| YouTube Channel

ऊर्मि (Urmi)

 
शब्दसागरः
English
ऊर्म्मि mf. (-र्म्मिः) or
f.
 only, (-र्म्मी)
1. A wave.
2. A current, the flowing
of water.
3. A fold or plait in a garment.
4. A Light, manifesta-
tion.
5. Speed, velocity.
6. Mental suffering, distress, uneasiness.
7.
Pain.
8. Missing, regretting.
9. Human infirmity, as grief, illusion,
hunger, thirst, decay. death.
10. Association.
11. Number, quanti-
ty.
E.
 ऋ to go, मि Unāadi affix, ऊ substituted for the initial letter.
Capeller Eng
English
ऊर्मि॑
m.
f.
 wave, current, flood
metaph. of the (six) human
infirmities.
Yates
English
ऊर्म्मि (र्म्मिः) 2.
m.
f.
 Also 3.
f.
 ऊर्म्मी
A wave
a current
a fold
a
plait
light
speed
pain.
Spoken Sanskrit
English
ऊर्मि - Urmi -
f.
 - wave
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - velocity
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - billow
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - regretting
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - wave of pain or passion or grief
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - desire
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - row
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - waves of existence
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - fold or plait in a garment
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - speed
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - appearance
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - line
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - symbolical expression for the number six
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - becoming manifest
ऊर्मि - Urmi -
m.
f.
 - missing
Wilson
English
ऊर्म्मि
mf. (-र्म्मिः) or
f.
 only, (-र्म्मी)
1 A wave.
2 A current, the flowing of water.
3 A fold or plait in a garment.
4 Light, manifestation.
5 Speed, velocity.
6 Mental suffering, distress, uneasiness.
7 Pain.
8 Missing, regretting.
9 Human infirmity, as grief, illusion, hunger, thirst, decay, death.
10 Association.
11 Number, quantity.
E.
 ऋ to go, मि Uṇādi affix, ऊ substituted for the initial letter.
Apte
English
ऊर्मिः [ūrmiḥ],
m.
 ,
f.
 [ऋ-मि अर्तेरुच्च
Uṇ.*
 4.44.]
A wave, billow
पयो वेत्रवत्याश्चलोर्मि
Me.*
 24
R.*
 5.61, 12.85.
Current, flow.
Light.
Speed, velocity.
A fold or plait in a garment.
A row, line.
A human infirmity (Wilson)
शोकमोहौ जरामृत्यू क्षुत्पिपासे षडूर्मयः
प्राविशद्यन्निविष्टानां न सन्त्यङ्ग षडूर्मयः
Bhāg.*
 1.7.17.
Distress, uneasiness, anxiety.
The course of a horse.
Missing, regretting.
Association, number, quantity.
Desire (संकल्प)
इन्द्रियाणि मनस्यूर्मौ वाचि वैकारिकं मनः
Bhāg.*
 7.15.53.
Comp.
 -मालिन्
a.
 wreathed or adorned with waves.
m.
 the ocean
चन्द्रं प्रवृद्धोर्मिरिवोर्मिमाली
R.*
 5.61.
Apte 1890
English
ऊर्मिः m. f. [ऋ-मि अर्तेरुच्च Uṇ. 4. 44] 1 A wave, billow
पयो वेत्रवत्याश्चलोर्मि Me. 24
R. 5. 61, 12. 85.
2 Current, flow.
3 Light.
4 Speed, velocity.
5 A fold or plait in a garment.
6 A row, line.
7 A human infirmity (Wilson)
शोकमोहौ जरामृत्यू क्षुत्पिपासे षडूर्मयः.
8 Distress, uneasiness, anxiety.
9 The course of a horse.
10 Missing, regretting.
11 Association, number, quantity.
Comp.
मालिन् a. wreathed or adorned with waves. (
m.) the ocean.
Monier Williams Cologne
English
ऊर्मि॑ इस्, mf. (√ ऋ,
Uṇ.
 iv, 44), a wave, billow,
RV.
AV.
VS.
KātyŚr.
MBh.
Ragh.
&c.
(figuratively) wave of pain or passion or grief
&c.
 ,
R.
Prab.
&c.
‘the waves of existence’ (six are enumerated, viz. cold and heat [of the body], greediness and illusion [of the mind], and hunger and thirst [of life]
Subh.
or according to others, hunger, thirst, decay, death, grief, illusion Comm. on
VP.
W.
