ऋण (RNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ऋण r. 8th cl. (उ) ऋणु (अर्णोति or अर्णुते,  ऋणोति or -णुते) To go
 according
to some it is ऋन.

 ऋण n.
  (-णं)
	 1. Debt.
	 2. A fort,  a strong hold.
	 3. (In algebra, ) Ne-
gative quantity,  minus.
 E.
  ऋ to go,  क्त affix,  deriv.
  irr
 .

Capeller Eng

English

 ऋण॑ a.
  guilty
 n.
  guilt,  debt,  obligation.  ऋणं कृ borrow
of (gen.  ),  °धारय् be indebted to (gen.  ),  °दा,  नी,  or संनी pay a
debt. 

Yates

English

 ऋण (णं) 1.
n.
  Debt
 a fort
 minu

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	 loan
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	 debt
ऋण 	-	 RNa 	-	 adj.
  	-	  going
ऋण 	-	 RNa 	-	 adj.
  	-	  having gone against or transgressed
ऋण 	-	 RNa 	-	 adj.
  	-	  flying
ऋण 	-	 RNa 	-	 adj.
  	-	  fugitive
ऋण 	-	 RNa 	-	 adj.
  	-	  guilty
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  anything due
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  minus
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  debt of money
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  water
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  obligation
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  money owed
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  fort
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  duty
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  guilt
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  stronghold
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  anything wanted or missed
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  minus sign -  [ math. ]
ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	  negative quantity
स ऋण 	-	  sa RNa 	-	 adj.
  	-	  indebted
स ऋण 	-	  sa RNa 	-	 adj.
  	-	  having debts
पुञ्जी ऋण 	-	  puJjI RNa 	-	 n.
  	-	  capital loan
क ऋण ख 	-	  ka RNa kha 	-	 phrase 	-	  a minus b  [ math. ]
रोक - ऋण 	-	  roka - RNa 	-	 n.
  	-	  cash credit
अस्थायि ऋण 	-	  asthAyi RNa 	-	 n.
  	-	  temporary debt
अशोध्य ऋण 	-	  azodhya RNa 	-	 n.
  	-	  bad debt  [ Com.  ]
ऋण-उन्मोचन 	-	 RNa-unmocana 	-	 n.
  	-	  discharge of a loan
ऋण-मार्जन-गृह 	-	 RNa-mArjana-gRha 	-	 n.
  	-	  clearing house  [ Econ.  ]

ऋण 	-	 RNa 	-	 n.
  	-	 debt
ददाति  { दा } 	-	  dadAti  { dA } 	-	 verb 3 	-	  pay  [ fine,  debt ]
दत्ते  { दा } 	-	  datte  { dA } 	-	 verb 3 	-	  pay  [ fine,  debt ]
धार 	-	  dhAra 	-	 m.
  	-	 debt
उद्धार 	-	  uddhAra 	-	 m.
  	-	 debt
पर्युदञ्चन 	-	  paryudaJcana 	-	 n.
  	-	 debt
प्रामीत्य 	-	  prAmItya 	-	 n.
  	-	 debt
वीशोध्य 	-	  vIzodhya 	-	 n.
  	-	 debt
अपमित्य 	-	  apamitya 	-	 n.
  	-	 debt
ऋणिन् 	-	  RNin 	-	 m.
  	-	 debtor
अधमर्ण 	-	  adhamarNa 	-	 m.
  	-	 debtor
अधमर्णिक 	-	  adhamarNika 	-	 m.
  	-	 debtor
ऋणिक 	-	  RNika 	-	 m.
  	-	 debtor
खादक 	-	  khAdaka 	-	 m.
  	-	 debtor
खातक 	-	  khAtaka 	-	 m.
  	-	 debtor
धारणक 	-	  dhAraNaka 	-	 m.
  	-	 debtor
अशोध्य ऋण 	-	  azodhya RNa 	-	 n.
  	-	  bad debt  [ Com.  ]
पुस्त - ऋन 	-	  pusta - Rna 	-	 n.
  	-	  book debt
अपवर्जित 	-	  apavarjita 	-	 adj.
  	-	  discharged  [ as debt ]
ऋणदास 	-	  RNadAsa 	-	 m.
  	-	 debt-slave

 
   ऋण  RNa  n.
    loan    
   मत्तः स्वीकृतम् ऋणं प्रत्यर्पयतु  mattaH svIkRtam RNaM pratyarpayatu  sent.
   Pay back the  loan  you took from me.    
   धनप्रयोग  dhanaprayoga m.
   loan   
   ऋणदान  RNadAna n.
   loan    
   पुञ्जी ऋण  puJjI RNa n.
   capital loan   
   वार्द्धुषी  vArddhuSI f.
   usurious loan    
   वार्द्धुष्य  vArddhuSya n.
   usurious loan   
   ऋणपत्र- उद्धार  RNapatra- uddhAra m.
   debenture loan    
   साम्पार्श्विक उद्धार  sAmpArzvika uddhAra m.
   collateral loan   
   साम्पार्श्विक ऋण  sAmpArzvika RNa n.
   collateral loan    
   ऋण-उन्मोचन  RNa-unmocana n.
   discharge of a loan   
   प्रयोग  prayoga m.
   loan bearing interest   
   वत्सरार्ण  vatsarArNa n.
   debt or a loan for a year  
   वत्सतरार्ण  vatsatarArNa n.
   debt or loan of a bullock   
   कौसीद  kausIda adj.
   connected with or relating to a loan   
   ऋणार्ण  RNArNa n.
   loan borrowed for the payment of a previous debt   
   कुसीद  kusIda n.
   any loan or thing lent to be repaid with interest     
            

 
   ऋण  RNa n.
   money owed

Wilson

English

 ऋण r. 8th cl. (उ) ऋणु (अर्णोति or अर्णुते,  ऋणोति or
-णुते) To go
 according to some it is ऋन.

