँन् =  अर्तुम्
तव्य =  अर्तव्यः - अर्तव्या
तृच् =  अर्ता - अर्त्री
क्त्वा =  ऋत्वा
ल्यप् =  प्रार्त्य
क्तवतुँ =  ऋतवान् - ऋतवती
क्त =  ऋतः - ऋता
शतृँ =  इय्रत् / इय्रद् - इय्रती

ऋण् (ऋ꣡णुँ॑ गतौ - तनादिः - सेट्)
ल्युट् =  अर्णनम्
अनीयर् =  अर्णनीयः - अर्णनीया
ण्वुल् =  अर्णकः - अर्णिका
तुमुँन् =  अर्णितुम्
तव्य =  अर्णितव्यः - अर्णितव्या
तृच् =  अर्णिता - अर्णित्री
क्त्वा =  अर्णित्वा / ऋत्वा
ल्यप् =  प्रार्त्य
क्तवतुँ =  ऋतवान् - ऋतवती
क्त =  ऋतः - ऋता
शतृँ =  अर्ण्वन् - अर्ण्वती
शानच् =  अर्ण्वानः - अर्ण्वाना

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 ऋत 1. f) vgl. Zach. Beitr. 48.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  वीर,  शूर,  धीर,  प्रगल्भ,  वागर,  समितिशालिन्,  उदारविक्रम,  उरुविक्रम,  ऋत,  प्रधानोत्तम
adjective
 
धैर्ययुक्तः।
 "वीरः व्यक्तिः धैर्यात् नैकानि कार्याणि लीलया करोति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
ऋतं तद्द्वयमनृतं कृषिर्मृतं तु याचितम् ।
-wordlist-
 
ऋत (क्ली),  अनृत (क्ली),  कृषि (स्त्री),  मृत (क्ली),  याचित (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ऋत
ऋत,  सत्य,  समीचीन,  सम्यक्,  तथ्य,  यथातथ
ऋतं सत्यं समीचीनं सम्यक् तथ्यं यथातथम् ।
verse 1.1.1.144
page 0018

नाममाला

Sanskrit

सत्य,  सूनृत,  ऋत
तद्वानुक्तः सहस्राक्षः सत्यार्थे सूनृतं ऋतम् ॥ १८२ ॥
verse 0.1.1.182
page 0087

Mahabharata

English

Ṛta,  name of a Rudra. § 770 (Ānuśāsanik.): XIII,  151,  7090.

Ṛta(ṃ) = Kṛshṇa: XII,  1622.

पुराणम्

English

ऋत १ / ṚTA I. One of the 11 Rudras. (M.B. anuśāsana parva,  Chapter 150,  Verse 12).

ऋत २ / ṚTA II. See under the word pramṛta.

ऋत ३ / ṚTA III. This word has a general meaning “truth”. Besides,  in agni purāṇa,  Chapter 152,  we see that it also means “Something obtained by begging”.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ऋत,  गत्याम् । स्पर्द्धने । ऐश्वर्य्ये । घृणायाम् । इतिकविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वादिं-परं-ईयङ्पक्षे आत्मं-गत्यर्थे सकं,  अन्यार्थे-अकं-सेट् ।) घृणा दया ।ऋतीयते जनः स्पर्द्धते ईश्वरो भवति । किञ्चि-द्दयते गच्छति वेत्यर्थः । अरे तु ईयङोऽप्राप्तिपक्षेपरस्मैपदमेव । आर्त्तीत् आनर्त्त इत्यादि । इतिदुर्गादासः ॥

