| YouTube Channel

ऊधस् (Udhas)

 
शब्दसागरः
English
ऊधस्
n.
 (-धः) An udder.
E.
 वह् to bear, असि affix,
deriv.
irr
 .
Capeller Eng
English
ऊ॑धस्
n.
 udder, bosom, lap, the cloudy sky.
Yates
English
ऊधस् (धः) 5.
n.
 An udder.
Wilson
English
ऊधस्
n.
 (-धः) An udder.
E.
 वह to bear, असि affix,
deriv.
irr
 .
Apte
English
ऊधस् [ūdhas],
n.
 An udder (changed to ऊधन् in
Bah.
Comp.
 ऊधसो$नङ्
P.
V.*
 4.131.) भुवं कोष्णेन कुण्डोध्नी मेध्ये- नावमृथादपि
R.*
 1.84.
A covered secret place to which only friends are admitted.
The bosom.
The breast of a cattle.
Comp.
 -वती (a female, female animal) with full udders
Bhāg.
Apte 1890
English
ऊधस् n. 1 An udder (changed to ऊधन् in Bah. comp.)
भुवं कोष्णेन कुंडोध्नी मेध्येनावभृथादपि R. 1. 84.
2 A covered secret place to which only friends are admitted.
3 The bosom.
4 The breast of a mother.
Monier Williams Cologne
English
ऊ॑धस् mn. (in Veda also) ऊ॑धन्, ऊ॑धर् (See Whitney's
Gr.
 430 b
in classical Sanskṛt the stem ऊधन् appears only in the
fem.
 of an
adj.
 compound, e.g. कुण्डोध्नी
&c.
 ) (√ वह् Comm. on
Uṇ.
 iv, 192
√ उद्,
T.
 ) the udder of any female, breast, bosom,
RV.
AV.
ŚBr.
MBh.
&c.
figuratively applied to the clouds,
RV.
the night,
Nir.
N.
 of a passage in the Mahānāmnī (q.v.) verses,
Lāṭy.
ऊधस् [cf. Gk. οὖθαρ
Lat.
 ūber
Angl.Sax. ūder
Old High
Germ.
 ūtar
Mod.
Germ.
 Euter
Mod.
Eng.
 udder
Gaël. uth.]
Monier Williams 1872
English
ऊधस् ऊधस्, n. (said to be fr. rt. वह्। In
the Veda the forms ऊधर् and ऊधन् are used for
some of the cases, e. g. sing. nom. ऊधर्, gen. abl.
ऊध्नस्, loc. ऊधन् or ऊधनि
pl. inst. ऊधभिस्,
loc. ऊधस्सु), an udder
a covered secret place where
only friends are admitted
the bosom
the breast of
a mother
the udder of the sky, i. e. the clouds. In
classical Sanskrit the form ऊधन् appears only in
the fem. of adjective compounds, cf. अध्य्-ऊध्नी,
कुण्डोध्नी, घटोध्नी, पीनोध्नी
[cf. Gr. οὖθαρ
Lat. uber
Germ. ûtar, euter
Angl. Sax. uder
Eng. udder
Hib. uit, uitche.]
—ऊधस्-वती, f.
having a full udder.
Apte Hindi
Hindi
ऊधस्
नपुं*
 - "उन्द्+असुन्, ऊध आदेशः"
"ऐन, औड़ी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ऊधस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲು
निष्पत्तिः - > उन्दी (क्लेदने) - "असुन्" (उ० ४-१८८)
L R Vaidya
English
UDas {% n. %} An udder.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) उन्दी(क्लेदने)+असुन् । उ०४.१८८। बहुव्रीहिसमासान्ते अनङ् । ‘अनुगादिनष्ठक्’ ५.४.१३। कुण्डोध्नी । ‘भुवण् कोष्णेन कुण्डोध्नी मेघेवभृथादपि’ रघुः१.८४। अस्त्रियां तु ‘कुण्डोदो धेनुकम्’ सि०कौ०।
Bopp
Latin
ऊधस् n. uber, οὖϑαϱ. AM. (Gr. οὖϑαϱ, anglo-sax. uder,
germ. vet. ûtar, nostrum Euter, hib. uit, uitche, lat.
ûber (*)
(*). Latina lingua saepe adhibet f pro sanscr. ď et gr. ϑ
in vocum medio autem aspiratae praefert mediam (v. gr. comp.
