| YouTube Channel

ऊर्जः (UrjaH)

 
Apte
English
ऊर्जः [ūrjḥ], 1
N.
 of the month Kārtika (as giving vigour and energy)
'बाहुलोर्जौ कार्तिकिकः' इत्यमरः
ऊर्जमतङ्गजम्
Śi.*
 6.5.
Power, strength.
Procreative power.
Life, breath.
N.
 of the sons of हिरण्यगर्भ (reckoned among the seven Ṛiṣis of the third Manvantara).
र्जा Food ऊर्जावती (गङ्गा)
Mb.
 * 13.26.84.
Strength, sap. नाप्यूर्जां बिभरामास वैदेह्यां प्रसितो भृशम्
Bk.*
 6.3.
Growth.
N.
 of a daughter of Dakṣa and wife of Vasiṣṭha. -र्जम् Water.
Comp.
 -मासः The month कार्तिक
Bhāg.*
 12.11.44. -मेध
a.
 Eminent intelligence, very wise
Hch.
Apte 1890
English
ऊर्जः 1 N. of the month Kārtika (as giving vigour and energy)
Śi. 6. 50.
2 Energy.
3 Power, strength.
4 Procreative power.
5 Life, breath.
6 N. of the sons of हिरण्यगर्भ (reckoned among the seven Ṛṣis of the third Manvantara).
र्जा 1 Food.
2 Energy.
3 Strength, sap.
4 Growth.
5 N. of a daughter of Dakṣa and wife of Vasiṣṭha.
र्जं Water.
Apte Hindi
Hindi
ऊर्जः
पुं*
 - ऊर्ज्+णिच्+अच्
कार्तिक का महीना
ऊर्जः
पुं*
 - ऊर्ज्+णिच्+अच्
स्फूर्ति
ऊर्जः
पुं*
 - ऊर्ज्+णिच्+अच्
सामर्थ्य
ऊर्जः
पुं*
 - ऊर्ज्+णिच्+अच्
प्रजननात्मक शक्ति
ऊर्जः
पुं*
 - ऊर्ज्+णिच्+अच्
"जीवन, प्राण"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) ऊर्जयति उत्साहयति जिगीषून् । ऊर्ज(बलप्रननयोः)+णिच्+अच् । ‘नन्दिग्रहि०’ ३.१.१३४। १.कार्तिकमासः। ‘कृतमदं निगदन्त इवाकुलीकृतजगत्रयमूर्जमतङ्गजम्’ माघः६.५०। २.उत्साहः। ३.शक्तिः। ४.जीवनम् । (स्त्री) ऊर्जा । ५.अभिवृद्धिः। (न) ६.जलम् । (वि) बलशाली । उत्साही ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सामर्थ्यम्, शक्तिः, बलम्, प्रभावः, वीर्यम्, ऊर्जः, सहः, ओजः, विभवः, तेजः, विक्रमः, पराक्रमः, शौर्यम्, द्रविणम्, तरः, सहः, स्थामः, शुष्मम्, प्राणः, शक्तिता, वया, ईशा, आयत्तिः, आस्पदम्, उत्साहः, ऐधम्, ऐश्यम्, तवः, प्रतापः, प्रबलता, प्रबलता, सबलता, प्रबलत्वम्, प्रासहः, धिष्ण्यम्, वैभवम्, शम्बरः
noun
शारिरिकी क्षमता यया मनुष्यः कार्यं कर्तुं शक्यते।
"भरतस्य सामर्थ्यं केन अपि न ज्ञायते।"
Synonyms:
 जीवनम्, ऊर्जः
noun
जीवितस्य अवस्था भावः वा।
"यावद् जीवनम् अस्ति तावद् आशा अपि अस्ति।"
Synonyms:
 कार्तिकः, ऊर्जः