 ऋतं,  क्ली,
   (ऋ + क्त ।) उञ्छशिलम् । (यथा,  मनुः ।४ । ४ -- ५ ॥
“ऋतामृताभ्यां जीवेत्तु मृतेन प्रमृतेन वा ।सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥
ऋतमुञ्छशिलं ज्ञेयममृतं स्यादयाचितम् ।मृतन्तु याचितं भैक्षं प्रमृतं कर्षणं स्मृतम्” ॥
)जलम् । (यथा,  ऋग्वेदे । ७ । १०१ । ६ । “तन्मऋतं पातु शतशारदाय” । “ऋतमुदकम्” । इतिभाष्यम् ॥
) सत्यं इति मेदिनी ॥
 (यथा,  मनुः ।८ । ८२ ।“साक्ष्येऽनृतं वदन् पाशैर्बध्यते वारुणैर्भृशम् ।“विवशः शतमाजातीस्तस्मात् साक्ष्यं वदेदृतम्” ॥
कर्म्मफलं । यथा,  “ऋतं पिवन्तौ सुकृतस्य लोके” ।इति श्रुतिः ॥
 विष्णुः ॥
 यथा,  महाभारते । १ ।१ । २५३ ।“भगवान् वासुदेवश्च कीर्त्त्यतेऽत्र सनातनः ।स हि सत्यमृतञ्चैव पतित्रं पुण्यमेव च ।शाश्वतं ब्रह्म परमं धुवं ज्योतिः सनातनम्” ॥
पुं,
   सूर्य्यः । यथा,  शतपथब्राह्मणे । “ब्रह्म वाऋतं ब्रह्म हि मित्रो ब्रह्म ऋतं ब्रह्म एवायुः” ॥
परब्रह्म । यथा,  श्रुतिः । “ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म” ॥
सत्याचारः । यथा,  ऋग्वेदे । १ । १३७ । २ ।“सुतो मित्राय वरुणाय पीतये चारूरृतायपीतये” ॥
 “ऋताय सत्याचाराय” । इति दया-नन्दभाष्यम् ॥
 रुद्रः । यथा,  सामगानां सन्ध्यामन्त्रेरुद्रोपस्थाने । “ऋतमित्यस्य कालाग्नी रुद्र ऋषि-रनुष्टुप्छन्दो रुद्रो देवता रुद्रोपस्थाने विनि-योगः” ॥
 देवमेदः । यथा,  ऋग्वेदे । ४ । २३ । ८ ।“ऋतस्य हि सुरुषः सन्ति पूर्व्वीरृतस्य धीति-र्वृजिनानि हन्ति” । “ऋतस्य ऋतदेवस्य” । इतिभाष्यम् ॥
 यज्ञः । यथा,  ऋग्वेदे । १ । १४५ । ५ ।“ऋतचिद्धि सत्यम्” । “ऋतस्य यज्ञस्य जलस्यवा चित् ज्ञाता” । इति भाष्यम् ॥
 अग्नेरृषि-भेदः । यथा,  यजुषि । १७ । ८२ । “ऋतश्चसत्यश्च” । इति ॥
)

 ऋतः,  त्रि,  (ऋ + क्त ।) दीप्तः । पूजितः । इतिमेदिनी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ऋत गतौजुप्सायाञ्च सौत्रः सक०
  सेट् सार्वधातुके ईयङ् आत्म०आर्द्धधातुके वा ईयङ् ईयङभावे पर०
  । ऋतीयते ऋती-यीत ऋतीयताम् आर्त्तीयत । आर्त्तीयिष्ट आर्त्तीत् ।ऋतीयाम्--बभूव आस चक्रे आनर्त्त । ऋतीयिता-अर्त्तिता । ऋतीयिषीष्ट ऋत्यात् । ऋतीयिष्यते अर्त्ति-ष्यति । आर्त्तीयिष्यत आर्त्तिष्यत् । ऋतीयमानः भावे अ ।ऋतीया । “तस्मान्नर्तीयेरन् स योहैवं विद्वान् नर्त्ती-यतेऽप्रियं द्विषतां करोति” शत० ३,  ४,  २,  ३ । ते हर्त्ती-यमाने ऊचतुः ३,  ६,  २,  ३ । यद्वै सेनायां च समितौचर्त्तीयन्ते” ८,  ६,  १,  १६ ।

