| YouTube Channel

ऋजि (Rji)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 ऋञ्ज्
मूलधातुः:
 ऋजि
धात्वर्थः:
 भर्जने (भर्जनं पाकविशेषः)
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 ऋञ्जते
अनुबन्धादिविशेषः:
 इदित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
ऋजिँ ऋजि
मानकरूपान्तरम् - भृजीँ
भृजी भर्जने
- ऋञ्जते । ऋञ्जाञ्चक्रे । नुमागमनिमित्तापि यस्य गुरुमत्ता ततोऽप्याम् भवति । यथा इन्दाञ्चकार । केचित् तु अनृञ्चे इति प्रत्युदाहरन्ति । तत्रेन्धिवतिभ्याञ्च (1/2/6) इति इन्धिग्रहणेनानित्य आमिति ज्ञापितमेतत् । तदनित्य आमिति न भवतीति यथा कथञ्चित् समाधेयम् । भर्जते । बभृजे । भर्जिता । बिभर्जिषते । भृक्तः। भृक्तवान् । षत्वमनिट्त्वञ्चास्य नास्तीति भ्रस्जो रोपधयोः (6/4/47) इत्यत्रोक्तम् ।। 174, 175 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
ऋजिँ ऋजि
मानकरूपान्तरम् - भृजीँ
भृजी भर्जने
(अर्थविवरणम्) भर्जनं पाकप्रकारः
ऋञ्जते, आनृञ्जे उणादौ (द्र0422) ऋजीकं पिष्टपचनम् भर्जते घञ् (द्र03319) भर्गो रुद्रः ईदित्वाद् (द्र07214) भृक्तः भृष्ट भ्रस्जेः (64) रूपम् अबीभृजत्, अबभर्जत् ऋदुपधाच्चाक्लृपिचृतेः (31110) क्यप् - भृज्यम् अवश्यभर्ज्यम् ण्य आवश्यके (7365) इति कुत्वाभावः उणादौ भर्जूरभ्योषः 176, 177
धातुवृत्तिः
Sanskrit
ऋजिँ ऋजि
मानकरूपान्तरम् - भृजीँ
भृजी (अर्थः) भर्जने
द्वितीय ईदित् भर्जनं पाकविशेषः ( ऋञ्जते प्रार्ञ्जते ) "उपसर्गादृति'' इति वृद्धिः ऋञ्जां चक्रे आनृजइति संमतातरङ्गिण्योः तदसत् नुम्विधावुपदेशिवद्वचनात् अत एव काश्यपमैत्रेयादय आममेव सर्व उदाजह्रः ( ऋञ्जिताऋञ्जिष्यते ऋञ्जताम् आर्ञ्जत ऋञ्जेत ऋञ्जिष्ट आर्ञ्जिष्यत "आटश्च'' इति वृद्धिः ऋञ्जिजिषते "न न्द्राः'' इति नवर्जं द्विरुच्यते ( ऋञ्जयति मा भवान् ऋञ्जिजत् भर्ज्जते बभृजे भर्जितेत्यादि बिभर्ज्जिषते बरीभृज्यते ) "रीगृदुपधस्य च'' इति रीक् ( बर्भृजीति बरिभृजीति बरीभृजीति बर्भर्क्ति बरिभर्क्ति बरीभर्क्ति ) "रुगृकौ च लुकि'' इति रुग्रिकौ, ( भर्जयति अबीभृजत् ) उरृद्वा अन्यदा ( अबभर्जत् भृक्तः भृक्तवान् ) "श्वीदितो निष्ठायाम्'' इति अनिट्त्वम् भर्गः घञि कुत्वम् भ्रस्ज पाक इति तुदादौ 176
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ऋजि भर्जने”@} 2 भर्जनम् = पाकविशेषः।
‘ऋञ्जते भर्जने, गत्याद्यर्थे स्यादर्जने त्वृजेः।’ 3 इति देवः।
4 5 ऋञ्जकः-ञ्जिका, ऋञ्जकः-ञ्जिका, 6 ऋञ्जिजिषकः-षिका
ऋञ्जिता-त्री, ऋञ्जयिता-त्री, ऋञ्जिजिषिता-त्री
-- ऋञ्जयन्-न्ती, ऋञ्जयिष्यन्-न्ती-ती
ऋञ्जमानः, ऋञ्जयमानः, ऋञ्जिजिषमाणः
ऋञ्जिष्यमाणः, ऋञ्जयिष्यमाणः, ऋञ्जिजिषिष्यमाणः
ऋन्-ऋञ्जौ-ऋञ्जः
-- -- 7 ऋञ्जितः-तं-तवान्, ऋञ्जितं-तः, ऋञ्जिजिषितः-तवान्
ऋञ्जः, ऋञ्जः, ऋञ्जिजिषुः, ऋञ्जिजयिषुः
ऋञ्जितव्यम्, ऋञ्जयितव्यम्, ऋञ्जिजिषितव्यम्
ऋञ्जनीयम्, ऋञ्जनीयम्, ऋञ्जिजिषणीयम्
8 ऋञ्ज्यम्, ऋञ्ज्यम्, ऋञ्जिजिष्यम्
ईषदृञ्जः, दुरृञ्जः, स्वृञ्जः
-- 9 ऋञ्ज्यमानः, ऋञ्ज्यमानः, ऋञ्जिजिष्यमाणः
ऋञ्जः, ऋञ्जः, ऋञ्जिजिषः
ऋञ्जितुम्, ऋञ्जयितुम्, ऋञ्जिजिषितुम्
ऋञ्जा, ऋञ्जना, ऋञ्जिजिषा, ऋञ्जिजयिषा
ऋञ्जनम्, ऋञ्जनम्, ऋञ्जिजिषणम्
ऋञ्जित्वा, ऋञ्जयित्वा, ऋञ्जिजिषित्वा
समृञ्ज्य, समृञ्ज्य, समृञ्जिजिष्य
ऋञ्जम् २, ऋञ्जित्वा २, ऋञ्जम् २, ऋञ्जयित्वा २, ऋञ्जिजिषम् २
ऋञ्जजिषित्वा २। 10
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-१७७। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो-६२)
04
=>
 [पृष्ठम्०१२३+ २२]
05
=>
 [[१। ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुम्।]]
06
=>
 [[२। ‘न न्द्राः--(६-१-३) इति नकारस्य द्वित्वनिषेधः।]]
07
=>
 [[आ। ‘अमुञ्चनैर्मञ्चितचित्तपञ्चितत्रयीमतप्रस्तुचितैः शुभार्जकैः। समृञ्जितं कन्दममृक्तसत्फलान्यदद्भिरेकत्र यदेजितं जनैः।।’ धा। का। १। २४।]]
08
=>
 [[३। निष्ठायां सेट्त्वात् ‘चजोः कु--’ (७-३-५२) इति कुत्वं न।]]
09
=>
 [[४। अस्य धातोरिदित्त्वात् ‘अनिदितां हल--’ (६-४-२४) इति नलोपो न।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०१२४+ २४]