| YouTube Channel

ऋक्तिः (RktiH)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ऋच दीप्तौ”@} 2 ‘स्तुतौ’ इत्यपि पाठः।
‘वियोजनेऽर्चयेदर्चेद् यौ, स्तुतावृचतीत्यृचेः।’ 3 इति देवः।
अर्चकः-र्चिका, अर्चकः-र्चिका, अर्चिचिषकः-षिका
अर्चिता-त्री, अर्चयिता-त्री, अर्चिचिषिता-त्री
4 ऋचन्-ती, 5 अर्चयन्-न्ती, अर्चिचिषन्-न्ती
अर्चिष्यन्-न्ती-ती, अर्चयिष्यन्-न्ती-ती, अर्चिचिषिष्यन्-न्ती-ती
-- अर्चयमानः, अर्चयिष्यमाणः
-- ऋक्-ऋचौ-ऋचः
-- -- ऋचितम्-तः-तवान्, अर्चितम्-तः, अर्चिचिषितः-तवान्
6 ऋचः, अर्चः, अर्चिचिषुः, अर्चिचयिषुः
अर्चितव्यम्, अर्चयितव्यम्, अर्चिचिषितव्यम्
7 अर्चनीयम्, अर्चनीयम्, अर्चिचिषणीयम्
8 अर्च्यम्, अर्च्यम्, अर्चिचिष्यम्
ईषदर्चः, दुरर्चः, स्वर्चः
-- -- ऋच्यमानः, अर्च्यमानः, अर्चिचिष्यमाणः
अर्चः, अर्चः, अर्चिचिषः
अर्चितुम्, अर्चयितुम्, अर्चिचिषितुम्
ऋक्तिः, अर्चना, अर्चिचिषा, अर्चिचयिषा
अर्चनम्, अर्चनम्, अर्चिचिषणम्
9 अर्चित्वा, अर्चयित्वा, अर्चिचिषित्वा
समृच्य, समर्च्य, समर्चिचिष्य
अर्चम् २, अर्चित्वा २, अर्चम् २, अर्चयित्वा २, अर्चिचिषम्
अर्चिचिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(११९)
02
=>
(६-तुदादिः-१३०२। अक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो-५५)
04
=>
[[३। ‘तुदादिभ्यः शः’ (३-१-७७) इति शः विकरणप्रत्ययः। शप्रत्ययस्य ‘सार्वधातुक- मपित्’ (१-२-४) इति ङिद्वद्भावात् धातोः गुणो न।]]
05
=>
[[आ। ‘चर्चन्ती कटु झर्झती बुधजनं दोषं त्वचित्वर्चती नित्यं भूपतिमुब्जनोज्झितमना यत्रास्त खत्या सुखम्।।’ धा। का। २-७३।]]
06
=>
[[४। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कः।]]
07
=>
[पृष्ठम्०१२०+ २४]
08
=>
[[१। ‘यजयाचरुचप्रवचर्चश्च’ (७-३-६६) इति ण्यति परतः कुत्वनिषेधसामर्थ्यात् ‘ऋदुपधाच्चाकॢपि--’ (३-१-११०) इति प्राप्तं क्यपं बाधित्वा ण्यदेव।]]
09
=>
[[२। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधाल्लघूपधगुणः।]]
1 {@“ऋज गतिस्थानार्जनोपार्जनेषु”@} 2 ‘ऊर्जनेषु’ इति क्षीरस्वाम्यादीनां पाठः।
ऊर्जनम् = शक्तिप्राप्तिः प्राणनं वेति धातुकाव्ये।
‘ऋञ्जते भर्जने, गत्याद्यर्थे स्यादर्जते त्वृजेः।’ 3 इति देवः।
4 अर्जकः-र्जिका, अर्जकः-र्जिका, अर्जिजिषकः-षिका
अर्जिता-त्री, अर्जयिता-त्री, अर्जिजिषिता-त्री
-- अर्जयन्-न्ती, अर्जयिष्यन्-न्ती-ती
5 अर्जमानः, अर्जयमानः, अर्जिजिषमाणः
अर्जिष्यमाणः, अर्जयिष्यमाणः, अर्जिजिषिष्यमाणः
ऋक्-ऋग्-ऋजौ-ऋजः
-- -- ऋजितम्-तः-तवान्, 6 उपार्जितः, अर्जितः-तम्, अर्जिजिषितः-तवान्
ऋजः, अर्जः, अर्जिजिषुः, अर्जिजयिषुः
अर्जितव्यम्, अर्जयितव्यम्, अर्जिजिषितव्यम्
अर्जनीयम्, अर्जनीयम्, अर्जिजिषणीयम्
7 ऋज्यम्, अर्ज्यम्, अर्जिजिष्यम्
ईषदर्जः, दुरर्जः, स्वर्जः
-- -- ऋज्यमानः, अर्ज्यमानः, अर्जिजिष्यमाणः
अर्जः, 8 स्वर्गः, अर्जः, अर्जिजिषः
अर्जितुम्, अर्जयितुम्, अर्जिजिषितुम्
ऋक्तिः, अर्जना, अर्जिजिषा, अर्जिजयिषा
अर्जनम्, अर्जनम्, अर्जिजिषणम्
9 अर्जित्वा, अर्जयित्वा, अर्जिजिषित्वा
समृज्य, समर्ज्य, समर्जिजिष्य
अर्जम् २, अर्जित्वा २, अर्जम् २, अर्जयित्वा २, अर्जिजिषम्
अर्जिजिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१२१)
02
=>
(१-भ्वादिः-१७६। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
(श्लो-६२)
04
=>
[[आ। ‘अमुञ्चनैर्मञ्चितचित्तपञ्चितत्रयीमतप्रस्तुचितैश्शुभार्जकैः। समृञ्जितं कन्दमभृक्तसत्फलान्यदद्भिरेकत्र यदेजितं जनैः।।’ धा। का। १। २४।]]
05
=>
[पृष्ठम्०१२२+ २४]
06
=>
[[१। ‘उपसर्गादृति धातौ’ (६-१-९१) इति वृद्धिः।]]
07
=>
[[२। ‘ऋदुपधाच्च--’ (३-१-११०) इति भावकर्मणोः क्यप्।]]
08
=>
[[३। ‘सुप्रु ऋज्यते = स्थीयते अस्मिन्--इत्यधिकरणे संज्ञायां ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति घञ्। न्यङ्क्वादित्वात् (७-३-५३) कुत्वम्।’ इति अमरसुधा। निष्ठायां सेट्त्वात् अर्ज इत्यत्र कुत्वं न।]]
09
=>
[[४। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधाद्गुणः।]]