noun
मासभेदः चान्द्रसंवत्सरे द्वादशमासान्तर्गतः अष्टमः मासः।
"कार्तिके दीपोत्सवः अस्ति।"
Synonyms:
 शक्तिः, सत्त्वम्, सामर्थ्यम्, बलम्, क्षमता, ऊर्जः, वीर्यम्, विक्रमः
noun
तत् तत्त्वम् यस्य प्रभावेण किमपि कार्यं कर्तुं कारयितुं वा शक्यते।
"अस्मिन् कार्ये तव शक्तिं ज्ञास्यामि।"
Synonyms:
 ऊर्जः
noun
पुरुषस्य नामविशेषः ।
"ऊर्जः तत्र गच्छति"
Synonyms:
 ऊर्जः
noun
पुरुषनामविशेषः ।
"ऊर्जः इति नामकानां नैकेषां पुरुषाणाम् उल्लेखः कोषे अस्ति"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ऊर्ज ब्रलप्राणनयोः”@} 2 प्राणनम् = जीवनम्।
ऊर्जकः-र्जिका, 3 ऊर्जिजयिषकः-षिका
ऊर्जयिता-त्री, ऊर्जिजयिषिता-त्री
4 5 ऊर्जयन्-न्ती, ऊर्जिजयिषन्-न्ती
ऊर्जयिष्यन्-न्ती-ती, ऊर्जिजयिषिष्यन्-न्ती-ती
ऊर्जयमानः, ऊर्जिजयिषमाणः
ऊर्जयिष्यमाणः, उर्जिजयिषिष्यमाणः
6 ऊर्क् 7 -ऊर्जौ-ऊर्जः, बहूर्क्
-- ऊर्जितम्-तः, ऊर्जिजयिषितः-तवान्
ऊर्जः, ऊर्जिजयिषुः
ऊर्जयितव्यम्, ऊर्जिजयिषितव्यम्
ऊर्जनीयम्, ऊर्जिजयिषणीयम्
ऊर्ज्यम्, ऊर्जिजयिष्यम्
ईषदूर्जः, दुरूर्जः, सूर्जः
-- ऊर्ज्यमानः, ऊर्जिजयिष्यमाणः
ऊर्जः, ऊर्जिजयिषः
ऊर्जयितुम्, ऊर्जिजयिषितुम्
ऊर्जना, ऊर्जिजयिषा
ऊर्जनम्, ऊर्जिजयिषणम्
ऊर्जयित्वा, ऊर्जिजयिषित्वा
समूर्ज्य, समूर्जिजयिष्य
ऊर्जम् २, ऊर्जयित्वा २, ऊर्जिजयिषम् २
ऊर्जिजयिषित्वा २। 8
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (११३)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५४९-सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[५। ‘न न्द्राः संयोगादयः’ (६-१-३) इति रेफस्य द्विर्वचननिषेधात् जिशब्दस्य द्वित्वम्।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०१११+ २६]
05
=>
 [[आ। ‘ओलण्डिताद्रिरपि जालितदिव्यधामा निष्पीडितारिरनुनाटितमर्त्यभावः। अश्राथबाधितमनाः स निरीक्षकाणाम् आनन्दमन्तरपरत् परमूर्जयन्तम्।।’ धा। का। ३-१४।]]
06
=>
 [[१। ‘भ्राजभास--’ (३-२-१७७) इत्यादिना क्विप् ताच्छीलिकः। ‘चोः कुः’ (८-२-३०) इति कुत्वम्। सोपसृष्टादपि क्विप्। ‘रात् सस्य’ (८-२-२४) इति नियमात् जका- रस्य लोपो न।]]
07
=>
 [[B। ‘प्रीत्याऽपि दत्तेक्षणसन्निपातं भयं भुजङ्गाधिपवद् दधानम्। तमःसमूहाकृतिमप्यशेषान् ऊर्जा जयन्तं प्रथितप्रकाशान्।।’ भ। का। १२-१०। ऊर्जा = बलेन इत्यर्थः। तृतीयान्तमेतत्।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०११२+ २६]