 ऋण
n.
  (-णं)
1 Debt.
2 A fort,  a strong hold.
3 (In algebra, ) Negative quantity,  minus.
E.
  ऋ to go,  क्त affix,  deriv.
  irr
 .

Apte

English

ऋण [ṛṇa],  a.
  [ऋ-क्त]

Going.

Guilty.

णम् Debt
 (as to the three kinds of debt,  see अनृण
 cf.
   जायमानो ह वै ब्राह्मणस्त्रिभिर्ऋणवान् जायते,  यज्ञेन देवेभ्यः ब्रह्मचर्येण ऋषिभ्यः प्रजया पितृभ्यः इति । स वै तर्हि अनृणो भवति यदा यज्वा,  ब्रह्मचारी,  प्रजावानिति । ŚB. on MS.*  6.2.31. ऋणानि त्रिण्यपाकृत्य मनो मोक्षे निवेशयेत् Ms.*
  6.35. देवानां च पितॄणां च ऋषीणां च तथा नरः । ऋणवाञ् जायते यस्मात्तन्मोक्षे प्रयतेत् (त ?) सदा ॥ देवानामनृणो जन्तुर्यज्ञैर्भवति मानवः । अल्पवित्तश्च पूजाभिरुपवासव्रतैस्तथा ॥ श्राद्धेन प्रजया चैव पितॄणामनृणो भवेत् । ऋषीणां ब्रह्मचर्येण श्रुतेन तपसा तथा ॥ (विष्णुधर्मोत्तरम्)
 ऋणं कृ to incur debt
 ऋणं दा to pay off or discharge debt
 अन्त्यं ऋणं (पितॄणम्) the last debt to be paid to the manes,  i. e.  creation of a son. 

An obligation in general. cf.
   ऋणसंस्तवो हि अवश्यकर्तव्यानां भवति । ŚB on MS.*  6.2.31.

(In alg.
 ) The negative sign or quantity,  minus (opp.  धन).

A fort,  strong-hold.

Water.

Land. Comp.
   -अन्तकः the planet Mars. -अपनयनम् -अपनोदनम्,  -अपाकरणम्,  -दानम्,  -मुक्तिः,  -मोक्षः,  -शोधनम् paying off debt,  discharge or liquidation of debt. -आदानम् 'recovery of debt' Kau. A.
 3
 receipt of money lent &c.
  (one of the 18 titles or subjects of litigation). -उद्ग्रहणम् recovering a debt in any way from the creditor (by friendly or legal proceedings). -ऋणम् (ऋणार्णम्) debt for a debt,  debt incurred to liquidate another debt. ऋणस्य अपनयनाय यदन्यदृणं क्रियते तत् ऋणार्णम् Sk.*
  73
 Vārt. on P.
 VI.1.89.-कर्तृ a.
  one who gets into debt
 Mb.
 *  13.23.21. -काति a.
  one to whom praise is due as a debt
 or one who receives praise as a debt to be repaid in benefits (Sāy.) -ग्रस्तa.  indebted,  involved in debt.

ग्रहः borrowing (money).

a borrower. -ग्राहिन् a.
  borrowing. m.
   a debtor,  borrower. -चित् a.
  acknowledging (praise) as a debt to be paid for. N.
  of ब्रह्मणस्पति
 Rv.*
  2.27. 17. -च्छेदः Payment of a debt. -(णम्)चयः N.
  of a king
 Rv.*
  5.3.12, 14. -दातृ,  -दायिन् a.
  one who pays a debt. -दासः [ऋणात् मोचनेन कृतो दासः] one who is bought as a slave by paying off his debts
 ऋणमोचनेन दास्य- त्वमभ्युपगतः ऋणदासः Mitā. -निर्णयपत्रकम्,  -पत्रम् A note of acknowledgement of debt
 Sūkra. 1.33. -निर्मोक्षः Discharge or acquittance of debt (to ancestors &c.
 )
 न चोपलेभे पूर्वेषामृणनिर्मोक्षसाधनम् R.*
  1.2. -प्रदातृ moneylender. -मत्कुणः,  -मार्गणः security,  bail. -मुक्तः released from debt. -मुक्तिः &c.
  see ऋणापनयनम्. -लेख्यम् 'debtbond' a bond acknowledging a debt (in law
 Mar.
  कर्जरोखा).