 ऋत न०
  ऋ--क्त । “ऋतमुञ्छशिल ज्ञेय” मित्युक्ते ब्राह्म-णस्य १ उपजीव्यवृत्तिभेदे २ मोक्षे,  ३ जले,  “तन्म ऋतं पातुशतशारदाय” ऋ० ७,  १०१,  ६ । “ऋतमुदकम्” भा० ।“न गावो नक्षन्नृतं जरितारस्त इन्द्र!” ऋ० ७,  २३,  ४ ।“ॠतमुदकम्” भा० “ऋतस्य धाराः सुदुघा दुहानाः” ऋ०७,  ४३,  ४ “गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतम्” ऋ० ४,  ४०,  ५ ।४ कर्मफले “ऋतं पिवन्तौ सुकृतस्य लोके” श्रुतिः ५ सुप्रियेषाक्ये ६ मानसादिसत्ये च । ७ दीप्ते,  ८ पूजिते च त्रि०
  ।९ यज्ञे पु०
  “पीताये चारुरृताय पीतये” ऋ० १,  १, ३७,  २ । “ऋताय यज्ञाय” भा० । “चारु ऋतायपीतये ९,  १७,  ८ । “ऋताय यज्ञाय” भा० १० सूर्य्ये पु०
  ।“एष ते योनिरृतायुभ्याम्” यजु० ७,  १० “ऋतायुभ्यांमित्रावरुणाभ्याम् । ऋतशब्देन मित्रः आयुशब्देनवरुणः” वेददी० । “ब्रह्म वा ऋतं ब्रह्म हि मित्रो ब्रह्म-हृयतं वरुण एवायुः” शत० ब्रा० ४,  १,  ४,  १० । ११ आदित्येन०  । “ऋतं सत्यमृतं सत्यम्” यजु० ११,  ४७,  “ऋतमा-दित्यः” वेददी० । ऋतमिति मन्ताव्ययमिति तु न्याय्यम्“ऋतञ्च सत्यञ्चाभीद्धात्” अघमर्षणोक्तेः १२ परब्रह्मणि ।“ऋतमकाक्षरं ब्रह्म सत्यं स्थानमनन्तकम्” स्मृ० १३ सत्येत वाक्यादौ । “सतीं वाचमृतां कर्त्तुमर्हसि त्वमरि-न्दम!” भा० आश्व० ६७ । “तस्मात् साक्ष्यं वदेदृतम्”“साक्ष्यं पृच्छेदृतं द्विजान्” मनुः । “सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मांवदसि केशव!” गीता १४ तद्वति च त्रि०
  । १५ ऋतदेवना-मके देवभेदे पु०
  । “ऋतस्य हि शुरुधः सन्ति” ऋ० ४,  २३,  ८“ऋतस्य ऋतदेवस्य” भा० । “गर्भमृतस्पतिः” ऋ० ६, ४ ८,  ५ । “ऋतस्य यज्ञस्योदकस्य वा पतिः” भा० पृषो०सुडागमः “ऋतचिद्धि सत्यः” ऋ० १,  १४५,  ५ । “ऋतस्ययज्ञस्य जलस्य वा चित् चेतयिता ज्ञाता” भा० । १६ वह्ने-रृषिभेदे “ऋतश्च सत्यश्च ध्रुवश्च वरुणश्च” यजु० १७,  ८२ ।

Capeller

German

 ऋत॑ recht,  gerade,  richtig,  wacker,  tüchtig.
n.
  Ordnung,  frommer Brauch,  frommes
Werk,  bes. Ofer,  ghöttliches Gesetz
Wahrheit,  Recht
 auch adv. ऋतम् इ
den rechten Weg gehen (auch übertr.), 
°वद् geloben.  Instr. ऋतेन nach der Ordnung, 
mit Recht,  fürwahr.

