| YouTube Channel

ऊरुज (Uruja)

 
शब्दसागरः
English
ऊरुज
m.
 (-जः) A Vaisya or man of the third tribe.
E.
 ऊरु and ज born
from the thigh of BRAHMA.
Yates
English
ऊरु-ज (जः) 1.
m.
 A
Vaishya.
Spoken Sanskrit
English
ऊरुज - Uruja -
adj.
 - born from the thigh
ऊरुज - Uruja -
m.
 - vaizya
Wilson
English
ऊरुज
m.
 (-जः) A Vaiśya or man of the third tribe.
E.
 ऊरु and ज born
from the thigh of BRAHMĀ.
Monier Williams Cologne
English
ऊरु—ज
mfn.
 born from the thigh,
MBh.
ऊरु—ज
m.
 a Vaiśya (supposed to be born from Brahmā's thigh See
RV.
 x, 90, 12
Mn.
 i, 31,
&c.
 ),
L.
N.
 of the Ṛṣi Aurva (q.v.)
Benfey
English
ऊरुज ऊरु-ज,
adj.
 Born from the
thigh, MBh. 1, 6820.
Apte Hindi
Hindi
ऊरुज
वि* ऊरुः-ज -
जंघा से उत्पन्न
ऊरुज
पुं*
 ऊरुः-ज -
वैश्य
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ऊरुज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈಶ್ಯ /ಮೂರನೆಯ ವರ್ಣದವನು
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "डः"(३-२-१०१)
व्युत्पत्तिः - > ऊरोर्जायते
ऊरुज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೃಗುವಂಶದ ಒಬ್ಬ ಋಷಿ
ऊरुज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ /ತೊಡೆಯಲ್ಲುಂಟಾದ
L R Vaidya
English
Uru-ja {% (I) a. %} sprung from the thigh.
Bopp
Latin
ऊरुज (ex praec et ज natus) i. q. ऊरव्य. AM.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ऊरुजः
पुं,
 (ऊरोर्जायते इति । ऊरु + जन् + ड ।)बैश्यः । स तु ब्रह्मण ऊरुभ्यां जातः । इत्यमरः ॥
(यथा, विष्णुपुराणे । १ । ६ । ४ ।रजसा तमसा चैव समुद्रिक्तास्तथोरुजाः” ।भृगुवंशीय ऋषिभेदः । स च और्व्व इति नाम्नाख्यातः । तस्य जन्मकथा और्व्वशब्दे द्रष्टव्या ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ऊरुज पुंस्त्री ऊरोर्जायते जन--ड । वैश्ये स्त्रियां जातित्वात्ङीष् । २ ऊरुजातमात्रे
त्रि०
 ऊरुजातोरुजन्मादयोप्युभयत्र ।३ भृगुवंश्ये और्वे ऋषिभेदे
पु०
 तस्य ऊरुतोजन्मकथा भा०आ० १७८, ७९
पु०
 “कृतवीर्य इति ख्यातो बभूव पृथिवी-पतिः । याज्यो वेदविदां लोके भृगूणां पार्थिवर्षभः । सतानग्रभुजस्तात । धान्येन च घनेन च । सोमान्ते तर्पया-तास विपुलेन विशाम्पते! । तस्मिन्नृपतिशार्द्दूले स्वर्यातेऽथकथञ्चन । वभूव तत्कुलेयान । द्रव्यकार्यमुपस्थितम् । भृगू-णान्तु धनं ज्ञात्वा राजानः सर्व्व एव ते । याचिष्णवो-ऽभिजम्मुस्तांस्ततो