 )
speed, velocity,
TBr.
 ii, 5, 7, 1
Śiś.
 v, 4
symbolical expression for the number six,
RāmatUp.
a fold or plait in a garment,
L.
line, row,
L.
missing, regretting, desire,
L.
appearance, becoming manifest,
L.
ऊर्मि [cf.
Lith.
 vil-ni-s
Old High
Germ.
 wella
Mod.
Germ.
 Welle
Eng.
 well.]
Monier Williams 1872
English
ऊर्मि ऊर्मि, इस्, m. f. (fr. rt. वृ), a wave
a
current, the flowing of water
human infirmity (as
grief, illusion, hunger, thirst, decay, death)
speed,
velocity
a fold or plait in a garment
a line, a row
manifestation, light
mental suffering, distress, un-
easiness, pain
missing, regretting
association, num-
ber, quantity
[cf. Lith. wilni-s
Old Germ. wella
Mod. Germ. Welle
Eng. well.]
—ऊर्मि-मत्, आन्,
अती, अत्, wavy, undulating, billowy
crooked
plaited,
curled (as hair).
—ऊर्मिमत्-ता, f. undulation
crook-
edness.
—ऊर्मिमालिन्, ई, इनी, इ, wreathed with waves,
adorned with waves
(ई), m. the ocean.
Macdonell
English
ऊर्मि ūr-mí,
m.
f.
 [roller: √ vṛ] wave, billow: 🞄pl. shower (of arrows), sea (of troubles 🞄&c.)
gallop
affliction, (six of which assail 🞄human life
hunger, thirst, heat, cold, greed, 🞄and error).
Benfey
English
ऊर्मि ऊर्मि, probably क्वृ + मि,
m.
and
f.
 A wave, Bhartṛ. 2, 4.
--
Comp.
क्षीर-, a wave of the sea of milk,
Ragh. 4, 27.
Hindi
Hindi
लहर
Apte Hindi
Hindi
ऊर्मिः
पुं*
 - "ऋ+मि, अर्तेरुच्च"
"लहर, झाल"
ऊर्मिः
पुं*
 - "ऋ+मि, अर्तेरुच्च"
धाराप्रवाह
ऊर्मिः
पुं*
 - "ऋ+मि, अर्तेरुच्च"
प्रकाश
ऊर्मिः
पुं*
 - "ऋ+मि, अर्तेरुच्च"
"गति, वेग"
ऊर्मिः
पुं*
 - "ऋ+मि, अर्तेरुच्च"
"कष्ट, बेचैनी, चिन्ता"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ऊर्मि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತರಂಗ /ಅಲೆ /ತೆರೆ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "मिः" उकारश्च (उ० ४-४४)
व्युत्पत्तिः - > ऋच्छति
प्रयोगाः - > "तमाधूतध्वजपटं व्योमगङ्गोर्मिवायुभिः । देवसूतभुजालम्बी जैत्रमध्यास्त राघवः ॥" "ऊर्मौ महत्यभिमुखापतितं निरीक्ष्य"
उल्लेखाः - > रामा०, माघ० ५-३२
ऊर्मि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇಗ /ತ್ವರೆ
ऊर्मि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಟ್ಟೆಯ ಮಡಿಕೆಯ ಗೆರೆ
ऊर्मि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೀಡೆ
ऊर्मि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಕಾಶ /ಬೆಳಕು
ऊर्मि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ಕಂಠೆ /ಪ್ರಿಯವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಆಸೆ
विस्तारः - > "ऊर्मिः पीडाजवोत्कण्ठालेखाप्रकाशवीचिषु । वस्त्रसङ्कोचलेखायाम् ॥" - हेम० ।
ऊर्मि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನುಷ್ಯನ ಶರೀರ /ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳ೬ ವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು
विस्तारः - > ಶೋಕಮೋಹಗಳು ಮನೋಧರ್ಮಗಳು. ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾಣಧರ್ಮಗಳು.