Grassman

German

 ṛtá,  a.,  n.,  Part. von ar 10 (gr. ἀραρίσϰω),  dem lat. ratus entsprechend [BR.],  während das lat. ortus auf ar 1—9 (gr. ὄρνυμι) zurückgeht. Als Grundbegriff von ar 10 hat sich oben der Begriff „durch Hineinfügen befestigen (z. B. die Achse in den Naben der Räder)“ ergeben
 bald tritt der Begriff des Befestigens mehr hervor,  bald der des Einfügens,  Einpassens. Dies gilt auch für ṛtá,  indem es einestheils „das Festgesetzte,  das göttliche Gesetz,  die unveränderliche Ordnung oder Regel“ bezeichnet,  andererseits etwas als „passend,  gebührend,  recht“,  oder Personen als „tüchtig zu etwas,  als heilig,  fromm,  rechtschaffen“ bezeichnet,  woraus denn für das neutr. der Begriff der „heiligen oder frommen Werke“ entspringt. Die adjectivischen Begriffe seien vorangestellt: 1〉 passend,  angemessen,  gebührend,  gehörig,  recht (von Dingen)
 2〉 heilig,  tüchtig (besonders von Göttern)
 3〉 rechtschaffen,  fromm
 4〉 A. oder I. n.,  als Adverb auf die rechte,  angemessene Weise,  richtig,  recht,  nachdrücklich
 insbesondere 5〉 mit dem Particip von i: der richtig (auf rechtem Wege) wandelnde,  sowol in sinnlicher als sittlicher Bedeutung
 6〉 n.,  die (von den Göttern) festgesetzte,  unveränderliche Ordnung,  die göttlichen Gesetze,  als deren Hüter vor allen Varuna erscheint,  oder Mitra und Varuna oder überhaupt die Adityaʼs
 7〉 n.,  die ewige,  göttliche Wahrheit (von dem vorigen oft nicht zu sondern)
 8〉 n.,  Recht,  Gebühr
 9〉 Recht,  Rechtschaffenheit,  Heiligkeit,  Gegensatz Unrecht,  ánṛtam
 10〉 Wahrheit,  Gegensatz Unwahrheit,  ánṛtam
 11〉 heiliges,  frommes Werk (der Götter und Menschen)
 insbesondere 12〉 n.,  der Gottesdienst,  das Opferwerk,  das Opfer,  auch das von Agni überbrachte
 13〉 n.,  auch übertragen a〉 auf das Opferfeuer,  b〉 den Opfertrunk,  c〉 die Opferstätte. — Besondere Verbindungen: 14〉 ṛtásya yónis,  nā́bhis,  sā́nus,  budhnás,  dhā́ma,  sā́danam,  sádanam,  sádas,  sádma,  padám,  kṣáyas,  des Opferwerks oder Heiligthums Schoos u. s. w.
 15〉 ṛtásya dhā́rā,  páyas,  dhenávas,  dhénās,  gā́s,  pṛ́śnayas,  váśrās,  sudúghā,  des Opfers Strom u. s. w.
 16〉 ṛtásya ráthas,  naús,  raśmís,  pátman,  rathī́s,  dvā́rā,  des heiligen Werkes Wagen u. s. w.,  im bildlichen Sinne
 17〉 ṛtásya gárbhas,  prajā́s,  prathamajā́s,  des Opfers Spross (besonders von Agni und Soma)
 18〉 ṛtásya dhītí,  dīdhiti,  des Gottesdienstes Andacht,  Gebet
 19〉 ṛtásya gopā́s,  pátis,  [Page283] vṛ́sā,  netā́,  vedhā́s,  vípras,  dhartári (von den Adityaʼs,  Soma u. s. w.),  des heiligen Gesetzes oder des Gottesdienstes Hüter u. s. w.
 20〉 yahvī́ ṛtásya mātárā,  der ewigen Ordnung Mütter (von Nacht und Morgenröthe,  Himmel und Erde),  im Plural ({745, 5}) von den Kühen (der Milch),  die dem Soma zuströmen
 21〉 ṛtásya pánthās,  vartanís,  pathíā,  Weg des Rechts u. s. w.
 22〉 ṛtásya pradíśas,  praśísas,  dhárman,  des göttlichen Gesetzes Vorschriften u. s. w.
 23〉 ṛtám mit den Adj. bṛhát,  máh,  mahát,  das hehre Gesetz,  Recht,  bisweilen personificirt ({75, 5}).