भार्गवसत्तमान् । भूमौ तु निदधुःकेचित् भृगवो धनमक्षयम् । ददुः केचिद्द्विजातिभ्योज्ञात्वा क्षत्त्रियतो भयम् । भृगवस्तु ददुः केचित्तेषां वित्तंयथेप्सितम् । क्षत्त्रियाणां तदा तात! कारणान्तरदर्श-नात् । ततो महीतलं तात! क्षत्रियेण यदृच्छया । खन-ताधिगतं वित्तं केनचिद्भृगुवेश्मनि । तद्वित्तं ददृशुःसर्वे समेताः क्षत्रियर्षभाः । अवमन्य ततः क्रोधाद्भृगूं-स्ताञ्छरणागतान् । निजघ्नुः परमेष्वासाः सर्वांस्तान्निशितैः शरैः । आगर्भादवकृन्तन्तश्चेरुः सर्वां वसुन्धराम् ।तत उच्छिद्यमानेषु भृगुष्वेवं भयात्तदा । भृगुपत्न्योगिरिं दुर्गं हिमवन्तं प्रपेदिरे । तासामन्यतमा गर्भं भ-याद्दध्रे महौजसम् । ऊरुणैकेन वामोरूर्भर्त्तुः कुलवि-वृद्धये । तद्गर्भमुपलभ्याशु व्राह्मण्यास्तु भयार्द्दिता ।गत्वैका कथयामास क्षत्रियाणामुपह्वरे । ततस्ते क्ष-त्रिया जग्मुस्तं गर्भं हन्तुमुद्यताः । ददृशुर्ब्राह्मणींतेऽथ दीप्यमानां स्वतेजसा । अथ गर्भः स भित्त्वोरुंब्राह्मण्या निर्जगाम ह । मुष्णन् दृष्टीः क्षत्रियाणां म-ध्याह्न इव भास्करः । ततश्चक्षुर्विहीनास्ते गिरिदुर्गेषुबभ्रमुः । ततस्ते मोहमापन्ना राजानो नष्टदृष्टयः । ब्रा-ह्मणीं शरणं जग्मुर्दृष्ट्यर्थं तामनिन्दिताम् । ऊचुश्चैनांमहाभागां क्षत्रियास्ते विचेतसः । ज्योतिःप्रहीणा दुः-खार्त्ताः शान्तार्च्चिष इवाग्नयः । भगवत्याः प्रसादेनगच्छेत् क्षत्रं सचक्षुषम् । उपरम्य च गच्छेम सहिताःपापकर्मणः । सपुत्त्रात्वं प्रसादं नः मर्त्तुमर्हसि शो-भने! । पुनर्दृष्टिप्रदानेन राज्ञः सन्त्रातुमर्हसि । ब्राह्म-ण्युवाच । नाहं गृह्णामि वस्ताता! दृष्टीर्नास्मि रुषान्विता ।अयन्तु भार्गवो नूनसूरुजः कुपितोऽद्य वः । तेन चक्षूंषिवस्ताता! व्यक्तं कोपान्महात्मना । स्मरता निहतान्बन्धूनादत्तानि न संशयः । गर्भानपि यदा नूनं भृगूणांघ्नत पुत्त्रकाः! । तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः ।षडङ्गश्चाखिलो वेद इमं गर्भस्थमेव ह । विवेश भृगुवं-शस्य भूयः प्रियचिकीर्षया । सोऽयं पितृबधाद्व्यक्तंक्रोधान्धो हन्तुमिच्छति । तेजसा तस्य दिव्येन चक्षूंषिमुषितानि वः । तमिमं ताता । याचध्वमौर्वं मम सुतो-त्तमम् । अयं वः प्रणिपातेन तुष्टो दृष्टीः प्रमोक्ष्यति ।वसिष्ठ उवाच । एवमुक्तास्ततः सर्वे राजानस्ते तमूरुजम् ।ऊचुः प्रसीदेति तदा प्रसादञ्च चकार सः । अनेनैव चविख्यातो नाम्ना लोकेषु सत्तमः । स और्व इति वि-प्रर्षिरूरुं भित्त्वा व्यजायत । चक्षूंषि प्रतिलब्ध्वा च प्र-तिजग्मुस्ततो नृपाः” ।