18.) unde etiam ruber pro rufer respondet graeco ἐρυϑρός.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आपीनमूधो गोविट् तु गोमयं भूमिलेपनम् ॥ १२७२ ॥
-wordlist-
आपीन (पुंक्ली), ऊधस् (क्ली), गोविष् (स्त्री), गोमय (पुंक्ली), भूमिलेपन (क्ली)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ऊधस्
न०
 उन्द--क्लेदने असुन् किच्च दीर्घः । स्त्रीगव्यादेः दुग्धाधारे स्थाने(मेढ) “गवामूधस्सुवक्षणासु” ऋ० १०, ४९, १० ।“यदैव स्त्रियै स्तनावाप्यायेते ऊधः पशूनाम्” शत० ब्रा०२, ५, १, ५ । अस्य बहु० स० अनङ् समा० ङीप् । पीनोघ्नीघटोघ्नी । “भुवं कोष्णेन कुण्डोध्नी मेध्येनावभृथादपि”रघुः । अस्त्रियान्तु न कुण्डोधेधैनुकम्” सि० कौ० ।अनन्तत्वेनेवोपपत्तौ अनङ्विधानं समासे सान्तप्रयोग-वारणार्थम् । समासान्तविधेरनित्यत्वात् क्वचिन्न “मण्डू-कनेत्रां स्वाकारां पीनोधसमनिन्दिताम् । अमिनन्द्यस तां राजन्नन्दिनीं गाधिनन्दनः” भा० आ० १७५ अ० ।आर्षत्वाद्वा तथा प्रयोगः । लोके तु न तथा । तत्रभवः शरीरावयवत्वात् यत् । ऊधस्य तद्भवे दुग्धेन० । “ऊधस्यमिच्छामि तवोपभोक्तुम्” रघुः । प्राशस्त्येमतुप् मस्य वः ङीप् । ऊधस्वती प्रशस्तोधोयुक्तायां गवि ।“सिषिचुःस्म व्रजान् गावः पयसोधस्वतीर्मुंदा” भा० १, १०, ५ । ऊधसे हितम् गवादि० यत् अनङ् च ।ऊधन्य ऊधसोहिते द्रव्यभेदे, यद्भोजने आपीनं पीनंभवति तस्मिन् द्रव्ये
त्रि०
 । २ रात्रौ निरु० तस्याश्च हिमकरकरसम्पर्केण क्लेदयोगात्तथात्वम् ।
Grassman
German
ū́dhar, ū́dhan, ū́dhas, n. [Cu. 〔325〕], das Euter, namentlich der Kuh (gós {205, 10}
gónām {69, 3}
gávām {297, 19}
{875, 10}
ághniāyas {805, 3}
pṛ́śnyās {225, 2}. _{225, 10}
mātúr {781, 1}
{846, 2}
{858, 8}
vgl. {263, 14}
{289, 13}
{299, 10}
{507, 1}
{572, 4}
{853, 14}
{998, 1}), meistens bildlich, und zwar mit durchgeführtem Bilde, von der Wolke, die den Regen, von der Presse, die den [Page272] Soma, von dem Kessel, der die Opfertränke strömen lässt, oder von Agni, dessen Euter die Flammen belecken. Aber auch ohne weitere Ausführung des Bildes: 2〉 von der Wolke
3〉 von der Somapresse
4〉 vom Opferkessel
5〉 der Busen, als der Ort, an den man sich geniessend oder liebend anschmiegt
6〉 bewölkter Himmel oder Nebel, Gegensatz ghraṃsá ({388, 3}).
-ar 1〉 {64, 5}
{69, 3}
{205, 10}
{225, 10}
{289, 13}
{299, 10}
{507, 1}
{617, 1}
{622, 12}
{805, 3}
{819, 5}
{846, 2}
{853, 14}
{857, 11}
{858, 8}
{887, 9}
{902, 7}. — 2〉 {386, 2}
párvatasya {856, 11}
{899, 9}(?)
{926, 11} (diviám). — 3〉 {282, 3}
{319, 1}. — 5〉 {235, 9}
{831, 1}
{398, 13} (dhiyā́m).
-as, vor weichen Lauten -o (vor harten nicht von ū́dhar zu unterscheiden) 1〉 {146, 2}
{297, 19}
{572, 4}. — 3〉 {651, 9}(?).
-an [L.] stets (ausser {871, 3}) auf sásmin folgend 1〉 {152, 6}
{186, 4}. — 3〉 {552, 3}. — 5〉 {303, 7}
{306, 8}
{871, 3} (divás).
-ani [L.] 1〉 {225, 2}. _{225, 6}
{263, 14}
{781, 1}. — 3〉 {783, 4}
{819, 20}. — 4〉 {1005, 3}. — 6〉 {388, 3}.
-nas [Ab.] 5〉 {318, 6} (vṛ́ṣṇas).
-abhis 1〉 {629, 19}
{998, 1}
{780, 1}.
-aḥsu 1〉 {875, 10}.
Burnouf
French
ऊधस् ऊधस्
n.
 mamelle.
Au fig. abondance, fécondité.
Gr.
οὖθαρ
lat. uber
angl. udder
germ. ûtar, euter.
ऊधस्य
n.
 lait.
Stchoupak
French
ऊधस्-
nt. (ऊध्नी- ifc.
f.
 ) sein, mamelle
-वती- a.
f.
(femme) aux mamelles lourdes.