-ás 2〉 kavís {669, 5} (Agni)
 {774, 30} (Soma).
-ám [m.] 2〉 {299, 9} (agním ?) — 3〉 {152, 3}
 {913, 11}.
-ám [n.] 1〉 {539, 4}
 {647, 19}
 rétas {887, 11}. — 4〉 {68, 4}
 {185, 10}
 {298, 19}
 {336, 5}
 {695, 5}
 {809, 23}
 {893, 2}. — 5〉 {41, 4}
 {188, 2}
 {399, 7}
 {647, 20}
 {781, 3}
 {786, 3}
 {904, 2}. — 6〉 {105, 15}
 {219, 4}
 {288, 3}
 {369, 2}
 {422, 4}
 {782, 6}
 {905, 4}
 {1016, 1}. — 7〉 {105, 12}
 {289, 3}
 {964, 1}
 {825, 4}. — 9〉 {105, 5}. — 10〉 {238, 7}
 {301, 11}
 {860, 12}
 {887, 10}. — 12〉 {71, 3}
 {105, 4}
 {221, 1}
 {290, 2}
 {319, 10}
 {366, 2}. _{366, 6}
 {352, 6}
 {413, 1}
 {537, 5}
 {555, 1}
 {617, 6}
 {706, 15}
 {839, 5}
 {863, 1}
 {1005, 3}. — 13〉 a〉 {297, 13}
 {298, 14}. _{298, 16}
 b〉 {809, 24}
 {857, 11}
 c〉 {319, 9}
 {352, 7}
 {416, 1}. — 23〉 bṛhát {151, 4}
 {420, 5}
 {422, 1}
 {645, 4}
 personificirt {75, 5} (devā́n)
 vom Soma: {768, 1}
 {778, 24}
 {819, 15}
 Indra {820, 8}
 dyā́vāpṛthivī́ {892, 4}.
-éna 4〉 s. unten. — 5〉 {949, 4}. — 6〉 durch die heilige Ordnung oder das göttliche Gesetz: {152, 1}
 {338, 4}
 {369, 2}
 {416, 1}
 {417, 7}
 {422, 4}
 {911, 1}
 nach göttlicher Ordnung,  n. heiligem Brauch: {133, 1}
 {238, 5}
 {265, 9}. _{265, 21}
 {292, 2}
 {509, 2}
 {480, 4}
 {572, 12}
 {792, 1}
 {838, 1}. _{838, 2}
 {935, 1}
 {965, 4}. — 7〉 {2, 8}
 {23, 5}. — 8〉 nach dem Recht,  v. Rechts wegen: {218, 8}
 {934, 11}. — 9〉 durch Heiligkeit,  Recht: {185, 6}
 {366, 3}
 {434, 1}
 {591, 1}
 {695, 5}
 {950, 5}. — 10〉 wahrheitsgemäss,  aufrichtig: {239, 3}
 {550, 8}. — 11〉 {299, 10}—_{299, 12}
 {355, 7}. — 12〉 {319, 9}
 {820, 8}
 {888, 2}. _{888, 3}.
-ā́ya 1〉 rāyé {374, 4}. — 2〉 {137, 2} (váruṇāya)
 {729, 8} (índrāya)
 śárdhāya marútām {299, 8}. — 3〉 {151, 3}
 jánāya {153, 3}. — 11〉 {151, 6}. — 12〉 {34, 10}
 {121, 4}
 {319, 10}
 {809, 23}
 {834, 4}. _{834, 5}.
-ā́t 10〉 aus aufrichtigem Herzen: {633, 26}. — 11〉 mit ádhi,  um des heil. Werkes willen {36, 11}
 {139, 2}
 {899, 5}.
-ásya 2〉 (agnés) vratā́ {65, 3}. — 3〉 {68, 5}
 {576, 5}. — 6〉 {23, 5} pátī
 dharṇasí {105, 6}
 śṛ́ṅgam {695, 5}
 prásitis {918, 4}. — 7〉 khā́m {219, 5}
 ánīkam {492, 1}
 medhā́m {626, 10}
 pravā́canam {861, 8}. — 9〉 s. 21. — 12〉 {523, 6} (dī́dhayan)
 {632, 13}—_{632, 15} (yád ergänzt ásti)
 dhūrṣádam {143, 7} (agním)
 sā́man {147, 1}
 bhāgé {156, 5}
 samdṛ́śas {239, 2}
 keśínā {240, 6}
 yóge {261, 11}: {856, 11}
 róhitā {298, 3}
 suādhī́s {299, 4}
 śurúdhas {319, 8}
 dharúṇāni {319, 9}
 śúṣmas {319, 10}
 vanúṣe {340, 3}
 prábhṛtau {554, 2}
 śárdhān {627, 21}(?)
 venā́s {709, 5}
 viṣṭápam {746, 5}
 tántus {785, 9}
 jihvā́ {787, 2}
 hótā {887, 14} (Agni)
 bṛhatī́s [Page284] {1021, 9}
 andere Verbindungen in _{1021, 13}—_{1021, 18}. _{1021, 21}. — 13〉 b〉 dohánās {144, 2}
 {787, 3}. — 14〉 yónau (yónā) {65, 4}
 {144, 2}
 {235, 11}
 {288, 6}
 {296, 18}
 {297, 12}
 {725, 9}
 {751, 6}
 {784, 6}
 {785, 1}
 {798, 25}
 {834, 3}
 {891, 8}
 {911, 24}
 yónim {296, 13}
 {375, 4}
 {457, 35}
 {720, 3}
 {744, 4}
 {776, 11}. _{776, 17}. _{776, 20}. _{776, 22}
 {778, 12}
 {819, 4}
 {891, 7}