Apte 1890

English

 ऋण a. [ऋ-क्त] 1 Going. 
2 Guilty. 
णं 1 Debt
 (as to the three kinds of debt,  see अनृण)
 ऋणं कृ to incur debt
 ऋणं दा to pay off or discharge debt
 अंत्यं ऋणं (पितॄणं) the last debt to be paid to the manes,  i. e. creation of a son. 
2 An obligation in general. 
3 (In alg.) The negative sign or quantity,  minus (opp. धन). 
4 A fort,  strong-hold. 
5 Water. 
6 Land. 
Comp. 
अंतकः the planet Mars. 
अपनयनं,  
अपनोदनं,  
अपाकरणं,  
दानं,  
मुक्तिः,  
मोक्षः,  
शोधनं paying off debt,  discharge or liquidation of debt. 
आदानं ‘recovery of a debt, ’ receipt of money lent &c. (one of the 18 titles or subjects of litigation). 
उद्ग्रहणं recovering a debt in any way from the creditor (by friendly or legal proceedings). 
ऋणं (ऋणार्णं) debt for a debt,  debt incurred to liquidate another debt. 
कर्तृ a. one who gets into debt. 
काति a. one to whom praise is due as a debt
 or one who receives praise as a debt to be repaid in benefits (Sāy.). 
ग्रस्त a. indebted,  involved in debt. 
ग्रहः {1} borrowing (money). {2} a borrower. 
ग्राहिन् a. borrowing. (
m.) a debtor,  borrower. 
चित् a. acknowledging (praise) as a debt to be paid for. 
दातृ, 
दायिन् a. one who pays a debt. 
दासः [ऋणात् मोचनेन कृतो दासः] one who is bought as a slave by paying off his debts
 ऋणमोचनेन दास्यत्वमभ्युपगतः ऋणदासः Mit. 
मत्कुणः,  मार्गणः security,  bail. 
मुक्तिः released from debt. 
मुक्तिः &c. see ऋणापनयनं. 
लेख्यं ‘debt-bond, ’ a bond acknowledging a debt (in law)
 (Mar. कर्जरोखा). 

Monier Williams Cologne

English

 ऋण॑ mfn.
   going,  flying,  fugitive (as a thief),  RV.
   vi,  12,  5
 having gone against or transgressed,  guilty

 ऋण [cf.   Lat.
  reus]

 ऋण॑ (अम्),  n.
  anything wanted or missed

 anything due,  obligation,  duty,  debt (a Brāhman owes three debts or obligations,  viz. 1. Brahmacarya or ‘study of the Vedas’,  to the Ṛṣis
 2. sacrifice and worship,  to the gods
 3. procreation of a son,  to the Manes,  TS.
  vi,  3,  10,  5
 Mn.
   vi,  35,  &c.
  
 in later times also,  4. benevolence to mankind and 5. hospitality to guests are added,  MBh.
   &c.
  ),  RV.
  
 AV.
   &c.
  ,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a debt of money,  money owed,  MBh.
  
 Mn.
  
 Yājñ.

 (ऋणं √ कृ,  to get into debt,  Yājñ.
  ii,  45
 °म्-√ प्राप्,  to become indebted,  Mn.
   viii,  107
 °ं-√ दा or √ नी or प्र-√ यम्,  to pay a debt,  MBh.
  
 Mn.
   &c.
  
 °ं-√ याच्,  to ask for a loan,  Kathās.
 
 °म् परीप्स्,  to call in a debt,  Mn.
   viii,  161)

 guilt

 a negative quantity,  minus (in math.)

 water,  L.
 

 a fort,  stronghold,  L.
 

 ऋण [cf.   Zd. arena.]

Monier Williams 1872

English

 ऋण ऋण,  अस्,  आ,  अम् (said to be fr. rt. 4. ऋ
cf. Lat. reus),  Ved. guilty
 (अम्),  n. guilt
 obliga-
tion,  debt (opposed to धन and ऋक्थ,  ‘pro-
perty’)
 a fort,  a stronghold
 water
 a negative
quantity,  minus
 (अस्),  m. a N. of a Vyāsa
 अन्त्यम्
ऋणम्,  the last debt,  a debt to the manes,  i. e. the
generation of a son
 ऋणं कृ,  to get into debt
ऋणं धृ,  to be indebted
 ऋणं दा or प्र-
यम् or सं-नी,  to pay a debt
 ऋणम् प्राप्,  to
become indebted
 ऋणम् परीप्स् (Desid. fr. rt. आप्
with परि),  to require payment of a debt,  call in a
debt.
—ऋण-कर्तृ,  ता,  त्री,  तृ,  getting into debt, 
indebted.
—ऋण-काति,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. requiring pay-
ment of debts,  ‘taking revenge
’ (Sāy.) one to
whom praise is due as a debt,  or one who receives
praise as a debt to be repaid in benefits.
—ऋण-
ग्रस्त,  अस्,  आ,  अम्,  indebted,  involved in debt.
—ऋण-ग्रह,  अस्,  m. borrowing
 a borrower.
—ऋण-ग्राहिन्,  ई,  इणी,  इ,  borrowing
 a borrower.
—ऋण-चित्,  त्,  त्,  त्,  Ved. punishing offences or guilt
(Sāy.) acknowledging (praise) as an obligation to be
paid for.
—ऋण-च्युत्,  त्,  त्,  त्,  Ved. granting quittance
of a debt or an offence.
—ऋणञ्-चय,  अस्,  m.,  N. of
a prince of the Ruśamas
 N. of an author of a hymn
in the Ṛg-veda (IX. 108).
—ऋण-द,  अस्,  आ,  अम्, 
or ऋण-दातृ,  ता,  त्री,  तृ,  or ऋण-दायिन्,  ई,  इनी,  इ, 
one who pays a debt.
—ऋण-दान,  अम्,  n. payment
of a debt.
—ऋण-दास,  अस्,  m. lit. ‘a debt-slave, ’
i. e. one who becomes a slave to his creditor till his
debt is paid.
—ऋण-मत्कुण,  अस्,  m. a security,  a
bail (which sticks to the debtor like an insect).
—ऋण-मार्गण,  अस्,  m. a security.
—ऋण-मुक्त, 
अस् आ,  अम्,  released from debt.
—ऋण-मुक्ति,  इस्,  f.
discharge of a debt.
—ऋण-मोक्ष,  अस्,  m. paying
a debt.
—ऋण-या,  आस्,  आस्,  अम्,  or ऋण-यावन्,  आ,  आ, 
अ,  Ved. punishing or prosecuting guilt
 keeping off
debt or guilt.
—ऋण-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  one who is
in debt,  one who is under obligation (to another), 
indebted.
—ऋण-वन्,  आ,  आ,  अ,  Ved. guilty,  indebted
obliged,  under obligation (to another).
—ऋण-शो-
धन,  अम्,  n. payment or discharge of a debt.
—ऋणादान (°ण-आद्°),  अम्,  n. recovery of a debt, 
receipt of money &c. lent (as one of the eighteen
titles or subjects of judicial procedure).
—ऋणान्तक
(°ण-अन्°),  अस्,  m. the planet Mars (as the patron of
debtors).
—ऋणापनयन (°ण-अप्°),  अम्,  n. dis-
charge of a debt.
—ऋणापनोदन (°ण-अप्°),  अम्, 
n. payment of a debt.
—ऋणापाकारण (°ण-अप्°), 
अम्,  n. paying off a debt.
—ऋणार्ण (°ण-ऋ°),  अम्, 
n. debt of a debt,  compound interest
 [cf. Gram. 38. d.]
—ऋणोद्ग्रहण (°ण-उद्°),  अम्,  n. recovering a
debt in any way from the creditor by friendly or legal
proceedings,  by stratagem or by arrest.

