ऊ (U)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ऊ The sixth vowel of the Sanskrit alphabet,  corresponding to U long, 
and having the sound of that letter in the word rule.

 ऊ ind.
	 1. An incipient particle.
	 2. An interjection of compassion. 
	 3. Of
regard.
	 m.
  (ऊः) The moon. 
 E.
  अव् to go,  क्विप् affix,  व becomes ऊ.

Capeller Eng

English

 ऊ (encl. ) and,  also,  yet,  now,  soon,  again
 lays stress on a
prec.
  pron.
  ,  particle or infin.  in तवै (तवा उ)
 उ षु ( = सु)
right soon,  मो ( = माउ) षु never.  उ-उ (or उत) on the one
hand-on the other hand,  as well-as. 

 ऊ & ऊ॑ = 2 उ.

Yates

English

 ऊ The sixth vowel of the Sanscrit
alphabet,  ū long.

 ऊ
ind. An incipient particle.

 ऊ (ऊः) 3.
m.
  The moon. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 ऊ The sixth vowel of the Sanscrit alphabet,  corresponding to U
long,  and having the sound of that letter in the word rule.

 ऊ ind.
1 An incipient particle.
2 An interjection of compassion. 
3 Of regard.
m.
  (ऊः) The moon. 
E.
  अव to go,  क्विप् affix,  व becomes ऊ.

Apte

English

ऊः [ūḥ],  [अवतीति,  अव-क्विप् ऊठ्]

N.
  of Śiva. 

The moon. 

A protector
 cf.
   ऊः परेतो$ण्डजस्त्वष्टा विवस्वानग्निसारथिः । वह्निर्निशाकरः पूर्णो दरिद्री सरमा- धिपः ॥ Ek. ind.
  

A particle used to introduce a subject.

An interjection of (a) calling
 (b) of compassion
 (c) protection. 

ऊम् [ūm],  ind.
  An interjection of (a) interrogation
 (b) anger
 (c) reproach,  abuse
 (d) arrogance
 (e) envy.

Monier Williams Cologne

English

 1. ऊ the sixth letter of the alphabet (corresponding to u long,  and having the sound of that letter in the word rule).

 2. ऊ ind.
  an interjection of calling to

 of compassion

 a particle implying promise to protect,  L.
 

 a particle used at the beginning of a sentence.

 3. ऊ mfn.
   (√ अव्,  Pāṇ.
  vi,  4,  20),  helping,  protecting,  L.
 

 ऊ m.
  (ऊस्) the moon,  L.
 

 N.
  of Śiva,  L.
 

 4. ऊ mfn.
   (√ वे,  Vop.
   xxvi,  73),  weaving,  sewing.

Monier Williams 1872

English

 ऊ 1. ऊ,  the sixth letter of the alphabet, 
corresponding to उ long,  and having the sound of
that letter in the word रुले.
—ऊ-कार,  अस्,  m. the
letter or sound ऊ।

 ऊ 2. ऊ,  ind. an interjection of compassion, 
of regard
 an incipient particle used at the beginning
of a sentence.

 ऊ 3. ऊ,  ऊस्,  m. the moon
 epithet of Śiva.

 ऊ 4. ऊ (fr. rt. अव्),  ‘a preserver’ (?).

Macdonell

English

 ऊ ū = उ u.

Benfey

English

 ऊ ऊ,  see उ।

Apte Hindi

Hindi

ऊः
पुं*
  - अवतीति-अव्+क्विप्
शिव

ऊः
पुं*
  - अवतीति-अव्+क्विप्
चन्द्रमा

ऊः
अव्य* - -
आरम्भ-सूचक अव्यय

ऊः
अव्य* - -
बुलावा

ऊः
अव्य* - -
करुणा

ऊः
अव्य* - -
संरक्षा को प्रकट करने वाला विस्मयादि द्योतक अव्यय

ऊम्
अव्य* - ऊय्+मुक्
प्रश्नवाचकता

ऊम्
अव्य* - ऊय्+मुक्
क्रोध

ऊम्
अव्य* - ऊय्+मुक्
"भर्त्सना,  दुर्वचन"