 {894, 4}
 nā́bhis {786, 4}
 nā́bhau {839, 3}
 sā́nau {949, 2}. _{949, 3}
 budhné {295, 7}
 dhā́ma {123, 9}
 {950, 3}
 dhā́man {43, 9}
 {552, 5}
 sā́dane {84, 4}
 {724, 1}
 sádane {338, 4}
 {569, 2}
 {926, 10}
 sádaneṣu {225, 13}
 sádanāt {164, 47}
 {317, 3}
 {552, 1}
 sádasi {241, 2}
 {289, 12}
 {395, 1}
 sádasas {347, 8}
 {937, 2}
 sádma {289, 14}
 padé {301, 9}
 {1003, 2}
 padám {831, 2}
 ksáyam {132, 3}. — 15〉 dhā́rām {67, 7}
 dhā́rayā {626, 8}
 {745, 2}
 {775, 4}. _{775, 14}. _{775, 21}
 dhā́rās {366, 2}
 {559, 4}
 páyasā {79, 3}
 {289, 13}
 dhenávas {73, 6}
 dhénās {141, 1}
 gā́s {84, 16}
 pṛ́śnayas {626, 19}
 vāśrā́s {789, 1}
 sudúghā {869, 9}. — 16〉 ṛtásya bezeichnet hier a〉 ewige Ordnung: cakrám {164, 11}
 b〉 Götterwerk (Götterhülfe),  rathias {692, 3}
 rátham {214, 3}
 pátmabhis {628, 23}
 c〉 Gottesdienst,  raśmím {123, 13}
 {361, 3}
 nā́vam {801, 2}
 rathī́s {236, 8}
 {306, 2}
 {496, 1}
 rathias {582, 12}
 rathías {492, 9}
 {639, 35}
 dvā́rau {611, 6}. — 17〉 gárbham {489, 5} (Agni)
 gárbhas {780, 5} (Soma)
 {156, 3} víṣṇum
 prajā́m {626, 2} (Soma)
 prathamajā́s {164, 37}
 {887, 19}
 {831, 7} (agnís). — 18〉 dī́dhitim {265, 1}
 {814, 1}. _{814, 8}
 dhītím {788, 4}
 {809, 34}
 dhītíbhis {823, 2}. — 19〉 gopā́s {244, 2} (Agni)
 {944, 7} (Agni)
 {785, 8} (Soma)
 {834, 5} (Varuna)
 {163, 5} (die Adityaʼs)
 gopā́m {490, 15}
 {1, 8} (Agni)
 {760, 4} (Soma)
 gopā́n {492, 3} (die Adityaʼs)
 pátayas {353, 2} (Feldgötter)
 vṛ́ṣṇe {366, 1} (agnáye)
 netā́ {556, 4} (váruṇas)
 vedhā́s {912, 10} (índrapatnī)
 dhartári {214, 17}. — 20〉 ródasī {458, 7}
 {885, 8}
 samīcīné {814, 7}
 náktoṣā́sā {142, 7}
 dosā́m uṣā́sam {359, 6}
 (dhenávas) {745, 5}. — 21〉 a〉 der rechte (gerade zum Ziele führende) Weg,  pánthām {124, 3}
 {434, 4}
 {892, 13}
 pathā́ {399, 8}
 {959, 6}
 pathíām {265, 5}
 b〉 der Weg des (göttlichen) Rechtes,  pánthās {136, 2}
 pánthām {632, 3}
 pathā́ {581, 3}
 pánthaas {651, 13}
 pathíbhis {642, 7}
 pathíām {906, 6} (gā́ndharvīm)
 c〉 Weg der Rechtschaffenheit,  pánthām {560, 5}
 {785, 6}
 d〉 Pfad des Gottesdienstes oder Opfers,  pánthās {46, 11}
 pánthām {809, 32}
 pathā́ {128, 2}
 {857, 2}
 {896, 2}
 pathí {485, 8}
 pathás {936, 2}
 pathíbhis {798, 33}
 pathíām {807, 2}
 pathíās {246, 7}
 vartanáyas {831, 4}. — 22〉 dhárman {719, 1}
 {822, 4}
 praśíṣas {798, 32}
 pradíśas {709, 4}
 pradíśi 〰 vācí {936, 11}. — 23〉 des erhabenen (göttlichen) Gesetzes,  bṛhatás {454, 2}
 mahás {214, 17} (s. o.).
-asya [mit Voc. verbunden] 19〉 gopau {417, 1}
 {580, 2}.
-ásia 14〉 sádane {1028, 4}.
-é 1〉 das gebührende {164, 8}. — 6〉 {398, 2}. — 12〉 beim Gottes dienste {141, 11}
 {190, 2}
 {220, 4}
 {329, 11}
 {448, 1}
 {508, 8}
 {532, 6}. — (ṛté „ohne“ s. für sich)
 unklar {925, 2} (wo die Lesart falsch ist).
-ā́ [du.] 2〉 mitrā́‿iva {932, 5}. [Page285]
-ā́ [n.] 6〉 {67, 8}. — 7〉 {161, 9}. — 10〉 {836, 4}. — 12〉 {46, 14}
 {456, 14}
 {809, 37}.
-ā́ni 7〉 {179, 2}. — 12〉 oder 13〉 {948, 6}.
-aís 12〉 {782, 1}.
-ā́nām 11〉 návedās {165, 13}
 {319, 4}.
-ā́ [f.] 2〉 áditis gárbham bháradhyai {508, 4}.

