| YouTube Channel

ऊतिः (UtiH)

 
Apte
English
ऊतिः [ūtiḥ],
f.
 [अव्-क्तिन्
P.
 III.3.97]
Weaving, sewing (fr. वे).
Protection
मघवञ्छग्धि तव तन्न ऊतिभिः Mahānār.
Up.*
 2.4.
Enjoyment.
Sport, play अवैति जन्तुः कुमनीष ऊतीः
Bhāg.*
 1.3.37
8.5.44.
Favour, kindness.
Aid, assistance, help.
The money given to a tailor for sewing.
Wish, desire
मन्वन्तराणि सद्धर्मऊतयः कर्मवासनाः
Bhāg.*
 2.1.4.
Red texture
tissue
अत्र सर्गो विसर्गश्च स्थानं पोषणमूतयः
Bhāg.*
 2.1.1.
Apte 1890
English
ऊतिः f. [अव्-क्तिन् P. III. 3. 97] 1 Weaving, sewing (fr. वे).
2 Protection.
3 Enjoyment.
4 Sport, play.
5 Favour, kindness.
6 Aid, assistance, help.
7 The money given to a tailor for sewing.
8 Wish, desire.
Apte Hindi
Hindi
ऊतिः
स्त्री*
 - अव्+क्तिन्
"बुनना, सीना"
ऊतिः
स्त्री*
 - अव्+क्तिन्
संरक्षा
ऊतिः
स्त्री*
 - अव्+क्तिन्
उपभोग
ऊतिः
स्त्री*
 - अव्+क्तिन्
"क्रीड़ा, खेल"
ऊतिः
स्त्री*
 - अव्+क्तिन्
"ऊतक, ताँत"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) १.रक्षणम् । अव(रक्षणे)+क्तिन्+ऊठ् । ‘स्त्रियां क्तिन्’ ३.३.९७, ‘ज्वरत्वरस्रिव्यविमवामुपधायाश्च’ ६.४.२०। २.नेयुवुदु । ३.सीवनम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ऊतिः
noun
शरीररचनायाः सः भागः यः समानं कार्यं कुर्वतीभिः समानसंरचनावतीभिः कोशिकाभिः युक्तः।
"मानवस्य शरीरे नैकविधाः ऊतयः वर्तन्ते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ऊतिः,
स्त्री,
 (अव् + क्तिन् । ज्वरत्त्वरेत्यूट् । ६ । ४ ।२० ।) रक्षणम् । (वे + क्तिन् ।) स्यूतिः । इतिमेदिनी ॥
वोना सेलाइ इति भाषा । क्षारणम् ।इति शब्दरत्नावली ॥
जवनम् । इत्यमरटीकायांस्वामी ॥
लीला । इति श्रीभागवतम् ॥
(कर्त्तरिक्तिचि । रक्षाकर्त्त्री । यथा, ऋग्वेदे । ४ । ४ । २ ॥
“उरुष्यन्तम् माध्वी दस्ना न ऊतीः” । कर्म्मणिक्तिन् । पुराणस्य दशविधलक्षणमध्ये कर्म्मवासना-रूपो लक्षणभेदः । यथा, भागवते । २ । २० -- १४ ।श्रीशुक उवाच ।“अत्र सर्गो विसर्गश्च स्थानं पोषणभूतयः ।मन्वन्तरेशानुकथा निरोधो मुक्तिराश्रयः ॥
दशमस्य विशुद्ध्यर्थं नवानामिह लक्षणम् ।वर्णयन्ति महात्मानः श्रुतेनार्थेन चाञ्जसा ॥
भूतमात्रेन्द्रियधियां जन्म सर्ग उदाहृतः ।ब्रह्मणो गुणवैषम्यात् विषर्गः पौरुषः स्मृतः ॥
स्थितिर्वैकुण्ठविजयः पोषणं तदनुग्रहः ।मन्वन्तराणि सद्धर्म्म ऊतयः कर्म्मवासनाः” ॥
“कर्म्मवासना ऊतयः” । इति चूर्णिकाटीका ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अव रक्षण गति कान्ति प्रीति तृप्ति अवगम प्रवेश श्रवण”@} {@स्वाम्यर्थ याचन क्रियेच्छा दीप्ति अवाप्ति आलिङ्गन हिंसाऽऽदान भाग वृद्धिषु”@} 2 ‘अव् = रक्षणे गतौ कान्तौ प्रीतौ तृप्तौ द्युतौ श्रुतौ।
प्राप्तौ श्लेषेऽर्थने वेशे भागे वृद्धौ ग्रहे वधे।।
स्वाम्यर्थेऽवगमे कामे कृतौ--’ इति बोपदेवः।
आवकः-विका, आवकः-विका, अविविषकः-षिका
अविता-त्री, आवयिता-त्री, अविविषिता-त्री
अवन् 3 -न्ती, आवयन्-न्ती, अविविषन्-न्ती