ऊम्
अव्य* - ऊय्+मुक्
धृष्टता

ऊम्
अव्य* - ऊय्+मुक्
ईर्ष्या को प्रकट करने वाला विस्मयादिद्योतक अव्यय

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ऊ
कन्नडार्थः - > ಊಕಾರ
विस्तारः - > ಇದುವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಆರನೆಯ ಸ್ವರವರ್ಣ. ಉದಾತ್ತ ಅನುದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಗಳೆಂಬ ೩ ಭೇದಗಳುಳ್ಳ ಇದು ಪುನಃ ಅನುನಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಅನನುನಾಸಿಕಗಳೆಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಒಟ್ಟು ೬ ವಿಧವಾಗುವುದು.
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುರುಷ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜಕುಮಾರ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಂಠ /ಕುತ್ತಿಗೆ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಗಳ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾದೃಶ್ಯ /ಉಪಮಾನ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ಣಕುಂಭ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವರ್ತಕ /ವ್ಯಾಪಾರಿ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಣೆ /ಕಾಪಾಡುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > अव (रक्षणे) - "क्विप्" (३-२-७६)
व्युत्पत्तिः - > अवति
विस्तारः - > "ऊकारः पुरुषे चन्द्रे राजपुत्रे गले सुरे । प्राङ्ग्णोपमयोः पूर्णलुम्भे वणिजि रक्षणे ॥" - नानार्थ०
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷಣ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮ
विस्तारः - > "ऊकारश्चापि लक्षणे । रक्षणे चपि ऊकारः ऊकारो ब्रह्मणि स्मृतः ॥" - एका०
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂಜಿ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊಲಿಗೆ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಯೆ /ಕರುಣೆ
ऊ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರೆ /ಆಹ್ವಾನ
ऊ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಕ /ಕಾಪಾಡುವವನು
ऊ
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಾಕ್ಯಾರಂಭ
विस्तारः - > "ऊ रक्षणे रक्षके च सूच्यां स्यूतावनव्ययम्" - हेम० । "ऊ वाक्यारम्भेनुकम्पारक्षाहूतिष्वनव्ययम्" - विश्व० ।

L R Vaidya

English

 U {% ind. %} 1. A particle used to introduce a sentence
 2. an interjection- (1) of calling
 (2) of compassion.

E Bharati Sampat

Sanskrit

वर्नमालायां षष्ठः स्वरः। औष्ठ्यः। उदात्तानुदात्तादिभेदेन त्रिधा । पुनः अनुनासिकाननुनासिकभेदाभ्यां षोढा ।

Bopp

Latin

 ऊ Interj.

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

ऊ,  रक्षण
दोषोक्तौ मन्त्रणेऽप्यर्थे त्वव्ययस्त्वं व्ययस्तथा ।
प्रश्ने चाङ्गीकृतौ रोषो पुल्लिङ्ग ऊस्तु रक्षणे ॥ ५ ॥
verse 1.1.1.5
page 0119

ऊ,  प्रकोपोक्ति,  प्रश्न
ऊमव्ययः प्रकोपोक्तौ प्रश्ने ऋर्देवमातरि ।
verse 1.1.1.6
page 0119

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ऊ,  दीर्घोकारः । स च षष्ठस्वरवर्णः । अस्य उच्चा-रणस्थानं ओष्ठः ॥
 (“उपूपध्मानीयानामोष्ठौ” ।स च (द्विमात्रत्वात्) दीर्घः (त्रिमात्रत्वात्)प्लुतश्च भवति । (प्रत्येकं उदात्तानुदात्तसरितभेदात्त्रिविधोऽपि अनुनासिकानुनासिकभेदात् षड्-विधोऽपि भवति ॥
“स्वराणामूष्मणाञ्चैव विवृतं करणं स्मृतम्” ।इति शिक्षावचनात् अस्योच्चारणे विचार आन-न्तरप्रयत्नः । विवृतं जिह्वाग्रादेः स्पर्शनाभावः ।यदुक्तं तत्रैव “अचोऽस्पृष्टायणस्त्वीषत् नेम-स्पृष्टाः शलः स्मृताः” । इति ।)“शङ्खकुन्दसमाकारं ऊकारं परमकुण्डली ।पञ्चप्राणमयं वर्णं पञ्चदेवमयं सदा ॥
पञ्चप्राणयुतं वर्णं पीतविद्युल्लता तथा ।धर्म्मार्थकाममोक्षञ्च सदा सुखप्रदायकम्” ॥
इति कामधेनुतन्त्रम् ॥
 तस्य (वङ्गीयभाषायाम्)लेखनप्रकारो यथा,  --“तद्रूपाधोगता रेखा कुब्जिता वामतः शुभा” ।तद्रूपा पूर्व्वोक्तोकाररूपा ।“तिष्ठन्ति तासु रेखासु यमाग्निवरुणाः क्रमात् ॥
अधोर्द्ध्वगामिनी मात्रा लक्ष्मीर्वाणी च सा स्मृता” ।इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
 * ॥
 तस्य नामानि यथा,  --“ऊः कण्ठको रतिः शान्तिः क्रोधनो मधुसूदनः ।कामराजः कुजेशश्च महेशो वामकर्णकः ॥
अर्घीशो भैरवः सूक्ष्मो दीर्घघोणा सरस्वती ।विलासिनी विघ्नकर्त्ता लक्ष्मणो रूपकर्षिणी ॥
महाविद्येश्वरी षष्ठा षण्डोभूः कान्यकुब्जकः” ।इति तन्त्रम् ॥
 (मातृकान्यासेऽस्य वामकर्णेन्यस्यतया तदाख्ययाप्यभिधानम् । यथा,  मातृका-न्यासमन्त्रे “उं नमो दक्षिणकर्णे ऊं नमो वाम-कर्णे” । अनुबन्धविशेषः । यथाह कविकल्पद्रुमे ।“उः क्त्वावेभूस्तु वेटकः । तेन सिधू शास्त्रे इत्यस्यलुङि कृते असेधीत् असैत्सीत् इति स्यात् ॥
)

