| YouTube Channel

ऋक्षः (RkSaH)

 
Apte
English
ऋक्षः [ṛkṣḥ], [ऋष्-स किच्च
Uṇ.*
 3.66]
A bear
स्त्रीं (हृत्वा) ऋक्षः (भवति)
Ms.*
 12.67.
A species of ape
A.
Rām.*
 7.3.6.
A kind of deer
प्रजापतिः स्वां दुहितरं दृष्ट्वा तद्रूपधर्षितः । रोहिद्भूतां सो$न्वधावदृक्षरूपी हतत्रपः ॥
Bhāg.*
 3.31. 36.
N.
 of a mountain.
N.
 of a plant (भल्लक
Mar.
 दिंडा)
क्षः, क्षमः A star, constellation, lunar mansion
पश्चिमां तु समासीनः सम्यगृक्षविभावनात्
Ms.*
 2.11
3.9
6.1.
A sign of the zodiac.
A star under which a man happens to be born. -क्षाः (m.
pl.
 ) The seven stars called Pleiades
afterwards the seven Ṛiṣis
दक्षिणां दिशमृक्षेषु वार्षिकेष्विव भास्करः (प्रययौ)
R.*
 12.25. -क्षा The north. -क्षी A female bear. [cf.
Gr.
 arkos,
L.
 ursus].
Comp.
 -इष्टिः Offering to the stars (ग्रहमख)
ऋक्षेष्टपाग्रयणं चैव चातुर्मास्यानि चाहरेत्
Ms.*
 6.1. -गन्धा the plant Argyreia Argentea (जांगली, महाश्वेता, क्षीरविदारी).-गन्धिका the plant Batatas Paniculata. -चक्रम् the circle of stars. -जिह्वम् A kind of leprosy. -नाथः, -ईशः 'lord of stars' the moon. -नायकः A kind of round building. (Agnipurāṇa ch. 14
V.*
 19.2). -नेमिः
N.
 of Viṣṇu. -प्रियः An ox.
राज्, जः the moon.
Jāmbuvat, the king of bears. -विडम्बिन्
m.
 A fraudulent astrologer. -हरीश्वरः the lord of bears and apes
an epithet of Sugrīva
दुर्जातबन्धुरयमृक्षहरीश्वरो मे
R.*
 13.72.
Apte 1890
English
ऋक्षः [ऋष्-स किच्च Uṇ. 3. 66] 1 A bear
Ms. 12. 67.
2 N. of a mountain.
3 N. of a plant (भल्लक).
क्षः,
क्षं 1 A star, constellation, lunar mansion
Ms. 2. 101
3. 9
6. 10.
2 A sign of the zodiac.
3 A star under which a man happens to be born.
क्षाः (m. pl.) The seven stars called Pleiades
afterwards the seven Ṛṣis
R. 12. 25.
क्षा The north.
क्षी A female bear. [cf. Gr. arkos
L. ursus].
Comp.
गंधा the plant Argyreia Argentea (जांगली, महाश्वेता, क्षीरविदारी).
गंधिका the plant Batatas Paniculata.
चक्रं the circle of stars.
नाथः,
ईशः ‘lord of stars, ’ the moon.
नेमिः N. of Viṣṇu.
राज्,
जः {1} the moon. {2} Jāmbuvat, the king of bears.