अविष्यन्-न्ती-ती, आवयिष्यन्-न्ती-ती, अविविषिष्यन्-न्ती-ती
-- आवयमानः, आवयिष्यमाणः
4 5 ऊः-जनौः, 6 जनावौ-जनावः
-- अवितः-तम्-तवान्, आवितम्, अविविषितम्-तः-तवान्
अवः, आवः, अविविषुः, आविवयिषुः
अवितव्यम्, आवयितव्यम्, अविविषितव्यम्
अवनीयम्, आवनीयम्, अविविषणीयम्
आव्यम्, आव्यम्, अविविष्यम्
ईषदवः, दुरवः, स्ववः
-- -- अव्यमानः, आव्यमानः, अविविष्यमाणः
आवः, आवः, अविविषः
7 ऊतिः, आवना, अविविषा, आविवयिषा
अवितुम्, आवयितुम्, अविविषितुम्
अवनम्, आवनम्, अविविषणम्
अवित्वा, आवयित्वा, अविविषित्वा
समव्य, समाव्य, समविविष्य
आवम् २, अवित्वा २, आवम् २, आवयित्वा २, अविविषम् २
अविविषित्वा २
8 ओम्, अवनी- 9 अवनिः, ओतुः 10 11।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६०० सक। से-पर।)
03
=>
 [[आ। तव विदितविषादो दृष्टकृत्स्नाऽऽमिषादः श्रियमनिशमवन्तं पर्वतं माल्यवन्तम्।। भ। का। १०-१७।]]
04
=>
 [पृष्ठम्००४५+ २४]
05
=>
 [[१। ‘ज्वरत्वर--’ (६-४-२०) इत्युपधावकारयोरूठ्।]]
06
=>
 [[१आ। ‘एत्येधत्यूठ्सु’ (६-१-८९) इति वृद्धिः।]]
07
=>
 [[२। ‘ऊतियूति--’ (३-३-९७) इति क्तिनि उदात्तान्तो निपातितः।]]
08
=>
 [[३। औणादिके मन्प्रत्यये प्रत्ययस्य टिलोपे इडभावे ऊठि गुणे च रूपम्।]]
09
=>
 [[४। औणादिकेऽनिप्रत्यये ‘कृदिकारात्--’ (४-१-४५। ग। सू।) इति डीषि रूपद्वयम्।]]
10
=>
 [[५। औणादिकः तुन् प्रत्ययः, ऊट् गुणः।]]
11
=>
 (बिडालः)
1 {@“ऊयी तन्तुसन्ताने”@} 2 ऊयकः-यिका, ऊयकः-यिका, ऊयियिषकः-षिका
ऊयिता-त्री, ऊययिता-त्री, ऊयियिषिता-त्री
-- ऊययन्-न्ती, ऊययिष्यन्-न्ती-ती
3 ऊयमानः, ऊययमानः, ऊयियिषमाणः
ऊयिष्यमाणः, ऊययिष्यमाणः, ऊयियिषिष्यमाणः
4 ऊः-उवौ-उवः
-- -- 5 ऊतम्-तः 6, ऊयितम्-तः-तवान्, ऊयियिषितम्-तः-तवान्
ऊयः, ऊयः, ऊयियिषुः, ऊयिययिषुः
ऊयितव्यम्, ऊययितव्यम्, ऊयियिषितव्यम्
ऊयनीयम्, ऊयनीयम्, ऊयियिषणीयम्
ऊय्यम्, ऊय्यम्, ऊयियिष्यम्
ईषदूयः, दुरूयः, सूयः
-- -- ऊय्यमानः, ऊय्यमानः, ऊयियिष्यमाणः
ऊयः
ऊयः, ऊयियिषः
ऊयितुम्, ऊययितुम्, ऊयियिषितुम्
7 ऊया, 8 ऊतिः, ऊयना, ऊयियिषा, ऊयिययिषा
ऊयनम्, ऊयनम्, ऊयियिषणम्
ऊयित्वा, ऊययित्वा, ऊयियिषित्वा
समूय्य, समूय्य, समूयियिष्य
ऊयम् २, ऊयित्वा २, ऊयम् २, ऊययित्वा २, ऊयियिषम् २
ऊयियिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (११२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४८३। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [पृष्ठम्०११०+ २६]
04
=>
 [[१। ‘लोपो व्योर्वलि’ (६-१-६६) इति यकारलोपः।]]
05
=>
 [[२। ईदित्त्वान्निष्ठायामिण्णिषेधः। ‘लोपो व्योर्वलि’ (६-१-६६) इति यलोपः।]]
06
=>
 [[आ। ‘प्रतय्य किंचिन्नयितो गृहान्तिकं ददर्श धन्यः स दयालुमीश्वरम्। गोदोहदेशे रयितं सहाग्रजं तमूतसत्कीर्तिमपूतिभिर्गुणैः।’ धा। का। १-६२।]]
07
=>
 [[३। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति अः प्रत्ययः।]]
08
=>
 [[४। बाहुलकात् क्तिन्। यलोपः। ‘ऊतियूतिजूतिसातिहेतिकीर्तयश्च’ (३-३-९७) इति अन्तोदात्त ऊतिशब्दो यः निपातितः, सः अवतेर्धातोरिति बोध्यम्।]]