Macdonell

English

 ऋण ṛ-ṇá,  (pp.) a.
  guilty
 n.
  obligation,  🞄debt
 -ṃ dhāraya,  owe (ac.) to (g.)
 -ṃ kṛ,  🞄borrow from (ab.)
 — pra-yam,  — nī,  — saṃ-nī,  🞄pay off a debt
 -dā,  id.
 lend to (lc.)
 — pra‿āp,  🞄incur a debt
 — mṛgaya or yāc,  ask for a 🞄loan. 

Benfey

English

 ऋण ऋण,  n.
  Obligation,  Man 6, 
35
 a debt,  Man.  9,  218.
 -- Comp.
 
अन्-, 
adj.
  free from obligation or debt,  Man. 
9,  106.

Hindi

ऋण

Apte Hindi

Hindi

ऋणम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
"कर्जा,  पितरों को दिया जानेवाला अन्तिम ऋण अर्थात् पुत्रोत्पादन"

ऋणम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
"कर्तव्यता,  दायित्व"

ऋणम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
"नकारात्मक चिह्न या परिमाण,  घटा-चिह्न"

ऋणम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
"किला,  दुर्ग"

ऋणम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
पानी

ऋणम्
नपुं*
   - ऋ-क्त
भूमि

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ऋण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಡ /ಸಾಲ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "क्तः" (३-२-१०२) । नत्वम् (८-२-६०)
व्युत्पत्तिः - > अर्यते
प्रयोगाः - > "श्राद्धेन प्रजया चैव पितॄणामनृणो भवेत् । ऋषीणां बह्मचर्येण श्रुतेन तपसा तथा ॥" "जायमानो वै ब्राह्मणस्त्रिभिरृणैः ऋणी भवति ब्रह्मचर्येण ऋषिभ्यो यज्ञेन देवेभ्यः प्रजया पितृभ्यः"
उल्लेखाः - > वि० ध०,  श्रुतिः

L R Vaidya

English

 fRa {% n. %} 1. Obligation
debt
a fort
water
land
a negative quantity (in algebra).

Bopp

Latin

 ऋण n. (secundum Wils. a r. ऋ s. न) debitum,  aes alie-
num. HIT. 5. 12.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

परायण
पु
परायण,  ऋण,  स्थान,  तत्पर
परायण ऋणे स्थाने तत्परश्च परायणः ।
verse 2.1.1.63
page 0012

Lanman

English

 ṛṇá,  a. (having gone against or transgressed, 
 and so) guilty
 as n. [1176a and
1177],  guilt
 debt,  25^2. [√ṛ: cf. Lat.
reus,  ‘guilty’: for mg,  cf. upārá.]

Kridanta Forms

Sanskrit

ऋ (ऋ॒ गतिप्रापणयोः - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  अरणम्
अनीयर् =  अरणीयः - अरणीया
ण्वुल् =  आरकः - आरिका
तुमुँन् =  अर्तुम्
तव्य =  अर्तव्यः - अर्तव्या
तृच् =  अर्ता - अर्त्री
क्त्वा =  ऋत्वा
ल्यप् =  प्रार्त्य
क्तवतुँ =  ऋतवान् - ऋतवती
क्त =  ऋतः / ऋणः - ऋता / ऋणा
शतृँ =  ऋच्छन् - ऋच्छन्ती

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 ऋण 2. c) d) vgl. Zach. Beitr. 33.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  ऋण
noun
 
गणिते न्यूनतादर्शकचिह्नम्
 "शून्यात्  न्यूना सङ्ख्या ऋणचिह्नेन दर्शयति"

Synonyms:
  ययिन्,  पक्षपातिन्,  ऋण,  कांदिश्,  खचर,  खचारिन्,  खगम,  खेचर,  गृहीतदिश्,  डीन,  जिहान,  निवर्तक,  पक्षगम,  पतंग,  पतर,  पतरु,  पतत्ट,  पतत्रिन्ट,  पतयालु,  पत्वन्
adjective
 
यः उड्डयते।
 "काकः ययी खगः अस्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वृद्धिः कलान्तरमृणं तूद्धारः पर्युदञ्चनम् ।
-wordlist-
 
वृद्धि (स्त्री),  कलान्तर (क्ली),  ऋण (क्ली),  उद्धार (पुं),  पर्युदञ्चन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अपमित्यक
अपमित्यक,  उद्धार,  ऋण,  पर्युदञ्चन
अपमित्यकमुद्धार ऋणं स्यात्पर्युदञ्चनम् ।
verse 2.1.1.572
page 0065