ऊर्मि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಲುಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುದುರೆಗಳ ಬಹಳ ವೇಗವಾದ ನಡಿಗೆ
प्रयोगाः - > "अश्वाः प्यधुर्वसुमतीमतिरोचमानस्तूर्णं पयोधय इवोर्मिभिरापतन्तः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-४
L R Vaidya
English
Urmi {% m. %} 1. A wave
2. current
3. light
4. human infirmity
5. speed, velocity
6. a line, a row
7. anxiety.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुंस्त्री) ऋच्छति । ऋ(गतौ)+मिः। उ०४.४४, ऊकारश्च । १.तरङः। ‘तमाधूतध्वजपतं व्योमगङोर्मिवायुभिः’ रामा०। ‘ऊर्मीं महत्यभिमुखमापतितं निरीक्ष्य’ माघः५.३२। २.त्वरा । ३.वस्त्रसङ्कोचलेखा । ४.पीडा । ५.प्रकाशः। ५.उत्कण्ठा । मनुष्यस्य शरीरमनोप्राणानां षड्धर्माः। जरामृत्यू शरीरधर्माः, शोकमोहौ मनोधर्माः, क्षुत्पिपासा प्राणधर्माः च । (स्त्री) अश्वानां वेगेन चलनम् । ‘पङ्क्तीकृतानाम्श्वानां नमनोन्नमनांकृतिः। अतिवेगसमायुक्ता गतिरूर्मिरुदाहृता’ वैज०।
Bopp
Latin
ऊर्मि f. (fortasse correptum e वर्मि - v. ऊर्णा, ऊर्णु - ita
ut descindat a r. वृ tegere s. मि, sicut भूमि a भू) unda,
fluctus. M. 41. (Lith. wilni-s, germ. vet. wella, ut videtur,
per assiml. ex welna.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
ūrmi, m. or f. (in this sense AMg. ummi, see Ratnach., but not Skt. ūrmi, Pali ūmi, ummi), crowd, throng (of creatures): Mv 〔i.222.14〕 = 〔ii.24.22〕 samantormijātā, forming a crowd all around (here of gods)
LV 〔173.13〕 (vs) naṭaraṅgasamā jagi-r-ūrmi-cuti, like an actorʼs stage-set is the passing of the crowd (of people) in the world
so if Lefm.ʼs text is right, but v.l. janmi for r-ūrmi, which (or rather janma) seems supported by Tib. skye.
Lanman
English
ūrmí, m. wave. [lit. ‘roller, rolling billow,
’ √*vṛ, ‘roll, turn hither and thither’:
cf. ὀραγάω, Lat. volvo, ‘roll’
Ger.
Welle, ‘wave.’]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gos khums pa
ऊर्मि
gos la gnyer ma byung ba
ऊर्मि
gos la gnyer ma byung ba
ऊर्मि
gos khums pa
ऊर्मि
chu rlabs
ऊर्मि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तरङ्गे भङ्गवीच्यूर्म्युत्कलिका महति त्विह ॥ १०७५ ॥
-wordlist-
तरङ्ग (पुं), भङ्ग (पुं), वीचि (पुं), ऊर्मि (पुं), उत्कलिका (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
ऊर्मि
ऊर्मि, उत्कलिका, उल्लोल, लहरी
ऊर्मिरुत्कलिकोल्लोलः कल्लोलो लहरी तथा ॥ ६५३ ॥
verse 3.1.1.653
page 0074
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ऊर्म्मिः,
स्त्री,
पुं,
 (ऋच्छतीति । ऋ गतौ । “अर्त्तेरूच्च” । ४ । ४४ । इति उणादिसूत्रेण मिः । अर्त्ते-रूरादेशश्च ॥
) तरङ्गः । (यथा, रघुः । १२ । ८५ ।“तमाधूतध्वजपटं व्योमगङ्गोर्म्मिवायुभिः” ॥
)प्रकाशः । वेगः । भङ्गः । वस्त्रसङ्कोचरेखा । वे-दना । पीडा । इति मेदिनी ॥
उत्कण्ठा । इतिहेमचन्द्रः ॥
“शोकमोहौ जरामृत्यू क्षुत्पिपासेषडूर्म्मयः” । इति श्रीभागवतटीका ॥
(बुभुक्षादयः षट्, यथा