 ऊ,  व्य,
   (वेञ् + क्विप् ।) वाक्यारम्भः । रक्षा । अनु-कम्पा । इति मेदिनी ॥
 (सम्बोधनम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ऊ ऊकारः स्वरवर्णभेदः “ओष्ठजावुपू” इत्युक्तेः ओष्ठस्था-नोच्चारणीयः स च उदात्तानुदात्तस्वरितभेदात् त्रिविधःदीर्घएव द्वाभ्यां मात्राकालाभ्यामुच्चार्यत्वात् तस्य प्लुतत्वो-क्तिश्चिन्त्या त्रिमात्रकालस्यैव प्लुतत्वात् व्यञ्जकाकारभेदाच्चप्लुतस्य पार्श्वस्थत्र्यङ्कचिह्नितह्रस्वाकारेणैव लेखनसमाचा-रात् । त्रिविधोऽपि अनुनासिकाननुनासिकभेदात् द्विधातेन षड्विधः तस्योच्चारणे विवार आन्तरप्रयत्नः “स्वरा-णामूष्णणाञ्चैव विवृतं करणं स्मृतम्” शिक्षोक्तेः विवृ-तञ्च जिह्वाग्रादेः स्पर्शाभावः । “अचोऽस्पृष्टायणस्त्वीषत्, नेमस्पृष्टाः शलः स्मृताः” इति शिक्षोक्तेः तस्य तन्त्रेशुक्लाद्याकारतया ध्येयतोक्ता यथा “शुक्लकुन्दसमाकारऊकारः परकुण्डली” कामधेनुतन्त्रम् । तस्य वामकर्णेसविन्दु कतया निर्वन्दुकतया वा मातृकान्यासे न्यासः ।अतएव वामकर्णशब्देन तस्याभिधेयता “ईशानः सेन्दु-वामश्रवणपरिगतो वीजमन्यन्महेशि!” कर्पूरस्तवे हूङ्कारम-न्त्रोद्धारः । ततः स्वरूपे कारप्रत्ययः । तप्रत्ययश्च । अधिकंस्वरवर्ण्णसमाप्तौ वक्ष्यते ।

 ऊ अव्य०
  वेञ् क्विप् । १ सम्बोधने,  २ वाक्यारम्भे,  ३ दयायां, ४ रक्षायाञ्च मेदि० उञः स्थाने इतौ परे अनुनासिकऊँ इति आदेशे तदर्थे तस्य प्रगृह्यत्वादितौ न सन्धिः ।

 ऊ पु०
  अवतीति अव--क्विप् ऊठ् । १ महादेवे २ चन्द्रे च ।३ पालके त्रि०
  शब्दरत्ना०

 ऊ “ऊःकण्टकोरतिः शान्तिः क्रोधनोमधुसूदनः । कामःराजकुजेशश्च महेशोवामकर्णकः । अर्घोशीभैरवः सूक्ष्मोदीर्घषोणा सरस्वती । विलासिनी विघ्नकर्त्ता लक्षणोरूपकर्षिणी । महाविद्येश्वरी षष्ठी षण्डोभूःकान्य-कुब्जकः” ।

 ऊ “शङ्खकुन्दसमाकारमूकारं परकुण्डलीम् । पञ्चप्राणमयं वर्णं पञ्चदेवमयं सदा । पञ्चप्राणयुतं वर्णं पीतविद्युल्लतां यथा । धर्मार्थकाममोक्षस्य सदा सुखप्रदा-यकम्” ।

Capeller

German

 ऊ u. ऊंँ = 2. उ.

Burnouf

French

 ऊ ऊ 6ᵉ lettre de l'alphabet,  répondant à oû long.

 ऊ ऊ interjection exprimant regret,  compassion,  etc.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.