Vedic Reference

English

 Ṛṇa,  ‘debt, ’ is repeatedly mentioned from the Rigveda^1
onwards,  having apparently been a normal condition among
the Vedic Indians. Reference is often made^2 to debts con-
tracted at dicing. To pay off a debt was called ṛṇaṃ saṃ-nī.^3
Allusion is made to debt contracted without intention of
payment.^4
The result of non-payment of a debt might be very serious:
the dicer might fall into slavery.^5 Debtors,  like other male-
factors,  such as thieves,  were frequently bound by their
creditors to posts (dru-pada), ^6 presumably as a means of
putting pressure on them or their friends to pay up the
debt.
The amount of interest payable is impossible to make out.
In one passage of the Rigveda and Atharvaveda^7 an eighth
(śapha) and a sixteenth (kalā) are mentioned as paid,  but it is
quite uncertain whether interest or an instalment of the
principal is meant. Presumably the interest would be paid
in kind.
How far a debt was a heritable interest or obligation does
not appear. The Kauśika Sūtra^8 regards three hymns of the
Atharvaveda^9 as applicable to the occasion of the payment of
a debt after the creditor's decease. For the payment of a debt.
by a relation of the debtor the evidence is still less clear.^10
Zimmer^11 thinks that payments of debt were made in the
presence of witnesses who could be appealed to in case of
dispute. This conclusion is,  however,  very uncertain,  resting
solely on a vague verse in the Atharvaveda.^12
1) ii. 27,  4,  etc.,  usually in a meta-
phorical sense.
2) Rv. x. 34,  10
 Av. vi. 119,  1.
3) Rv. viii. 47,  17 = Av. vi. 46,  3.
4) Av. vi. 119,  1.
5) Rv. x. 34. Cf. Lüders,  Das Wūrfel-
spiel im alten Indien,  61.
6) Rv. x. 34,  4,  seems to refer rather
to the binding and taking away as a
slave,  though Pischel,  Vedische Studien, 
1,  228,  explains it as the binding of a
debtor for non-payment,  interpreting
the obscure verse i. 169,  7,  in the same
way. But Av. vi. 115,  2,  3,  may refer
to debt,  and if this is the meaning the
allusion to binding to a post as a punish-
ment is clear. See,  however,  Bloom-
field,  Hymns of the Atharvaveda,  528, 
n. 1
 Whitney,  Translation of the
Atharvaveda,  364,  who interprets the
hymn as referring only to sin. Rv.
i. 24,  13. 15
 Av. vi. 63,  3 = 84,  4
121,  1 et seq.,  are general
 while Rv.
vii. 86,  5
 Av. xix. 47,  9
 50,  1,  refer
to the binding of thieves in the
stocks. Cf. Taskara.
7) Rv. viii. 47,  17 = Av. vi. 46,  3.
8) xlvi. 36-40. See Caland,  Altindisches
Zauberritual,  154
 Bloomfield,  op. cit., 
528.
9) vi. 117-119. The name for unpaid
debt is in Av. vi. 117,  1,  apamityam
apratītam. In the Taittirīya Saṃhitā, 
iii. 3,  8,  1,  kusīdam apratīttam
 in the
Maitrāyaṇī Saṃhitā,  iv. 14,  17,  and
Taittirīya Āraṇyaka,  ii. 3,  1,  8,  kusīdam
apratītam
 in the Mantra Brāhmaṇa, 
ii. 3. 20,  apradattam.
10) Cf. Rv. iv. 3,  13 (a brother's sin
or debt)
 Jolly,  Recht und Sitte,  99,  100.
11) Altindisches Leben,  181. This sug-
gestion is ignored by Bloomfield,  op. cit., 
375,  and Whitney,  op. cit.,  304.
12) vi. 32,  3 = viii. 8,  21. Cf. Śāṅkh-
āyana Āraṇyaka,  xii. 14,  and see Jñātṛ.
Cf. Zimmer,  op. cit.,  181,  182
 259.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  ऋणम्
Root:  ऋण
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ debt
⇒ loan
⇒ fort
⇒ duty
⇒ going
⇒ water
⇒ minus
⇒ guilt
⇒ flying
⇒ guilty
⇒ fugitive
⇒ obligation
⇒ stronghold
⇒ money owed
⇒ anything due
⇒ debt of money
⇒ negative quantity
⇒ minus sign - [math.]
⇒ anything wanted or missed
⇒ having gone against or transgressed
Shloka(s): 
2|9|3|2 ► सत्यानृतं वणिग्भावः स्यादृणं पर्युदञ्चनम्॥ (वैश्यवर्गः)
2|9|4|1 ► उद्धारोऽर्थप्रयोगस्तु कुसीदं वृद्धिजीविका। (वैश्यवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|9|3|2 ⇢ ऋणम् (ऋण) (नपुं) ⇒ debt, loan, fort, duty, going, water, minus, guilt, flying, guilty, fugitive, obligation, stronghold, money owed, anything due, debt of money, negative quantity, minus sign - [math.], anything wanted or missed, having gone against or transgressed
➠ 2|9|3|2 ⇢ पर्युदञ्चनम् (पर्युदञ्चन) (नपुं)
➠ 2|9|4|1 ⇢ उद्धारः (उद्धार) (पुं) ⇒ debt, share, repair, extract, payment, portion, surplus, omission, removing, deduction, selection, selecting, elevating, exception, extraction, redemption, extinction, obligation, refutation, lifting up, deliverance, drawing out, taking away, pulling out, extrication, contribution, selected part, credit [Com.], act of raising, abstract [book], recovering property, part to be set aside, first part of a patrimony, sixth part of booty taken in war
Related word(s): 
जातिः ➡ द्रव्यम्
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ ऋणसम्बन्धिकालान्तरद्रव्येण_लोकजीविका
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ऋण,  द उ ञ गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (तनां-उभं-सकं-सेट् ।) द ञ ऋणोति अर्णोति ऋणुतेअर्णुते । उ अर्णित्वा ऋत्वा । इति दुर्गादासः ॥