हरीश्वरः the lord of bears and apes
R. 13. 72.
Apte Hindi
Hindi
ऋक्षः
पुं*
 - ऋ्ष्-स किच्च
रीक्ष
ऋक्षः
पुं*
 - ऋ्ष्-स किच्च
पर्वत का नाम
ऋक्षः
पुं*
 - -
"तारा, तारकपुंज, नक्षत्र"
ऋक्षः
पुं*
 - -
"राशिमाला का चिह्न, राशि"
ऋक्षः
पुं*
 - ऋष्+स किच्च
एक प्रकार का हरिण
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) ऋष्यते गहनमनेन । ऋक्षि(हिंसायाम्)+अच् । ‘नन्दिग्रहि०’ ३.१.१३४। १.भल्लूकः। ‘वृको मृगेभं व्याघ्रोऽश्वं फलमूलं तु मर्कटः। स्त्रीमृक्षः स्तोकको वारि यानान्युष्ट्रः पशूनजः’ मनुः१२.६७। २.सप्तकुलपर्वतेष्वेकः। ‘महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः। विन्ध्याश्च पारियात्राश्च सप्तैते कुलपर्वताः।’ ३.शोणकवृक्षः। ४.अजमीढराज्ञः पुत्रः। (न) ५.नक्षत्रम् । ‘पश्चिमं तु समासीनः सम्यगृक्षविभावनात्’ मनुः२.१०१। ६.मेषादयः द्वादशराशयः। ७.अश्विन्यादीनि नक्षत्राणि । (स्त्री) ऋक्षा । ८.भल्लूका। ९.उत्तरादिक् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भल्लुकः, ऋक्षः, भल्लाट
noun
वन्यपशुः सस्तनजातीयः चतुष्पादहिंस्रपशुः।
"भल्लुकाय मधु रोचते।"
Synonyms:
 ऋक्षः
noun
पुरुषनामविशेषः ।
"ऋक्षः इति नामकानां नैकेषां पुरुषाणाम् उल्लेखः ऋग्वेदे अस्ति"
Synonyms:
 ऋक्षः
noun
एकः पर्वतः ।
"ऋक्षस्य उल्लेखः विष्णुपुराणे महाभारते च अस्ति"
Synonyms:
 कुनटः, श्योनाकः, मण्डूकपर्णः, पत्रोर्ण:, नट:, कट्वङ्गः, टुण्टुकः, शुकनासः, ऋक्षः, दीर्घवृन्तः, कुटन्नटः, शोणकः, अरलुः
noun
वृक्षविशेषः अस्य गुणाः तिक्तं शीतलं च त्रिदोषजित् पित्तश्लेष्मातिसारघ्नं सन्निपातज्वरापाहम्/ ।
"श्योनाकस्य प्रभेदः कुनट: नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति"
Synonyms:
 ऋक्षः
noun
पुरुषस्य नामविशेषः ।
"ऋक्षः तत्र गच्छति"
Synonyms:
 कुनटः, श्योनाकः, मण्डूकपर्णः, पत्रोर्ण:, नट:, कट्वङ्गः, टुण्टुकः, शुकनासः, ऋक्षः, दीर्घवृन्तः, कुटन्नटः, शोणकः, अरलुः,
noun
वृक्षविशेषः - अस्य गुणाः तिक्तं शीतलं च त्रिदोषजित् पित्तश्लेष्मातिसारघ्नं सन्निपातज्वरापाहम् ।
"श्योनाकस्य प्रभेदः कुनट: नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति"
Synonyms:
 ऋक्षः
noun
पुरुषनामविशेषः ।
"ऋक्षः इति नामकानां नैकेषां पुरुषाणाम् उल्लेखः ऋग्वेदे अस्ति"
Synonyms:
 ऋक्षः
noun
एकः पर्वतः ।
"ऋक्षस्य उल्लेखः विष्णुपुराणे महाभारते च अस्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ऋक्षः,
पुं,
 (ऋक्ष् + अच् ।) पर्ब्बतविशेषः ॥
(अयं हिकुलाचलानामेकः । यथा, सिद्धान्तशिरोमणौ ॥
“माहेन्द्रशुक्तिमलयर्क्षकपारिपात्राःसह्यः सविन्ध्य इह सप्त कुलाचलाख्याः” ॥
)भल्लूकः । (यथा मनुः । १२ । ६७ ।“वृको मृगेभं व्याघ्रोऽश्वं फलमूलन्तु मर्कटः ।स्त्रीमृक्षस्तोककोवारि यानान्युष्ट्रः पशूनजः” ॥
)शोणाकवृक्षः । इति मेदिनी ॥
श्योनाकप्रभेदः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(स्वनामख्यातोऽजमीढपुत्त्रः ।यथा, हरिवंशे पुरुवंशानुकीर्त्तने । ३२ । ८७ ।“धूमिन्या स तया देव्या त्वजमीढः समेयिवान् ।ऋक्षं स जनयामास धूमवर्णं सुदर्शनम्” ॥
स्वनामख्यातो विदूरथस्य पुत्त्रः ।यथा, तत्रैव ३२ । १०४ ।“विदूरथस्य दायद ऋक्ष एव महारथः” ॥
तथा स्वनामख्यातोऽरिहस्य पुत्त्रः । यथा, महा-भारते १ । पुरुवंशानुकीर्त्तने । ९५ । २४ ।“अरिहः खल्वाङ्गेयीमुपयेमे सुदेवां नाम तस्यांपुत्त्रमजीजनदृक्षम्” ॥
एतेन पुरुवंशे त्रयएवऋक्षनामानो राजानः सम्भूताः ॥
)