--“बुभुक्षा च पिपासा च प्राणस्य मनसः स्मृतौ ।शोकमोहौ शरीरस्य जरामृत्यू षडूर्म्मयः” ॥
(अश्वगतिभेदः । तल्लक्षणं यथा वैजयन्त्याम् ।“पङ्क्तीकृतानामश्वानां नमनोन्नमनाकृतिः ।अतिवेगसमायुक्ता गतिरूर्म्मिरुदाहृता” ॥
तथा च माघे ५ । ४ ।“तूर्णं पयोधर इवोर्म्मिभिरापतन्तः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ऊर्म्मि पुंस्त्री० ऋ--मि--अर्त्तेरुच्च । १ तरङ्गे, “व्योमगङ्गोर्म्मि-वायुभिः” रघुः “महोर्म्मिभिर्व्याहतवाञ्छितार्थैः” २ प्रकाशे, ३ वेगे, ४ वस्त्रसङ्कोचरेखायाम्, ५ पीडायाम्, ६ उत्कण्ठायाम्, ७ बुभुक्षादिषु, षट्सु देहमनःप्राणानां यथायथं धर्म्मेषुते च “बुभुक्षा च पिपासा च प्राणस्य, मनसः स्मृतौ ।शोकमोहौ, शरीरस्य जरामृत्यू षडूर्म्मयः” शा० ति०विभज्योक्ताः “पङ्क्तीकृतानामश्वानां नमनोन्नमनाकृतिः ।अतिवेगसमायुक्ता गतिरूर्म्मिरुदाहृता” वैजयन्त्युक्तलक्षणायाम् ८ अश्वगतौ स्त्री “तूर्णं पयोधयइवोर्म्मिभिरापतन्तः” माघः “क्षिपद्भिरुर्म्मीनपरैरिवो-र्म्मिभिः” माघः “पक्षे ऊर्मिभिरश्वगतिभिरित्यर्थः ।ऊर्म्मो भवः यत् । ऊर्म्य ऊर्म्मिभवे
त्रि०
 रात्रौ स्त्रीनिरु० “तिरस्तमोददृश ऊर्म्यासु” ऋ० ६, ४८, ६, “ऊ-र्म्यासु रात्रिषु” भा० । रुद्रभेदे
पु०
 “नम ऊर्म्याय चाव-न्याय च” यजु० १६, ३१ ।
Capeller
German
ऊर्मि॑
m.
f.
 die Welle, Wege, (auch übertr.
-Leiden)) der Schwall.
Grassman
German
ūrmí, m., die Welle, Woge, als die sich wälzende, rollende [von *var, wälzen, Cu. 〔527〕]
dazu die Gen. apā́m, síndhos, mádhvas, ghṛtásya, aṃśós, und die Adj. mádhumat, ghṛtaprús, svādú, śukrá, indrapā́na u. s. w.
-ís {207, 5}
{267, 13}
{354, 1}
{488, 14}
{634, 10}
{684, 9}
{776, 11}
{790, 2}
{792, 5}
{798, 40}
{820, 5}
{822, 11}
{974, 5}.
-ím {95, 10}
{281, 1}
{353, 2}
{354, 11}
{458, 12}
{563, 1}. _{563, 2}. _{563, 4}
{756, 1}
{761, 1}
{798, 8}
{800, 5}
{808, 7}. _{808, 8}. _{808, 19}
{856, 2}. _{856, 3}. _{856, 7}—_{856, 9}
{949, 2}
{1028, 3}.
-iṇā {780, 8}
{786, 5}
{788, 3}
{798, 13}. _{798, 25}
{818, 10}
{819, 15}.
-iā́ [I., wie vom fem.] {184, 2}.
-és [G.] síndhos 〰 íva svanás {762, 1}.
-aú {726, 1}
{784, 7}
{785, 2}.
-ā́ [L. vor u, v, m] {27, 6}
{724, 3}
{733, 3}
{751, 4}
{797, 10}.
-áyas {44, 12}
{52, 7}
{168, 2}
{354, 6}
{485, 20}
{505, 1}
{612, 5}
{712, 11}
{719, 8}
{745, 1}
{773, 5}
{793, 1}
{798, 2}
{807, 3}
{894, 1}.
-ī́n {315, 5}.
-íbhis {95, 10}
{267, 2}
{354, 7}
{502, 2}
{890, 9}.
ūrmí:
-ím {482, 2}.
Burnouf
French
ऊर्मि ऊर्मि
m.
f.
 et ऊर्मी
f.
 onde, flot, vague.
Par
ext. rempli ou pli d'étoffe.
Au fig. flot de lumière
manifestation
rapidité, vélocité
souffrance morale
peine,
affliction, regret.
ऊर्मिका
f.
 mms.
Anneau de doigt.
Bourdonnement d'une
mouche.
ऊर्मिमत् a. houleux, ondoyant
qui roule comme une vague.
Courbe
onduleux.
ऊर्मिमालिन्
m.
 (माला) la mer [enguirlandée de
vagues].
Stchoupak
French
ऊर्मि-
m.
f.
 vague
peine, passion
-मन्त्- a. qui a des vagues
ifc. qui déborde de
m.
 océan
ऊर्मिन्- a. id.
°मालिन्- a. et
m.
 id.