 ऋणं,  क्ली,
   (ऋ + क्त । ऋणमाधमर्ण्ये इति णत्वम् ।)धारः । देना इति भाषा । तत्पर्य्यायः । पर्य्युदञ्च-नम् २ उद्धारः ३ । इत्यमरः ॥
 पुनर्देयत्वेन स्वी-कृत्य यत् गृहीतम् । इति जगदीशः ॥
 अस्यविवरणं ऋणादानशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
 * ॥
कुसीदाख्यं ऋणं यथा ।“स्थानलाभनिमित्तं यद्दानग्रहणमिष्यते ।तत्कुसीदमिति ज्ञेयं तेन वृत्तिः कुसीदिनाम्” ॥
इति नारदः ॥
 अस्यार्थः । स्थानं मूलधनावस्थानम् ।लाभो वृद्धिः । दानग्रहणपदे कर्म्मण्यनटा साध्येतेन मूलधनावस्थाने सत्येव यो लाभस्तदर्थं यद्दानंधनिकेन दीयमानं मूलधनं अधमर्णेन च ग्रहणंतथा स्वीकृत्य गृह्यमाणं यत्तदृणम् । इति रत्ना-करादयः ॥
 कलाशून्ये तु अवश्यापाकरणियत्व-रूपगुणयोगाद्गौणप्रयोगः । अतएव बाणिज्यार्थ-प्रयुक्तस्य नर्णत्वं इति मिश्राः ॥
 * ॥
 अपि च ।“कुत्सितात् सीदतश्चैव निर्विशङ्कैः प्रगृह्यते ।चतुर्गुणं वाष्टगुणं कुसीदाख्यमृणं त्वतः” ॥
इति वृहस्पतिः ॥
 अस्यार्थः । कुत्सितात् सीदत-श्चाधमर्णात् सकलं धनं यत् गृह्यते निर्विशङ्कै-रुत्तमर्णैः । चतुर्गुणं वेति वाकारोऽनास्थायां तेनद्वैगुण्यादिलाभः ॥
 * ॥
 ऋणत्रयविशेषो यथा ।“देवानाञ्च पितॄणाञ्च अषीणाञ्च तथा नरः ।ऋणवान् जायते यस्मात्तन्मोक्षे प्रयतेत् सदा ॥
 * ॥
तत्परिशोधनमाह ।“देवानामनृणो जन्तुर्यज्ञैर्भवति मानवः ।अल्पवित्तश्च पूजाभिरुपवासव्रतैस्तथा ॥
श्राद्धेन प्रजया चैव पितॄणामनृणो भवेत् ।ऋषीणां ब्रह्मचर्य्येण श्रुतेन तपसा तथा” ॥
इति विष्णुधर्म्मोत्तरम् ॥
 (जलदुर्गमभूभिः । यथामुग्धबोधे १ । २८ सूत्रस्य टीकायां दुर्गादासः ।“दशार्णो देशः दशार्णा नदी उभयत्र ऋणशब्देनजलदुर्गमभूमिरुच्यते” ॥
 अङ्कशास्त्रोक्तः कुतश्चि-दपि राश्यन्तरात् वियोज्य संख्यावान् पदार्थः ।यथा वीजगणिते ।“धनर्णसङ्कलने करणसूत्रं वृत्तार्द्धम् ।योगे युतिः स्यात् क्षययोः स्वयोर्व्वाधनर्णयोरन्तरमेव योगः” ॥
ऋणतीति । ऋण गतौ तस्मात्कः । इति व्युत्पत्त्यावाच्यलिङ्गः । गन्ता । गमनशीलः । यथा,  ऋग्वेदे६ । १२ । ५ । “सद्यो यः स्यन्द्रो विषितो यवीया-नृणो न तायुरतिधन्वा राट्” । “ऋणः शीघ्र-गन्ता” इति भाष्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ऋण गतौ तना० उभ०
  सक०
  सेट् । अर्ण्णोति ऋणोति,  ऋणुतेआर्णीत् आर्णिष्ट । आनर्ण्ण आनृणतुः आनृणे । ऋणः ।