 ṛtá:
-ám [n.] 4〉 {399, 7}
 9〉 {105, 15}
-ásya 6〉 rátham {214, 3}
 9〉 {704, 5}
 14〉 dhā́man {303, 7}.

Burnouf

French

 ऋत ऋत a. (ऋ) brillant,  lumineux.
		 Au fig. clair, 
vrai
 pur
		 honoré,  respecté. -- S. m.
  le Brillant,  surnom d'Agni, 
Vd.
		 L'eau pure.
		 Au fig. la vérité
 l'hymne,  la prière.
ऋतधामन् m.
  (धामन्) ép. de Viṣṇu.
ऋतपति m.
  le maître,  l'époux de Rit (ऋत्),  Vāyu.

Stchoupak

French

 ऋत-
 (propr. a. v. de ऋ-) a. vrai,  régulier 
 nt.
règle morale,  droit,  justice 
 loi religieuse,  foi 
 m.
  n.
  de divers
personnages 
 -अम् à juste titre,  véritablement 
 -एन id. 
-वन्त्- a. qui dit la vérité.
°धामन्- m.
  Viṣṇu 
 Indra.
°धी- f.
  esprit juste 
 a. à l'esprit juste.
°ध्वज- m.
  Rudra.
°भुज्- ag. qui jouit du fruit de ses œuvres pies.
°वादिन्- a. qui dit la vérité.
°व्रत- a. qui a pour vœu la vérité.
ऋतोक्ति- f.
  fait de dire la vérité.
ऋतं-भर- m.
  Brahma 
 ag. qui porte en lui la vérité suprême 
-आ- f.
  intelligence qui porte en elle la vérité,  concentration de
l'esprit (terme du Yoga).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.