 ऋण त्रि०
  ऋण--क । १ गन्तरि । “धवीयानृणो न तायुरतिधन्वा राट्” ऋ० ६,  १२,  ५ “ॠणः शीघ्रगन्ता” भा० “उषऋणेव यातय” १०,  १२७,  ७ । ऋ--क्त नि० । २ अवश्यदेये(धार) अर्द्धर्चा० पुंन०  । “ऋतावानश्चयमाना ऋ-णानि” ऋ० २,  २७,  ४ । “ऋणानि स्तोतृभिरन्येभ्योदेयानि” भा० । “पर ऋणा सावीरध मत्कृतानि” ऋ० २,  २८९ । “ऋणानि पित्रादिभिः कृतानि अस्माभिर्देयानि ।अथ मत्कृतानि ऋणानि” भा० तच्च अवश्यशोध्यत्वेनलौकिकमलौकिकञ्च । तत्र देवादित्रयाणां चतुर्ण्णां पञ्चानांवा अवश्यशोध्यत्वादलौकिकर्णत्वम् अशोधने पापहेतु-त्वात्तस्य तथात्वम् । ऋणानपक्रियाया उपपातकशब्दे उक्त-शास्त्रेण पापहेतुत्वम् । “देवानाञ्च पितॄणाञ्च ऋषीणाञ्चतथा नरः । ऋणवान् जायते यस्मात् तन्मोक्षे प्रयतेत्सदा । देवानामनृणो जन्तुर्यज्ञैर्भवति मानवः । अल्प-वित्तश्च पूजाभिरुपवासव्रतैस्तथा । श्राद्धेन प्रजया चैवपितॄणामनृणो भवेत् । अषीणां व्रह्मचर्य्येण श्रुतेन तपसातथा” विष्णु धर्म्मो० पु०
  । “जायमानो वै ब्राह्म-णस्त्रिभिरृणैरृणी भवति ब्रह्मचर्य्येण ऋषिभ्यो, यज्ञेन देवेभ्यः,  प्रजया पितृभ्यः” मिता० श्रुतिः । “नच जातमात्रोऽकृतदाराग्निपरिग्रहोयज्ञादिष्वधिक्रियते ।तस्मादधिकारी जायमानो ब्राह्मणादिर्यज्ञादीननुतिष्ठेत्”मिता० । “ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य मनोमोक्षे निवेशयेत् ।अनपाकृत्य मोक्षं तु सेवमानः पतत्यधः” । “मह-र्षिपितृदेवानां गत्वानृण्यं यथाविधि । पुत्रे सर्व्वंसमासज्य वसेन्माध्यस्थ्यमाश्रितः” मनुना क्रमेण चातु-राश्रम्यपक्षमाश्रित्योक्तम् । यथा च ब्रह्मचर्य्यादेव प्रव्र-ज्याधिकारस्तथा आश्रमशब्दे ८३९ पृ० उक्तम् ।अवश्यदेयत्वेन चतुर्विधं पञ्चविधञ्चर्ण्णं दर्शितं भा०आ० १२० अ० । “ऋणैश्चतुर्भिः संयुक्ता जायन्ते मानवाभुवि । पितृदेवर्षिमनुजैर्देयं तेभ्यश्च धर्म्मतः” इत्युपक्रम्य“यज्ञैस्तु देवान् प्रीणाति स्वाध्यायतपसा मुनीन् । पुत्रैःश्वाद्धैः पितॄंश्चापि आनृशंस्येन मानवान्” “ऋणमु-न्मुच्य देवानामृषीणाञ्च तथैव च । पितॄणामथ विप्राणाम-तिथीनाञ्च पञ्चमम्” अनु० ३७ अ० । “ऋणाभिधानात्स्वयमेव केवलं तदा पितॄणां मुमुचे स बन्धनात्” “अस-ह्यपीडं भगवन्नृणमन्त्यमवेहि मे” “नचोपलेभे पूर्वेषामृणनिर्मोक्षसाधनम्” रघुः । लोकिकमृणम् (धार) (कर्ज्ज)ऋणादानशब्दे वक्ष्यते । ३ दुर्गे ४ भूमौ ५ जले च सि०कौ० प्रवत्सरकम्बलवसनर्ण्णदशपूर्वकात् अस्यादेर्वृद्धिःप्रार्णम् वत्सरार्ण्णं कम्बलार्ण्णं वसनार्ण्णम् दशार्ण्णो-देशो दशार्ण्णा नदी । ऋणशोधनार्थमृणमृणार्ण्णम् । अङ्क-शास्त्रोक्ते कुतश्चित् राश्यन्तरादवश्यं वियोज्यसंख्यान्वितेपदार्थे । तत्सूचकसंख्यायाः सजातीयेन विजातातीयेनधनेन च योगवियोगादिक्रियादिकं वीजग० उक्तं यथा ।“धनर्णसङ्कलने करणसूत्रं वृत्तार्द्धम् । योगे युतिःस्यात् क्षययोःस्वयोर्वा धनर्णयोरन्तरमेव योगः । उदा० ।रूपत्रयं रूपचतुष्टयं च क्षयं धनं वा सहितं वदाशु ।स्वर्णं क्षयं स्वं च पृथक् पृथङ्मे धनर्णयोः सङ्कलनाम-वैषि । अत्र रूपाणाम्यक्तानां चाद्याक्षराण्युपलक्षणार्थंलेख्यानि । यानि ऋणगतानि तान्यूर्द्धविन्दूनि । न्यासःरू ३ं रू ४ं योगे जातं रू ७ं न्यासः रू ३ रू ४ योगेजातं रू ७ । न्यासः रू ३ रू ४ं योगे जातं रू १ं ।न्यासः रू ३ं सू ४ योगे जातं रू १ । एवं विभिन्नेष्वपि ।धतर्णव्यवकलने करणसूत्रं वृत्तार्द्धम् । संशोध्यमानं स्व-मृणत्वमेति स्वत्वं क्षयस्तद्युतिरुक्तवच्च । उदा० त्रयाद्द्वयंस्वात् स्वमृणादृणं च व्यस्तं च संशोध्य वदाशु शेषम् । न्यासःरू ३ रू २ अन्तरे जातं रू १ । न्यासः रू ३ं रू २ंअन्तरे जातं रू १ं । न्यासः रू ३ रू २ं अन्तरे जातंरू ५ न्यासः रू ३ं रू २ अन्तरे जातं रू ५ं ।गुणनभागे करणसूत्रं वृत्तार्द्धम् । स्वयोरस्वयोःखं बधःस्वर्ण्णधाते क्षयोभागहारेऽपि चैवं निरुक्तम् । उदा० ।धनं धनेनर्णमृणेन निघ्नं द्वयं त्रयेण स्वमृणेन किं स्यात् ।न्यासः रू २ रू ३ धनं धनघ्नं धनं स्यादिति । रू ६ ।न्यासः रू २ं रू ३ं ऋणमृणघ्नं धनं स्यादिति जातंरू ६ । न्यासः रू २ रू ३ं धनमृणगुणमृणं स्यादितिजातं रू ६ं । न्यासः रू २ं रू ३ ऋणं धनगुणमृणं स्या-दिति जातं रू ६ं । इति धनर्णगुणनम् ।भागहारेऽपि चैवं निरुक्तमिति । उदा० । रूपा-ष्टकं रूपचतुष्टयेन धनं धनेनर्णमृणेन भक्तम् । ऋणं ध-नेन स्वमृणेन किं स्याद्द्रुतं वदेदं यदि बोबुधीषि ।न्यासः रू ८ रू ४ धनं धनहृतं धनं स्यादिति जातंरू २ । न्यासः रू ८ं रू ४ं ऋणमृणहृतं धनं स्यादितिजातं रू २ । न्यासः रू ८ं रू ४ ऋणं धनहृतम् ऋणंस्यादिति जातं रू २ं । न्यासः रू ८ रू ४ं धनमृण-हतमृणं स्यादिति जातं रू २ं । इति धनर्णभागहारः ।वर्गमूलयोः करणसूत्रं वृत्तार्द्धम् । कृतिः स्वर्णयौःस्वं स्वमूलेधनर्णे न मूलं क्षयस्यास्ति तस्याकृतित्वात् । उदा० ।धनस्य रूपत्रितयस्य वर्गः क्षयस्य च ब्रूहि सखे ममाशु ।न्यासः रू ३ रू ३ं जातौ वर्गौ रू ९ रू ९ । धनात्मका-नामधनात्मकानां मूलं नवानां च पृथग्वदाशु । न्यासः रू९ मूलं रू ३ वा रू ३ं । न्यासः रू ९ं एषामवर्गत्वा-न्मूलं नास्ति । इति धनर्णवर्गमूले ।खसङ्कलव्यवकलने करणसूत्रं वृत्तार्द्धम् । खयोगे वि-योगे धनर्णं तथैव च्युतं शून्यतस्तद्विपर्य्यासमेति । उदा०रूपत्रयं स्वं क्षयगं च खं च किं स्यात् खयुक्तं वद खा-च्च्युतं च । न्यासः रू ३ रू ३ं रू० एतानि खयुतान्य-विकृतान्येव । रू ३ रू ३ं रू० एतानि खाच्च्युतानि रू३ं रू ३ विप्रर्य्यस्तानि” ।“छेदं गुणं गुणं छेदं वर्गं मूलं पदं कृतिम् । ऋणं स्वंस्वमृणं कुर्य्याद्दृश्ये राशिप्रसिद्धये” लीला० ।

Capeller

German

 ऋण॑ schuldig
 n.
  Verpflichtung,  Schuld, 
Geldschuld. ऋणां धारय् jemand (Gen. )
etwas schuldig sein
 ऋ° कर् borgen
von (Abl.),  ऋ° संनी eine Schuld oder
Verpflichtung abtragen. 

Grassman

German

 ṛṇá,  a.,  n.,  Part. [auf na] von ar 11,  also Grundbegriff „verletzt,  beschädigt“
 wie sich aus diesem Begriffe vielfach der Begriff der Schuld entwickelt hat,  ist von J. Grimm [Ku. 〔1, 82〕] nachgewiesen. 1〉 a.,  schuldig,  sündig
 2〉 n.,  Schuld,  Verschuldung,  Sünde
 3〉 n.,  Verstoss,  Versehen
 4〉 n.,  Geldschuld.
-ás 1〉 tāyús {453, 5}.
-ám [n.] 2〉 {215, 13}
 {299, 13}. — 3〉 brahmáṇām {652, 16}. — 4〉 {667, 17}.
-ā́ [n.] 2〉 {219, 9}
 {319, 7}
 {759, 2}.
-ā́ [f.] 1〉 uṣas ṛṇā́‿iva {953, 7}.
-ā́ni 2〉 {218, 4}.

Burnouf

French

 ऋण ऋण n.
  (ऋ
 sfx. न) dette.
		 Fort,  place de
guerre.
ऋणमत्कुण m.
  (prononciation vicieuse du mot suivant?) bail, 
contrat.
ऋणमार्गण m.
  (मृज्) bail,  contrat.
ऋणमुक्ति f.
  (मुच्) libération d'une dette.
ऋणमोक्ष m.
  (मुच्) mms.
ऋणान्तक m.
  (अन्त) le régent de la planète de Mars, 
patron des débiteurs.

Stchoupak

French

 ऋण-
 nt. dette,  obligation 
 -अं प्राप्- s'endetter 
 नी-
प्र-यम्- acquitter une dette 
 दा- id. 
 prêter 
 याच्- मृगय्-
demander un prêt 
 परीप्स्- faire rentrer de l'argent dû 
 -कृ-
emprunter 
 धारय्- devoir.
°कर्तृ- ag. qui contracte une dette.
°दातृ- °प्रदातृ- ag. prêteur.
°निर्मोक्ष- m.
  acquittement d'une dette.
ऋणादान- nt. recouvrement d'une dette.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.